58 پرونده در فهرست موقت ايران براي ثبت جهاني

عليرضا ايزدي در تشريح وضعيت فهرست موقت ايران در يونسکو و روند انتخاب و تکميل پرونده‌هاي نامزد ثبت‌جهاني اظهار کرد: فهرست موقت ايران در يونسکو، مبناي اصلي برنامه‌ريزي براي معرفي آثار و مجموعه‌هاي ميراثي کشور به منظور ثبت در فهرست ميراث جهاني است و بخش قابل توجهي از پرونده‌هايي که امروز در حال تکميل و آماده‌سازي هستند، در همين فهرست قرار دارند.

وي با اشاره به اينکه ايران در سال 2007 فهرست موقت خود را به يونسکو ارائه کرده است، افزود: اين فهرست در طول سال‌هاي گذشته به‌روزرساني شده و در مواردي نيز جمهوري اسلامي ايران، بر اساس ظرفيت‌هاي جديد و مطالعات کارشناسي، مکاتباتي را با يونسکو براي افزودن موضوعات و مجموعه‌هاي واجد شرايط به فهرست موقت انجام داده است.

ايزدي با بيان اينکه فهرست موقت، فهرستي ثابت و غيرقابل بازنگري نيست، تصريح کرد: چنانچه بر اساس بررسي‌هاي کارشناسي مشخص شود يک اثر يا مجموعه از ظرفيت و معيارهاي لازم براي ورود به فرايند ثبت‌جهاني برخوردار است، امکان طرح موضوع و مکاتبه با يونسکو براي قرار گرفتن آن در فهرست موقت وجود دارد؛ پس از پذيرش، فرآيند مطالعات، مستندسازي، تدوين و تکميل پرونده آغاز مي‌شود.

مديرکل ثبت آثار و حفظ و احياي ميراث معنوي و طبيعي وزارت ميراث‌فرهنگي ادامه داد: در حال حاضر فهرست موقت ايران شامل 58 اثر و مجموعه است و اين فهرست، ذخيره راهبردي کشور براي برنامه‌ريزي‌هاي آتي در حوزه ميراث‌جهاني محسوب مي‌شود؛ با اين حال قرار نيست همه اين پرونده‌ها همزمان و بدون اولويت‌بندي به يونسکو ارسال شوند.

وي تاکيد کرد: اولويت‌بندي پرونده‌ها در داخل کشور و بر اساس تشخيص کارشناسي انجام مي‌شود و عواملي همچون ميزان انطباق با معيارهاي يونسکو، ارزش و اهميت جهاني اثر، کيفيت پرونده، امکان تکميل مطالعات و مستندات و شرايط اجرايي و حفاظتي، در تعيين اولويت‌ها مورد توجه قرار مي‌گيرد.

ايزدي با اشاره به برخي پرونده‌هاي موجود در فهرست موقت ايران گفت: پرونده‌هايي مانند قلعه‌هاي الموت، مسجد امام اصفهان و سيراف در اين فهرست قرار داشتند و در مقاطع مختلف، متناسب با اولويت‌هاي تعيين‌شده، روند تکميل پرونده آنها دنبال شده است.

وي درباره پرونده سال آينده ايران يعني سيراف نيز اظهار کرد: سيراف در فهرست موقت ايران قرار دارد و با توجه به ظرفيت‌هاي اين مجموعه، روند تکميل پرونده آن دنبال شده است. در همين چارچوب، پرونده سيراف براي بررسي و ارزيابي‌هاي مربوط به ثبت‌جهاني در حال طي مراحل خود است.

مديرکل ثبت آثار و حفظ و احياي ميراث معنوي و طبيعي وزارت ميراث‌فرهنگي با اشاره به اينکه در برخي موارد يک موضوع گسترده مي‌تواند در مرحله بررسي‌هاي کارشناسي به يک پرونده مشخص‌تر و منسجم‌تر تبديل شود، افزود: براي نمونه، در حوزه ميراث ساحلي و تاريخي خليج‌فارس، با توجه به گستردگي موضوع، تمرکز مطالعاتي بر مجموعه‌اي مانند سيراف مي‌تواند امکان ارائه يک پرونده منسجم‌تر و برخوردار از ظرفيت‌هاي لازم براي ارزيابي جهاني را فراهم کند.

