هزينه‌هاي جديد دفاعي براي پايگاه‌هاي نظامي

به گفته فرماندهي تحول ناتو، بيش از 30 کشور، بيش از 100 شريک صنعتي و حدود 500 نفر در اين برنامه مشارکت داشتند و نزديک به 400 پهپاد نيز در نمايش عملياتي به کار گرفته شدند.

اما اين اعداد دهن‌پرکن، خبر از يک آزمايش بزرگ دارد. ناتو هنوز مشخص نکرده است از ميان اهداف پروازي، چند مورد به‌درستي شناسايي شدند، چند مورد از دست رفتند، چه تعداد رهگيري موفق انجام شد و سامانه در برابر اخلال ارتباطي تا چه اندازه عملکرد خود را حفظ کرد. بنابراين تفاوت ميان نمايش توانايي يک شبکه و اثبات کارايي آن در ميدان نبرد، دقيقاً در همين اعداد پنهان است.

آزمايش بزرگ بود، اما نتيجه عملکردي آن هنوز روشن نيست

بخش هدف‌گيري نسل آينده از نظر مقياس اطلاعاتي قابل‌توجه بود.

ناتو اعلام کرد در اين برنامه بيش از 6000 هدف شبيه‌سازي‌شده و بيش از 100 هدف زنده مورد استفاده قرار گرفتند و اپراتورهاي 11 کشور عضو در آن مشارکت داشتند. سامانه قرار بود اطلاعات را از پنج کشور دريافت و ميان سطوح مختلف فرماندهي منتقل کند.

نکته مهم‌تر، روش ارزيابي اين سامانه بود. ناتو اعلام کرده بود اپراتورها ابتدا چرخه هدف‌گيري را بدون هوش مصنوعي اجرا مي‌کنند تا زمان و کيفيت عملکرد اوليه ثبت شود؛ سپس همان فرايند با ابزارهاي هوشمند تکرار خواهد شد. هدف، کاهش بيش از 50 درصدي فاصله زماني ميان دريافت اطلاعات و تصميم‌گيري بود. دقت اطلاعات، ميزان فشار کاري اپراتورها و کيفيت تصميم‌ها نيز از شاخص‌هاي ارزيابي اعلام شده بودند.

اما در گزارش جمع‌بندي 2 نوامبر، عدد نهايي براي هيچ‌يک از اين شاخص‌ها منتشر نشد. مشخص نيست زمان تصميم‌گيري پيش و پس از استفاده از هوش مصنوعي چقدر بوده، دقت شناسايي چه تغييري کرده و آيا کاهش زمان به بهاي افزايش خطا تمام شده است يا نه.

اين خلأ اهميت دارد؛ زيرا کاهش زمان تصميم‌گيري به‌تنهايي معيار موفقيت نظامي نيست.

اگر سامانه در نصف زمان، اهداف بيشتري معرفي کند اما نرخ شناسايي اشتباه آن افزايش يابد، نتيجه الزاماً بهبود عملکرد نخواهد بود. ناتو بايد نشان دهد افزايش سرعت چگونه با حفظ دقت و کيفيت تصميم همراه شده است، نه اينکه صرفاً از هدف‌گذاري براي سرعت بيشتر سخن بگويد.

هزينه دفاع از پهپادها مي‌تواند از خود تهديد سنگين‌تر شود

يکي از ضعف‌هاي اصلي راهبرد ضدپهپادي، اقتصاد نامتوازن حمله و دفاع است. پهپاد مهاجم ممکن است با هزينه‌اي چند هزار دلاري ساخته شود، اما مقابله با آن به رادار، تجهيزات اخلال، سامانه فرماندهي و رهگيرهاي تخصصي نياز داشته باشد. ناتو نيز به همين دليل به دنبال کنار گذاشتن اتکاي بيش از حد به موشک‌هاي گران‌قيمت پدافندي و توسعه ابزارهاي ارزان‌تر است.

اما برآورد رسمي اداره بودجه کنگره آمريکا (CBO) نشان مي‌دهد ساخت يک شبکه دفاع لايه‌اي، حتي براي حفاظت از يک پايگاه نظامي معمولي، هزينه قابل‌توجهي دارد. اين نهاد در ژوئيه 2026، براي حفاظت از يک پايگاه با ابعاد تقريبي 8 در 8 کيلومتر، ترکيبي شامل چهار رادار، 12 سامانه شناسايي و اخلال راديويي، چهار سامانه رهگير جنبشي، 16 ابزار دستي مقابله با پهپاد و يک مرکز فرماندهي را بررسي کرد.

