چرا نبايد از نام قوم وحشي خزر براي درياي کاسپين استفاده کرد؟

کاسپي‌ها يکي از ايراني‌ترين اقوام حوزه درياي کاسپين هستند که در سراسر حوزه ساحلي اين دريا پراکنده بودند. در دنيا، امروز هم بر همين اساس به آن «درياي کاسپين (Caspian Sea) مي‌گويند. اما در داخل کشور ما يک عده اصرار دارند که کلمه «خزر» به اين دريا اطلاق شود؛ نه تنها به اين موضوع اصرار دارند، بلکه در واقع سوداي  تاسيس «استان خزر» در کنار درياي کاسپين را هم در سر مي‌پرورانند!

کلمه «خزر» بر اساس آن چيزي که مورخان تاريخ و باستان‌شناسان مثل استرابون (مورخ يوناني) نوشته‌اند، يک کلمه عبري-ترکي است. خزر نام يک قوم يهودي به اسم «خِزِران» بوده که در نزديکي دربند و در دشت قپچاق مي‌زيسته‌اند و اسم يک شهر هم بوده است.

مرحوم دهخدا و بسياري از زبان‌شناسان و تاريخ‌دانان اين مطلب را آورده‌اند که قوم خزر، قومي بوده که به قول استرابون يک قوم وحشي بوده و کارش حمله به ديگر شهرها و غارتگري بوده است (اين‌ها را يک مورخ يوناني مي‌نويسد، نه يک ايراني). همان‌طور که بسياري از اين تاريخ‌دانان مطرح مي‌کنند و دهخدا هم آورده، خزر اصلاً اسم يک شهر بوده و اين قوم تلاش کرده تا نام شهر خود را به اين پهنه آبي ايراني تسري دهد.

امروز که رژيم اسرائيل دنبال اثبات توهم وجود «امپراتوري يهودي در قفقاز» است، اين واژه خزر برايش معنا پيدا مي‌کند. در واقع طرفداران جريان آنگلوساکسوني و عبري هستند که از کلمه «خزر» استقبال مي‌کنند و دنبال استان خزر هم هستند. اين براي ما فاجعه است که هيچ‌وقت نمي‌توانيم از داشته‌هاي تاريخي و مالکيت اسامي تاريخي خودمان حفاظت کنيم!

سال 1381 که آقاي حيدر علي‌اف (رئيس‌جمهور وقت جمهوري آذربايجان) به ايران سفر کرده بود، در مقابل خبرنگاران با آقاي خاتمي راجع به اين واژه بحث‌شان شد. صحبت از اسم «درياي مازندران» بود (من آنجا خودم حضور داشتم)؛ آقاي خاتمي به درستي گفت «درياي مازندران»، ولي حيدر علي‌اف سخن ايشان را قطع کرد و گفت: «درياي مازندران نگوييد! مازندران چيست؟ اسم اينجا خزر است!»

بله، براي جمهوري آذربايجاني که الان پيمانکار طرح‌هاي آنگلوساکسوني-عبري در منطقه است، «خزر» بهترين واژه است و طبيعي است که از آن استقبال کند. خب، بعد از آن در سال 1383 بخشنامه‌اي ابلاغ شد که: «در داخل کشور از عبارت درياي خزر و در سطح بين‌المللي از درياي کاسپين استفاده شود.» ما نه آن رفتار آقاي خاتمي را فهميديم که به درستي «درياي مازندران» را به کار برد، و نه رفتار آقاي عارف را فهميديم که چرا در سال 1383 کلمه «خزر» را اجباري کرد؛ کلمه‌اي که هيچ تناسبي با سابقه تاريخي، تمدني و فرهنگ ايران ندارد!

ما اگر مي‌خواهيم حقانيت خود را در درياي کاسپين نشان دهيم، اول بايد از واژگاني شروع کنيم که بار حقوقي به نفع ايران دارند. اين هم نکته‌اي است که متأسفانه در کشور ما، صداوسيما و رسانه ملي به اين عريض‌وطويلي، شوراي عالي انقلاب فرهنگي و نهادهاي مختلفي که بايد به آن بپردازند، به راحتي از کنارش عبور مي‌کنند؛ در حالي که ، اين بخشي از حقوق تاريخي مردم ايران است.

* دکتر احمد کاظمي