ايزدي همچنين به پرونده آسبادهاي ايران اشاره کرد و گفت: آسبادها نيز در فهرست موقت ايران قرار دارند و اکنون فرآيند آماده‌سازي و تکميل پرونده آنها در حال انجام است.

وي درباره ديگر اولويت‌هاي پيش‌روي ايران براي ثبت‌جهاني اظهار کرد: در کنار پرونده‌هايي که اکنون در مراحل مختلف تکميل و ارزيابي قرار دارند، موضوعاتي همچون محوطه‌هاي باستاني و تپه‌هاي تمدني، توس و مجموعه مساجد ايراني نيز از جمله ظرفيت‌هايي هستند که در برنامه‌ريزي‌هاي مربوط به ميراث‌جهاني مورد توجه قرار گرفته‌اند.

مديرکل ثبت آثار و حفظ و احياي ميراث معنوي و طبيعي وزارت ميراث‌فرهنگي با اشاره به ظرفيت گسترده ميراث معماري ايران در حوزه مساجد گفت: موضوع مساجد ايراني در فهرست اوليه قرار نداشت، اما با توجه به ظرفيت‌هاي ارزشمند ايران در زمينه معماري، آرايه‌ها و تنوع گونه‌هاي مساجد، مکاتبات لازم با يونسکو براي قرار گرفتن اين موضوع در فهرست موقت انجام شد و اکنون مطالعات و اقدامات مربوط به آن در حال پيگيري است.

ايزدي همچنين از خانه‌هاي تاريخي ايراني به عنوان يکي ديگر از ظرفيت‌هاي قابل توجه کشور ياد کرد و افزود: معماري خانه‌هاي ايراني در پيوند با اقليم، فرهنگ و شيوه زيست شکل گرفته و تفاوت‌هاي معناداري ميان الگوهاي معماري خانه‌ها در مناطق مختلف کشور وجود دارد؛ از اين رو، اين ظرفيت نيز مي‌تواند در مطالعات و برنامه‌ريزي‌هاي آينده براي ثبت‌جهاني مورد توجه قرار گيرد.

وي درباره طرح برخي آثار جديد براي ورود به فرايند ثبت‌جهاني نيز گفت: ممکن است در آينده، آثار ديگري مانند کلات نادري يا ديگر مجموعه‌هاي واجد ارزش، بر اساس مطالعات کارشناسي مطرح شوند، اما پيش از آغاز فرآيند تدوين پرونده، بايد موضوع از مسير رسمي و مکاتبات مربوط با يونسکو پيگيري و در صورت پذيرش، اثر وارد فهرست موقت شود.

ايزدي با تاکيد بر اينکه ورود يک اثر به فهرست موقت به معناي ثبت قطعي آن در ميراث‌جهاني نيست، خاطرنشان کرد: فهرست موقت مرحله‌اي مقدماتي اما بسيار مهم در فرآيند ثبت‌جهاني است و پس از قرار گرفتن اثر در اين فهرست، مطالعات و مستندات پرونده تکميل مي‌شود تا در نهايت، بر اساس اولويت‌هاي کشور و ظرفيت پرونده، براي بررسي و ارزيابي‌هاي نهايي به يونسکو ارائه شود.

وي افزود: سياست وزارت ميراث‌فرهنگي اين نيست که صرفا تعداد بيشتري پرونده را در دستور کار قرار دهد، بلکه هدف، انتخاب هوشمندانه و اولويت‌بندي پرونده‌هايي است که از پشتوانه علمي، مستندات کافي، ارزش جهاني برجسته و امکان حفاظت و مديريت مؤثر برخوردار باشند.

مديرکل ثبت آثار و حفظ و احياي ميراث معنوي و طبيعي وزارت ميراث‌فرهنگي در پايان گفت: تجربه پرونده‌هاي موفق ثبت‌جهاني ايران نشان داده است که مسير ثبت‌جهاني نيازمند برنامه‌ريزي بلندمدت، کار کارشناسي مستمر، مستندسازي دقيق و هماهنگي ميان دستگاه‌هاي تخصصي و نهادهاي مرتبط است و بر همين اساس، از ميان 58 اثر موجود در فهرست موقت، پرونده‌ها بر اساس ظرفيت و اولويت‌هاي کارشناسي کشور به‌تدريج انتخاب و براي تکميل و ارائه به يونسکو آماده مي‌شوند.