هزينه خريد و نصب اين مجموعه حدود 74 ميليون دلار برآورد شد. نگهداري و پشتيباني آن نيز سالانه حدود پنج ميليون دلار هزينه دارد. عمر خدمت تجهيزات در اين برآورد حدود چهار تا پنج سال در نظر گرفته شده و پس از آن، با توجه به تغيير فناوري تهديدها، احتمالاً بايد جايگزين شوند.

اين برآورد حتي هزينه نيروي انساني اضافي را نيز شامل نمي‌شود. CBO محاسبه کرده است که استقرار يک گروهان 66 نفره براي حفاظت شبانه‌روزي از هر پايگاه، سالانه حدود 6/6 ميليون دلار ديگر هزينه خواهد داشت. بنابراين، در چنين سناريويي، هزينه پشتيباني و نيروي انساني مي‌تواند به حدود 6/11 ميليون دلار در سال برسد.

اگر همين الگو براي 100 پايگاه اجرا شود، هزينه اوليه به حدود 4/7 ميليارد دلار و هزينه سالانه پشتيباني تجهيزات به 500 ميليون دلار مي‌رسد؛ آن هم پيش از افزودن هزينه نيروي انساني.

اين ارقام مربوط به برآورد دفاع از پايگاه‌هاي آمريکا هستند، نه هزينه مستقيم رزمايش ناتو در لتوني؛ اما ابعاد اقتصادي مسئله را روشن مي‌کنند. ناتو هنوز نشان نداده است شبکه پيشنهادي آن در عمل با چه هزينه‌اي هر پهپاد را رهگيري مي‌کند و نسبت هزينه دفاع به هزينه حمله چقدر خواهد بود.

اتصال حسگرها هنوز به معناي دفاع مطمئن نيست

در طرح دفاع لايه‌اي، ناتو مي‌خواهد رادارها، حسگرهاي راديويي، دوربين‌هاي نوري و سامانه‌هاي مقابله‌اي را به يک شبکه مشترک متصل کند. هر يک از اين تجهيزات بخشي از اطلاعات را فراهم مي‌کنند: رادار موقعيت و حرکت هدف را مي‌سنجد، دوربين مشخصات ظاهري آن را بررسي مي‌کند و حسگر راديويي ممکن است نشانه‌هايي از ارتباطات پهپاد را دريافت کند.

ترکيب اين داده‌ها به سامانه کمک مي‌کند هدف واقعي را از اشياي ديگر تشخيص دهد. اما همين مرحله يکي از نقاط حساس فناوري است. اطلاعات حسگرها ممکن است از نظر دقت، زمان ثبت و محدوده پوشش متفاوت باشند. اگر دو حسگر اطلاعات ناسازگار ارائه دهند يا يک هدف چند بار به‌عنوان چند شيء جداگانه ثبت شود، سامانه ممکن است در تشخيص تهديد دچار خطا شود.

گزارش تخصصي «اين ديفنس» درباره آزمايش‌هاي لتوني تصريح مي‌کند که مجموعه کاملي از نرخ شناسايي، نتايج طبقه‌بندي و شاخص‌هاي عملکردي سامانه‌هاي ضدپهپادي منتشر نشده است.

در نتيجه، نمي‌توان صرف اتصال چند حسگر و تبادل موفق اطلاعات را معادل شناسايي دقيق دانست.

براي ارزيابي واقعي بايد مشخص شود چند درصد اهداف به‌درستي تشخيص داده شده‌اند، چند مورد خطاي شناسايي وجود داشته و سامانه در برابر پهپادهاي فاقد ارتباط راديويي يا اهدافي که در شرايط نامساعد جوي پرواز مي‌کنند چه عملکردي داشته است.

شبکه ديجيتال ناتو در برابر اخلال چه اندازه دوام مي‌آورد؟

دي‌باکس يکي از بخش‌هاي مهم رزمايش بود.

اين طرح با استفاده از شبکه نسل پنجم تلفن همراه، ارتباطات ماهواره‌اي و مسيرهاي ارتباطي جايگزين، در پي حفظ ارتباط ميان واحدهاي نظامي است.

يکي از آزمايش‌ها نيز به تنظيم هوشمند فرکانس‌ها اختصاص داشت تا چند سامانه راديويي بتوانند در محيط شلوغ الکترومغناطيسي با تداخل کمتري فعاليت کنند.

