يافته‌هاي جديد از نقش استارلينک در تجاوز نظامي آمريکا به ايران

به گزارش مشرق، بر همين اساس، مي‌توان نتيجه گرفت که زيرساخت ارتباطي مبتني بر ماهواره شرکت اسپيس ايکس، اکنون مستقيماً وارد معماري عمليات رزمي ايالات متحده شده است. بر همين اساس، آن چه از روايت رويترز استنباط مي‌شود، شکل‌گيري نوعي وابستگي عملياتي ميان ارتش آمريکا و يک شرکت خصوصي است که شبکه ماهواره‌اي آن ارتباطات ميدان نبرد، سامانه‌هاي بدون‌سرنشين و تجاوز هوايي را به يکديگر متصل
مي‌کند.

طبق گزارش رويترز، همزمان با حملات آمريکا به خاک ايران، پهپادهاي انتحاري لوکاس آمريکا، با اتکا به ارتباط ماهواره‌اي متعلق به شبکه ايلان ماسک در عمليات تجاوز به ايران به‌کار گرفته شده‌اند. پهپاد لوکاس نوعي پرنده سرگردان و کم‌هزينه است که رويترز آن را از حيث عملياتي با پهپاد شاهد ايراني مقايسه مي‌کند. همين پيوند ميان مهمات ارزان و ارتباطات ماهواره‌اي، يکي از خطوط تحول جنگ مبتني بر شبکه را آشکار مي‌سازد. بر همين اساس هزينه پلتفرم نظامي مي‌تواند کاهش يابد، مشروط بر آن که شبکه فرماندهي و ارتباطي مقاوم و کم هزينه در اختيار آن قرار گيرد.

لوکاس؛ پهپاد ارزان با اتصال گران

مناقشه مالي ميان پنتاگون و اسپيس‌ايکس دقيقاً در همين نقطه آغاز شده است. رويترز به نقل از دو منبع مطلع و اسناد پنتاگون گزارش مي‌دهد که ارتش آمريکا براي اتصال هر ترمينال حدود پنج هزار دلار پرداخت مي‌کند، اما مديران اسپيس‌ايکس استدلال دارند که نوع استفاده عملياتي از شبکه عملاً در سطح خدمات هوانوردي قرار دارد و ارزش آن به حدود 25 هزار دلار در ماه براي هر ترمينال مي‌رسد.

استدلال پنتاگون نيز از منظر اقتصاد جنگ قابل توجه بود. بر همين اساس، تعرفه 25 هزار دلاري براي هواپيما طراحي شده، در حالي که پهپاد انتحاري ممکن است تنها چند دقيقه يا چند ساعت از ارتباط استفاده کند و سپس همراه با ترمينال خود منهدم شود. طبق روايت رويترز، پنتاگون در نهايت افزايش قيمت پيشنهادي اسپيس‌ايکس را پذيرفت. اين تصميم تقريباً هزينه يک فروند لوکاس را دو برابر مي‌کرد و بهاي اوليه هر واحد حدود 30 هزار دلار گزارش شده است.

استارشيلد؛ لايه نظامي اکوسيستم استارلينک

تفکيک استارلينک و استارشيلد در فهم منطق گزارش‌هاي انشتار يافته در اين زمينه، اهميت اساسي دارد. اسپيس‌ايکس علاوه بر خدمات تجاري استارلينک، نسخه‌اي نظامي با عنوان استارشيلد را تحت توافقي از سال 2023 در اختيار پنتاگون قرار داده است. براساس اطلاعات ارائه‌شده از سوي وبگاه خبري رويترز، ترمينال‌هاي نظامي قابليت اتصال به ماهواره‌هاي تجاري استارلينک و يک صورت فلکي امن‌تر و اختصاصي‌تر موسوم به استارشيلد را دارند.

گزارش رويترز همچنين ادعا دارد که از زمان آغاز تجاوز نظامي ارتش تروريستي آمريکا، ترمينال‌هاي استارشيلد در بسياري از سامانه‌هاي پهپادي مورد استفاده قرار گرفته‌اند. اين داده، جايگاه ارتباطات فضايي تجاري را از سطح «پشتيباني» بالاتر مي‌برد. شبکه ماهواره‌اي در اين معماري بخشي از زنجيره فرماندهي و کنترل و عامل امکان‌ساز عمليات سامانه‌هاي بدون‌سرنشين در فواصل زياد محسوب مي‌شود.

همين موضوع در نخستين روزهاي جنگ نيز خود را نشان داد. يک روز پس از آغاز حملات 28 فوريه آمريکا عليه ايران، ماسک در واکنش به تصويري از پهپاد لوکاس اعلام کرد استفاده از استارلينک تجاري در سامانه‌هاي تسليحاتي برخلاف شرايط خدمات شرکت است و براي کاربردهاي نظامي شبکه جداگانه استارشيلد وجود دارد. پنتاگون نيز هرگونه نقض توافق خود با اسپيس‌ايکس را رد کرده است.

کاربرد دوم استارلينک به عنوان ابزار نفوذ ارتباطي در داخل ايران

لايه حساس‌تر گزارش رويترز به تلاش آمريکا براي ايجاد دسترسي ارتباطي در داخل ايران مربوط مي‌شود. اين رسانه خبري با استناد به گزارش پيشين وال‌استريت ژورنال مي‌نويسد دولت ترامپ پس از اغتشاشات دي ماه بيش از شش هزار ترمينال استارلينک را براي ايجاد دسترسي اينترنتي وارد ايران کرده بود. به روايت منابع رويترز، با تشديد جنگ، نهادهاي امنيتي ايراني اقدام به کشف ترمينال‌ها و استقرار تجهيزات اخلال در شهرهاي بزرگ کردند.

