در ارتفاعات صعبالعبور استان کرمان، بهتازگي يک درخت ارس کهنسال شناسايي شده است که پژوهشگران سن آن را بيش از 7 هزار سال برآورد ميکنند. در صورت تأييد اين قدمت از طريق بررسيهاي علمي و داوري بينالمللي، اين درخت ميتواند عنوان کهنترين درخت جهان را از آن خود کند.
به گزارش «شيعه نيوز»، محسن جعفري، پژوهشگر درختان کهنسال، به همراه سه نفر ديگر در ارديبهشت 1405 و با راهنمايي يکي از افراد محلي موفق به شناسايي اين درخت ارس شدند. گروه پژوهشي اکنون در حال آمادهسازي مقالهاي براي ارائه به مجامع علمي بينالمللي است.
اهميت اين کشف تنها به قدمت درخت محدود نميشود؛ چراکه اين رويشگاه از نظر ذخيره ژنتيکي نيز ارزشمند است و ميتواند در شناخت و حفاظت از تنوع زيستي کشور نقش داشته باشد.
دو سال انتظار براي رسيدن به درخت کهنسال
محسن جعفري از 13 سال پيش پژوهش درباره درختان کهنسال کشور را آغاز کرده است. او همچنين سه سال پيش با تعريف شاخهاي از گردشگري با عنوان «کهندارنگري»، گردشگري درختي را مورد توجه قرار داد. در اين نوع گردشگري، براي هر درخت کهنسالي که شناسايي ميشود، فردي از اهالي همان منطقه بهعنوان «کهنداربان» انتخاب ميشود تا از درخت مراقبت کند. اين افراد در واقع نگهبانان محلي درختان هستند و در شناسايي نمونههاي جديد نيز به گروه پژوهشي کمک ميکنند.
جعفري ميگويد: «تاکنون حدود 2 هزار درخت کهنسال را شناسايي کردهايم و از ميان آنها 500 درخت را بهعنوان نمونههاي شاخص در نظر گرفتهايم که به دليل جثه بزرگ، سن زياد يا شکل ظاهري خاص، حتي براي افراد عادي نيز جاذبه و جذابيت دارند.»
در جريان همين پژوهشها، اطلاعاتي درباره وجود درختاني بسيار کهنسال در ارتفاعات استان کرمان به دست آمد که دسترسي به آنها بسيار دشوار بود.
جعفري درباره دشواري شناسايي اين ارس کهنسال ميگويد: «من به همراه حسين فلاحي، محمد حاجيلو و تارخ فلاح، تيم چهار نفرهاي بوديم که دو سال منتظر مانديم تا بتوانيم با همکاري فردي که اين مسير سختگذر را ميشناسد، به ديدن درخت ارس با نام علمي Juniperus excelsa برويم. علاوه بر راهبلدي، تأمين آب نيز در اين مسير يکي از چالشهاي ما بود. در بخشهايي از مسير بايد صخرهنوردي ميکرديم.»
او ادامه ميدهد: «بنابراين امکان حمل آب با قاطر يا وسيله نقليه وجود نداشت و هر نفر فقط حدود سه ليتر آب با خود همراه داشت.»
در ادامه مسير، زير يک يخچال طبيعي، سنگآبي وجود دارد که در صورت جمعشدن آب در آن، امکان ادامه پيمايش فراهم ميشود. جعفري با اشاره به اينکه طيکردن اين مسير دو روز طول کشيد، ميگويد: «در آنجا فقط با يک درخت منفرد روبهرو نشديم، بلکه مجموعهاي از 30 درخت را ديديم که همگي بيش از 3 هزار سال قدمت دارند.»
برآورد اوليه؛ ارس کرمان بيش از 7 هزار سال قدمت دارد
اين پژوهشگر درباره درخت ارس ارتفاعات کرمان ميگويد: «محيط تنه درخت 25 متر و 30 سانتيمتر بود که با تجربه من، سن آن حداقل 7 هزار سال است. مشخصات درخت را براي تعدادي از همکاران و پژوهشگران خارج از کشور ارسال کردم و آنها نيز احتمال دادند که اين درخت از درخت متوشالح در کوهستانهاي سفيد آمريکا قديميتر باشد.»
با اين حال، اثبات چنين ادعايي به انتشار مقاله علمي و طيشدن مراحل داوري نياز دارد. گروه پژوهشي پس از انتشار مقاله و تأييد آن در فرايند داوري بينالمللي، درباره سن درخت و جايگاه آن توضيحات علمي ارائه خواهد کرد.
يکي از موضوعات مهم در بررسي سن اين درخت، تأييد علمي برآورد 7 هزارساله است. جعفري در اينباره ميگويد: «براي محاسبه اوليه سن درخت از روش محاسبه ميانگين رويش سالانه درخت و محيط برابر سينه پيرامون تنه درخت استفاده کرديم و مهمترين موضوع براي ما اين بود که اين درخت يک تنه واحد دارد و بهصورت کلونال (چندتنه) نيست. در مراحل بعد، نياز به سالسنجي با آزمايش کربن 14 داريم که خوشبختانه امکان برداشت نمونه از درختاني که در اثر رعدوبرق از بين رفتهاند، وجود دارد.»
ارس کهنسال؛ گنجينهاي ژنتيکي براي احياي جنگلها
جعفري اهميت اين کشف را تنها در سن بالاي درخت نميداند و معتقد است اين ارس ميتواند از نظر ژنتيکي نيز ارزشمند باشد.
او ميگويد: «اگر بتوانيم از بذرهاي اين درخت براي تکثير استفاده کنيم، ممکن است به گونهاي بسيار مقاوم دست پيدا کنيم که در احياي جنگلهاي کشور مؤثر باشد؛ بهويژه جنگلهايي که در حدود 300 سال گذشته از دست دادهايم. اين رويشگاه از نظر ذخيره ژنتيکي اهميت دارد و ميتواند در شناخت و حفاظت از تنوع زيستي کشور نقش داشته باشد.»
محمد حاجيلو، يکي ديگر از اعضاي گروه پژوهشي که اهل کرمان است، نيز دغدغه حفاظت از درختان کهنسال را دارد. او ميگويد: «همکاري نهادهايي مانند محيط زيست و منابع طبيعي، تنها با مشارکت جامعه محلي ميتواند به حفاظت از اين ميراث گرانبها منجر شود.»
اظهار نظر 0
روزنامه به دیدگاه شما نیازمند است،از نظراتتون روی موضوعات پیشوازی خواهیم کرد.