نجات 14 هزار جنين از مرگ

گاهي يک گفت‌وگوي چند دقيقه‌اي، يک مشاوره تخصصي يا حتي تأمين هزينه آغاز يک زندگي مي‌تواند جان يک نفر را نجات دهد. طرح «نفس» با همين رويکرد از سال 1400 آغاز شد و حالا به گفته محمدحسين زارع‌زاده، رئيس سازمان بسيج جامعه پزشکي کشور در تلويزيون همشهري (در اين لينک مشاهده کنيد) تاکنون هزاران مادر را از تصميم به سقط منصرف و از مرگ بيش از 14 هزار نوزاد جلوگيري کرده است. آمار دقيقي از سقط‌هاي عمدي در کشور وجود ندارد اما گاهي برخي مسئولان اين عدد را بيش از 300 هزار مورد سالانه هم اعلام مي‌کنند، آماري ترسناک که حق حيات را از يک انسان مي‌گيرد. زارع‌زاده هم با تاکيد بر اين موضوع عنوان مي‌کند: اگر همين حالا جمعيت ايران به 400 ميليون نفر برسد باز هم وظيفه ماست که سقط عمدي جنين به عنوان يک کار غيراخلاقي و غيرانساني جلوگيري کنيم و حق حيات جنين بايد به رسميت شناخته شود.

شبکه‌اي از مشاوره و حمايت

آنچه نفس را از بسياري از برنامه‌هاي مشابه متمايز مي‌کند، اتکا به شبکه‌اي از متخصصان زنان، ماماها، کارشناسان خانواده، نيروهاي بهداشتي و خيران است. اکنون بيش از 460 مرکز مردمي در سراسر کشور در قالب اين طرح فعاليت مي‌کنند. اين نکته‌اي است که زارع‌زاده در ابتداي صحبت‌هايش به آن اشاره و عنوان مي‌کند: تاکنون بيش از 26 هزار مادر براي دريافت مشاوره به اين مراکز مراجعه کرده‌اند و نزديک به 25 هزار نفر پس از دريافت مشاوره از تصميم اوليه خود براي سقط منصرف شده‌اند. نتيجه اين فرآيند هم تولد 14 هزار نوزاد بوده و البته در انتظار تولد ساير فرزندان نجات يافته از سقط هم هستيم.

اقتصاد تنها عامل نيست

بررسي‌هاي انجام‌شده در اين طرح نشان مي‌دهد مشکلات مالي مهم‌ است اما تنها دليل تصميم به سقط نيست. رئيس سازمان بسيج جامعه پزشکي در اين باره هم توضيح مي‌دهد: حدود 25 تا 30 درصد موارد، به مشکلات اقتصادي و معيشتي خانواده‌ها مربوط مي‌شود. اما در کنار مسائل مالي، بارداري در دوران عقد، خانواده‌هاي پرجمعيت و نگراني از هزينه‌هاي آينده فرزند نيز از دلايل پرتکرار مراجعه‌کنندگان بوده است. به گفته او، در چنين شرايطي تنها توصيه و مشاوره کافي نيست؛ بلکه بايد بخشي از مشکلات واقعي خانواده نيز برطرف شود.

حمايت‌هايي فراتر از مشاوره

زارع‌زاده تأکيد مي‌کند که در مراکز نفس هيچ اجباري براي تغيير تصميم مادران وجود ندارد و مراجعه‌کنندگان تنها از خدمات مشاوره و حمايت بهره‌مند مي‌شوند. اگر خانواده‌اي هم توان پرداخت هزينه سونوگرافي، دارو يا مراقبت‌هاي بارداري را نداشته باشد، با کمک خيران بخشي از اين هزينه‌ها تأمين مي‌شود. براي زناني هم که در دوران عقد باردار شده بود هم تاکنون بيش از 140 جهيزيه تهيه شده است. در مواردي هم براي تأمين شير خشک و پوشک نوزادان کمک‌هايي صورت گرفته است.

پاشنه آشيل فرزندآوري

رئيس سازمان بسيج جامعه پزشکي معتقد است مهم‌ترين چالش مساله در حوزه فرزندآوريتغيير نگاه فرهنگي به خانواده و فرزند است. او توضيح مي‌دهد: در گذشته بسياري از خانواده‌ها فرزند را سرمايه زندگي مي‌دانستند، اما امروز هزينه‌هاي فرزندپروري بيش از جنبه‌هاي مثبت آن برجسته شده‌اند؛ موضوعي که به باور او بر تصميم زوج‌ها براي فرزندآوري اثر گذاشته است. زارع‌زاده به نقش رسانه‌ها در اصلاح اين نگاه اشاره و عنوان مي‌کند: البته گفت‌وگوي چهره‌به‌چهره هم همچنان اثرگذارترين شيوه فرهنگ‌سازي است. به گفته او، تاکنون هزاران کارگاه آموزشي برگزار شده و تعداد قابل توجهي از مادراني که زماني خود تصميم به سقط داشتند، اکنون به عنوان «نفس‌يار» تجربه شخصي‌شان را با مادران ديگر در ميان مي‌گذارند.

نفس‌ياران طرح

زارع‌زاده همچنين به اين نکته هم اشاره مي‌کند که هدف «نفس» تنها جلوگيري از سقط نيست، بلکه تلاش براي کاهش نگراني‌هاي مادران در دوران بارداري و همراهي با آنها تا زمان تولد فرزند است؛ همراهي‌اي که گاهي با يک جلسه مشاوره آغاز مي‌شود و گاهي با تأمين هزينه درمان يا حمايت‌هاي معيشتي ادامه پيدا مي‌کند. اگرچه موفقيت نهايي چنين برنامه‌هايي نيازمند ارزيابي‌هاي بلندمدت و مشارکت دستگاه‌هاي مختلف است، اما تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده که ترکيب مشاوره، حمايت اجتماعي و مشارکت خيران مي‌تواند در تغيير تصميم بخشي از خانواده‌ها نقش مؤثري ايفا کند.