چتر هسته‌اي فرانسه به مرزهاي روسيه رسيد

 با ورود هلسينکي به اين ابتکار، شمار کشورهاي اروپايي حاضر در چارچوب همکاري‌هاي بازدارندگي فرانسه به 10 کشور رسيده است؛ روندي که نشان مي‌دهد بحث ايجاد يک لايه اروپايي در کنار چتر هسته‌اي آمريکا با جديت بيشتري دنبال مي‌شود.

فرانسه در ماه‌هاي اخير تلاش زيادي کرده ظرفيت هسته‌اي خود را به عنوان يکي از پايه‌هاي امنيت اروپا در قالب گفت‌وگوهاي گسترده‌تر با کشورهاي اين قاره قرار دهد. اين ابتکار در شرايطي مطرح شده که ترديدها درباره ميزان پايبندي بلندمدت آمريکا به امنيت اروپا افزايش يافته و برخي کشورهاي اروپايي به دنبال تقويت گزينه‌هاي مستقل خود هستند.

ابتکار بازدارندگي فرانسه چيست؟

ماکرون در مارس 2026 اعلام کرد که فرانسه قصد دارد گفت‌وگوهاي راهبردي خود را با کشورهاي اروپايي درباره بازدارندگي هسته‌اي گسترش دهد.

  هدف اصلي اين ابتکار، ايجاد سازوکاري براي مشارکت بيشتر متحدان اروپايي در برنامه‌ريزي و همکاري‌هاي مرتبط با بازدارندگي فرانسه است، بدون آنکه کنترل سلاح‌هاي هسته‌اي از اختيار پاريس خارج شود.

 بر اساس اين طرح، کشورهاي شريک مي‌توانند در رزمايش‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي مرتبط با بازدارندگي فرانسه مشارکت کنند و همکاري‌هايي در حوزه‌هايي مانند هشدار زودهنگام، پدافند هوايي و موشکي و توانمندي‌هاي دوربرد شکل گيرد.

 يکي از گزينه‌هاي مطرح‌شده نيز استقرار موقت جنگنده‌هاي فرانسوي با قابليت حمل سلاح هسته‌اي در کشورهاي شريک است. با اين حال، اين مسئله به معناي انتقال سلاح‌هاي هسته‌اي فرانسه يا واگذاري کنترل آنها به کشور ميزبان نيست.

10 کشور زير چتر هسته‌اي فرانسه

کشورهاي حاضر در اين چارچوب شامل انگليس، آلمان، لهستان، هلند، بلژيک، يونان، سوئد، دانمارک، نروژ و حالا فنلاند هستند.

در ميان اين کشورها، آلمان، لهستان، هلند، بلژيک، يونان، سوئد و دانمارک از جمله کشورهايي بودند که پس از اعلام ابتکار ماکرون وارد گفت‌وگوهاي بازدارندگي با فرانسه شدند. نروژ نيز در ادامه به اين چارچوب اضافه شد و فنلاند اکنون دهمين کشور اين مجموعه است.

انگليس نيز روابط و همکاري‌هاي هسته‌اي مستقلي با فرانسه دارد که سابقه آن به سال‌هاي قبل بازمي‌گردد و از نظر ساختار با ابتکار جديد ماکرون يکسان نيست.

 وزارت دفاع فنلاند امروز، دوشنبه اعلام کرد که اين کشور به ابتکار فرانسه در زمينه بازدارندگي هسته‌اي در اروپا مي‌پيوندد؛ اقدامي که موضوعي حياتي براي امنيت اروپا محسوب مي‌شود.

چرا پيوستن فنلاند مهم است؟

ورود فنلاند به اين به‌اصطلاح ائتلاف از منظر جغرافيايي و امنيتي اهميت ويژه‌اي دارد چراکه اين کشور عضو ناتو است و مرزي طولاني با روسيه دارد. روابط روسيه و اتحاديه اروپا نيز در پايين‌ترين و شديدترين سطح خود است و اين اتفاق ممکن است با واکنش مسکو مواجه شود.

 با اين حال، مشارکت هلسينکي در گفت‌وگوهاي بازدارندگي با فرانسه را مي‌توان نشانه‌اي از افزايش توجه کشورهاي شمال و شرق اروپا به گزينه‌هاي مکمل براي تضمين‌هاي امنيتي آمريکا دانست.

