مشکل جمعيت فرزندآوري است يا فرزندخواهي؟

اين تکرارها در صدد تشويق جمعيت جوان به ازدواج و فرزندآوري است تا از پيري جمعيت و مشکلات ناشي از آن جلوگيري کند. اما در اين بين «عدم اقدام به فرزندآوري» با «تمايل به فرزندآوري» يکي در نظر گرفته مي‌شود. درحالي که آمارها نشان مي‌دهد در کشور ما بين اين دو گذاره تفاوت زيادي وجود دارد.

فاصله ميان فرزندآوري و فرزندخواهي

مطابق با داده‌هاي پيمايش زندگي خانوادگي در سال 1397 و 1398، هر خانم ايراني تمايل به داشتن 2تا3 فرزند دارد. گاهي اينطور نمايش داده مي‌شود که زنان اروپايي يا آمريکايي تمايل بيشتري به داشتن فرزند و تشکيل خانواده دارند، اما همين آمار مي‌گويد وضعيت فرزندخواهي خانم‌هاي ايراني در جهان بسيار مناسب‌تر از خانم‌هاي آمريکايي و اروپايي است. چرا که فقط 0/5 درصد زنان ايراني تمايلي به فرزندآوري ندارند.

اما در طرف مقابل وقتي آمار 99/5 درصدي تمايل به فرزندآوري را با ميزان مواليد مقايسه مي‌کنيم، اين نتيجه به دست مي‌آيد که زنان ايراني بيشترين فاصله را بين «فرزندخواهي» تا «فرزندآوري» دارند.

 افزايش 300درصدي پيري!

داده‌هاي پيمايش زندگي خانوادگي در ايران مي‌گويد که 50درصد زنان متاهل ايراني يا فرزندي ندارند يا فقط يک فرزند دارند. اين درحالي است که ايران طي 30سال آينده، افزايش 300درصدي پيري را تجربه و کاهش يافتن تعداد فرزندان مشکلات بسيار زيادي را متوجه جامعه خواهد کرد. اما چرا براي زنان ايراني فاصله زيادي بين فرزندخواهي و فرزندآوري وجود
دارد؟

چالش‌هاي ذهني مادران

پيمايش زندگي خانوادگي در ايران مي‌گويد که علت فاصله زياد بين فرزندخواهي وفرزندآوري زن ايراني « نگراني براي آينده فرزندان» است. پاسخگويان در اين پيمايش به گزاره‌هايي مثل « چالش ذهني آينده فرزندان» و «عدم اطمينان به شيوه زيست جاري در جامعه» را به عنوان نگراني‌هاي خود براي به دنيا نياوردن بچه، ياد کرده‌اند.

تاخير در فرزندآوري

تاخير در فرزندآوري هم از عواملي است که به عنوان يک خرده فرهنگ اشتباه ميان خانواده‌هاي ايراني جا افتاده است. زوجين معمولا در سالهاي اوليه ازدواج تمايلي به فرزنددار شدن ندارند و طبق برخي آمارها ميانگين فاصله ازدواج تا تولد اولين فرزند در بين زوجين ايراني، 5سال است. حجيه رازقي، دانشيار جمعيت ‌شناسي مؤسسه تحقيقات جمعيت کشور در نشستي با اشاره به اين موضوع گفت: « زنان با تحصيلات دانشگاهي و زنان شاغل و زناني که در سال ‌هاي اخير ازدواج کرده‌ اند، تأخير در فرزندآوري را بيشتر از ساير گروه ها تجربه مي کنند.»

اين پژوهشگر حوزه جمعيت درباره فاصله ازدواج تا زمان تولد اولين فرزند در شهرهاي مختلف گفت: « ميانه فاصله ازدواج تا زمان تولد اولين فرزند در شهر تهران، 33 ماه و ميانه فاصله زمان تولد اولين فرزند تا تولد دومين فرزند 84 ماه در مطالعه مورد بررسي بوده است. در يک فاصله 120 ماهه (10 سال از زمان ازدواج)، 7 درصد از زنان بي ‌فرزند باقي مانده و در يک فاصله 120 ماهه (10 سال)، از زمان تولد اولين فرزند 70 درصد زنان به فرزند دوم رسيده اند. به‌عبارتي 30 درصد از زنان تک فرزند باقي مانده اند. با افزايش فاصله ازدواج تا تولد اول، فاصله تولد دوم نيز افزايش يافته که مي‌تواند ناشي از کاهش قابليت باروري در سنين بالاتر باشد.»

«باروري پايين» با «افزايش سن ازدواج»، «افزايش فاصله بين مواليد» و «تأخير در فرزندآوري» مرتبط است و بخش مهمي از کاهش آهنگ رشد جمعيت کشور به افزايش سن ازدواج و سن فرزندآوري مربوط است که لازم است در سياست‌هاي جمعيتي به اين امر توجه کافي شود. اگرچه در جامعه ما و شهر تهران، ترجيحات باروري، بيشتر از دو فرزند است، با اين‌حال زنان در بستر باروري پايين شهر تهران، فرزند دوم خود را با تأخير به ‌دنيا مي‌ آورند که اين رفتار مي‌تواند تأثير منفي بر باروري کامل شده زنان داشته باشد و در صورت فقدان سياست هاي مطلوب در راستاي افزايش فرزندآوري، به باروري پائين ‌تر نيز منجر خواهد شد.

رواج تک فرزندي در جامعه

محمد اسماعيل اکبري مشاور عالي وزير کشور، ارديبهشت امسال با اشاره به بحران اصلاح ساختار جمعيت و سلامت عمومي گفت: تنها در مدت چهار سال جمعيت مولد از 70 و نيم درصد به 63 درصد کاهش يافته است.

وي با بيان اينکه اگر اصلاح جمعيتي صورت نگيرد کشور با بحران جمعيتي مواجه مي‌شود گفت: تصور اين است که يکي از موضوعاتي که بيشتر خانواده‌هاي تک فرزند مطرح مي‌کنند، مسئله مالي براي فرزند بيشتر است. اما تحقيقات اين را تائيد نمي‌کند چرا که اگر اينگونه بود بايد خانواده مرفه و سرمايه دار ايراني تعداد زيادي فرزند داشته باشند. مطالعات نشان مي‌دهد تک فرزندي نتيجه هر عاملي باشد، تغيير بنياديني نه تنها در ساختار جمعيت‌شناختي و روند اجتماعي شدن خانواده‌ها بلکه در جنبه‌هاي مختلف عملکردي و همه ابعاد شخصيت فرد در آينده ايجاد مي‌کند.