واکنش مورد بررسي پنتاگون، حرکت به سوي فناوري «Direct-to-Cell» بود؛ قابليتي که امکان اتصال مستقيم تلفن همراه به شبکه ماهواره‌اي را بدون نياز به ترمينال زميني فراهم مي‌کند و از منظر کاربر تجربه‌اي نزديک به اتصال شبکه تلفن همراه ايجاد مي‌کند. بر اساس اسناد و منابع مورد استناد رويترز، اسپيس‌ايکس براي راه‌اندازي اين قابليت رقمي تا 500 ميليون دلار و براي بهره‌برداري از آن ماهانه 100 ميليون دلار به وزارت دفاع آمريکا پيشنهاد کرده بود.

نقطه قدرت ماسک و آسيب‌پذيري پنتاگون

بر اساس گزارش‌هاي انتشار يافته از سوي رسانه‌هاي غربي، صورت فلکي اسپيس‌ايکس بيش از 60 درصد ماهواره‌هاي موجود در مدار را تشکيل مي‌دهد و شبکه‌هاي رقيب هنوز جايگزيني هم‌سطح براي پوشش استارلينک ايجاد نکرده‌اند. اين برتري مقياس، قدرت چانه‌زني يک پيمانکار خصوصي در برابر بزرگ‌ترين دستگاه نظامي جهان را افزايش داده است.

بر همين اساس، رويترز براي نشان‌دادن عمق اين آسيب‌پذيري به دو سابقه نيز اشاره مي‌کند. نخست، جنگ اوکراين که طي آن تصميم ماسک براي قطع خدمات استارلينک در برخي مناطق در سال 2022 بر عمليات نيروهاي اوکرايني اثر گذاشت. دوم، آزمايش‌هاي نيروي دريايي آمريکا که در پي قطعي جهاني استارلينک، ارتباط با شناورهاي بدون‌سرنشين آزمايشي مختل شد. وجه مشترک هر دو رخداد روشن است. هرچه يک نيروي نظامي بيشتر مبتني بر شبکه شود، تداوم دسترسي به شبکه به بخشي از قدرت رزمي آن تبديل مي‌شود. همين وضعيت توضيح مي‌دهد چرا پنتاگون با وجود نارضايتي از قيمت‌ها، طبق اسناد مورد بررسي رويترز، خريد بيش از 3500 اشتراک جديد استارشيلد را پذيرفته است.

مسئله ايران؛ مقابله با «شبکه» به جاي مقابله صرف با «پهپاد»

مهم‌ترين دلالت نظامي گزارش براي ايران در تغيير واحد تحليل نهفته است. بر همين اساس، مي‌توان چنين نتيجه گرفت که آگاهي از کم و کيف زرادخانه پهپادي دشمن به تنهايي قادر به توضيح دقيق وضعيت نيست. زيرا قابليت رزمي زماني شکل مي‌گيرد که پهپاد، ترمينال ماهواره‌اي، صورت فلکي فضايي، ايستگاه‌هاي زميني، نرم‌افزار، اپراتور، داده هدف و سامانه فرماندهي در يک زنجيره عملياتي واحد قرار گيرند. استارلينک و استارشيلد در گزارش رويترز بخشي از همين زنجيره محسوب مي‌شوند.

از اين منظر، تجربه تجاوز آمريکا به ايران يک مسئله مهم براي مطالعات دفاعي ايجاد مي‌کند. جنگ پهپادي آينده، همزمان جنگ بر سر دسترسي به طيف، مدار و شبکه ارتباطي است. مقابله مؤثر با سامانه‌هاي بدون‌سرنشين متصل به ماهواره مستلزم شناخت معماري ارتباطي آن‌ها، تاب‌آوري شبکه، وابستگي به ارائه‌دهنده تجاري و نقاط شکست ارتباطي است.

خصوصي‌شدن يک لايه از قدرت رزمي آمريکا

بازخواني گزارش رويترز نشان مي‌دهد نقش اسپيس‌ايکس در تجاوز نظامي آمريکا به ايران را بايد در سطحي بالاتر از تأمين اينترنت و بستر ارتباطي مورد بررسي قرار داد. استارشيلد به بخشي از زيرساخت ارتباطي سامانه‌هاي بدون‌سرنشين آمريکا تبديل شده، اتصال ماهواره‌اي در عمليات لوکاس ارزش عملياتي پيدا کرده و پنتاگون براي حفظ اين قابليت حتي افزايش شديد هزينه خدمات را پذيرفته است. در سوي ديگر، تلاش براي توسعه فناوري «Direct-to-Cell» در ايران نيز بيانگر آن است که شبکه ماهواره‌اي در طراحي آمريکايي مي‌تواند همزمان در لايه نظامي و محيط ارتباطي غيرنظامي موضوع سياست‌گذاري قرار گيرد.

در دل اين برتري، يک آسيب‌پذيري ساختاري نيز پديدار شده است. ارتش آمريکا بخشي از قدرت شبکه خود را بر زيرساختي بنا کرده که مالکيت، قيمت‌گذاري و بخش مهمي از ظرفيت فني آن در اختيار يک شرکت خصوصي است. مناقشه پنتاگون و اسپيس‌ايکس در بحبوحه جنگ ايران از همين جهت اهميت راهبردي دارد. هرچه استارلينک براي جنگ آمريکا حياتي‌تر مي‌شود، قدرت رزمي آمريکا در يک لايه حساس‌تر به تصميمات يک بازيگر تجاري وابسته مي‌شود. براي ايران، شناخت اين پيوند ميان قدرت فضايي، شبکه تجاري و سامانه‌هاي بدون‌سرنشين، يکي از نقاط ضروري در بازخواني ماهيت جنگ نوين آمريکا است.