 اين تحول در حالي رخ مي‌دهد که کشورهاي اروپايي تلاش مي‌کنند در کنار حفظ چارچوب ناتو، ظرفيت‌هاي دفاعي و بازدارندگي مستقل خود را نيز تقويت کنند.

 به همين خاطر، وزارت دفاع فنلاند با تاکيد بر اينکه ابتکار فرانسه جايگزين بازدارندگي هسته‌اي ناتو نمي‌شود و با آن هم‌پوشاني ندارد، يادآور شد که بازدارندگي هسته‌اي ناتو بر ترتيبات «اشتراک هسته‌اي» استوار است و بر بازدارندگي گسترده آمريکا تکيه دارد.

فرانسه قرار است چه چيزي ارائه کند؟

ابتکار ماکرون به معناي تشکيل يک «نيروي هسته‌اي اروپايي» نيست بلکه سلاح‌هاي هسته‌اي فرانسه همچنان تحت کنترل ملي اين کشور باقي مي‌مانند و تصميم نهايي درباره استفاده از آنها در اختيار رئيس‌جمهور فرانسه
است.

 پاريس همچنين تضمين خودکار مشابه ماده 5 ناتو ارائه نکرده است. به عبارت ديگر، پيوستن يک کشور به اين ابتکار به اين معنا نيست که در صورت حمله، فرانسه به طور خودکار از سلاح هسته‌اي عليه مهاجم استفاده خواهد کرد.

 آنچه در حال شکل‌گيري است، بيشتر يک شبکه همکاري و هماهنگي راهبردي است که مي‌تواند شامل گفت‌وگوهاي هسته‌اي، برنامه‌ريزي دفاعي، رزمايش‌هاي مشترک و در برخي موارد استقرار موقت توانمندي‌هاي هوايي فرانسه باشد.

 فنلاند هم گفته که قرار نيست در زمان صلح، تسليحات هسته‌اي در خاک اين کشور مستقر شود.

تفاوت با چتر هسته‌اي آمريکا

اين ابتکار را بايد از «اشتراک‌گذاري هسته‌اي» ناتو نيز جدا کرد. در سازوکار ناتو، آمريکا برخي بمب‌هاي هسته‌اي خود را در کشورهاي اروپايي مستقر کرده و متحدان اين کشور در ماموريت‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي مرتبط مشارکت دارند.

 اما در مدل فرانسوي، مالکيت و کنترل تسليحات هسته‌اي همچنان در اختيار فرانسه است. بنابراين، پاريس به جاي ايجاد يک زرادخانه مشترک اروپايي، در حال گسترش دامنه همکاري‌هاي امنيتي پيرامون توان هسته‌اي خود است.

چتر گسترده‌تر اما نه مشترک

گسترش اين ابتکار همزمان با تغيير نگاه فرانسه به اندازه و نقش زرادخانه هسته‌اي اين کشور صورت مي‌گيرد.

 ماکرون پيش‌ از اين از بازنگري در سياست سنتي فرانسه درباره «کفايت مطلق» زرادخانه هسته‌اي و تقويت ظرفيت بازدارندگي اين کشور سخن گفته بود.

 از اين منظر، گسترش روابط هسته‌اي فرانسه با کشورهاي اروپايي را مي‌توان بخشي از تلاش پاريس براي تبديل توان هسته‌اي خود به يکي از ارکان اصلي معماري امنيتي آينده اروپا دانست.

 پيوستن فنلاند به اين ابتکار نشان مي‌دهد که پيشنهاد ماکرون براي ايجاد يک «لايه اروپايي» در بازدارندگي، به‌تدريج در حال جذب کشورهاي بيشتري است. از آلمان و لهستان در مرکز و شرق اروپا تا کشورهاي اسکانديناوي و شمال اروپا، مجموعه‌اي از اعضاي ناتو اکنون در حال گفت‌وگو با فرانسه درباره نقش اين کشور در امنيت هسته‌اي اروپا هستند.

با اين حال، اين روند هنوز به معناي شکل‌گيري يک چتر اتمي مشترک اروپايي نيست. آنچه در حال گسترش است بيش از آنکه «اتمي‌شدن اروپا» باشد، گسترش حوزه بازدارندگي فرانسه و تلاش پاريس براي تبديل توان هسته‌اي خود به يکي از ستون‌هاي امنيتي اروپاست؛ ابتکاري که با ورود فنلاند، اکنون دامنه جغرافيايي بيشتري پيدا کرده است.