آژانس ارتباطات و اطلاعات ناتو اعلام کرد در اين آزمايش، بهره‌برداري از طيف فرکانسي بهبود يافته و سامانه‌هاي راديويي توانسته‌اند در عرض چند ثانيه فرکانس خود را تغيير دهند. اين يک نتيجه فني مشخص است، اما براي ارزيابي نظامي کافي نيست. هنوز ميزان کاهش تداخل، افت بسته‌هاي اطلاعاتي، تأخير ارتباطات و پايداري شبکه هنگام اخلال هدفمند به‌صورت عددي منتشر نشده است.

به‌ويژه آنکه در جنگ اوکراين، اختلال در ارتباطات و جنگ الکترونيک بارها عملکرد پهپادها و سامانه‌هاي هدايت را تحت تأثير قرار داده است.

بنابراين، شبکه‌اي که در محيط آزمايشگاهي يا سناريوي کنترل‌شده اطلاعات را با موفقيت منتقل مي‌کند، لزوماً در برابر اخلال گسترده، قطع ارتباط ماهواره‌اي و حملات سايبري نيز همان عملکرد را نخواهد داشت.

تعداد شرکت‌ها از کيفيت تجهيزات چيزي نمي‌گويد

بيش از 100 مجموعه صنعتي و فناوري در آزمايش‌هاي لتوني حضور داشتند؛ رقمي که بنا بر اعلام وزارت دفاع لتوني، تقريباً سه برابر دوره‌هاي پيشين بود. اين مشارکت گسترده مي‌تواند به افزايش رقابت ميان توليدکنندگان و شناسايي راهکارهاي بهتر کمک کند.

ناتو در توضيح برنامه ال‌سي‌آي‌ايکس تأکيد کرده است که هدف آزمايش‌ها، مشخص کردن نقاط ضعف فني و تعيين تجهيزاتي است که ارزش توسعه بيشتر دارند. بنابراين، بخش مهمي از اين فعاليت‌ها هنوز در مرحله آزمون و ارزيابي قرار دارد.

از سوي ديگر، فرماندهي تحول ناتو اعلام کرده است نتايج آزمايش‌ها مي‌توانند در تدوين استانداردها، تصميم‌هاي خريد و سرمايه‌گذاري آينده مؤثر باشند و سرمايه‌گذاران نيز در برنامه پاياني حضور داشته‌اند. اين ارتباط ميان صنعت و ارتش لزوماً نامطلوب نيست، اما وقتي نتايج کمي آزمون‌ها منتشر نمي‌شود، ارزيابي مستقل درباره اينکه کدام فناوري واقعاً کارآمد بوده و کدام شرکت صرفاً از نمايش عمومي بهره برده است، دشوار خواهد شد.

در نهايت، مسئله ناتو فقط کمبود ابزار مقابله با پهپاد نيست؛ مسئله، ساخت شبکه‌اي است که بتواند با هزينه قابل‌قبول، دقت بالا و پايداري کافي کار کند. رزمايش لتوني نشان داد ائتلاف توانسته است بخش‌هايي از تجهيزات چند کشور را در يک سناريوي مشترک به هم متصل کند، اما هنوز نمي‌توان آن را اثبات آمادگي عملياتي يک سپر دفاعي يکپارچه دانست.

تا زماني که نرخ شناسايي و رهگيري، ميزان خطا، هزينه هر رهگيري، عملکرد در شرايط اخلال و نتيجه مقايسه عملکرد اپراتورها با و بدون هوش مصنوعي منتشر نشود، ادعاي افزايش کارايي بيشتر يک هدف توسعه‌اي است تا نتيجه‌اي اثبات‌شده. ناتو در لتوني توانست بزرگي شبکه‌اي را که مي‌خواهد بسازد به نمايش بگذارد؛ اما هنوز کارنامه‌اي منتشر نکرده که نشان دهد اين شبکه در برابر يک حمله واقعي، هم مؤثر است، هم اقتصادي و هم قابل اتکا.

منابع:

https://www.act.nato.int/article/nato-fuses-emergent-technologies-battlefield-advantage/

https://www.act.nato.int/article/ngt-2026/

https://www.cbo.gov/publication/62563

https://indefencemag.com/nato-expands-communications-and-counter-drone-trials-in-latvia/

https://www.ncia.nato.int/newsroom/news/ncia-tests-technologies-to-strengthen-natos-digital-backbone-at-dibax-2026