مسابقه اعراب خليج فارس براي توليد پهپاد

اين تأسيسات که توسط يک پيمانکار توليد اماراتي به نمايندگي از «پاورئوس» (Powerus)، يک استارتاپ مستقر در وست پالم بيچ فلوريدا، اداره مي‌شود، روزانه حدود 30 رهگير سامانه ضدپهپاد (C-UAS) مدل «گاردين» (Guardian) توليد مي‌کند و قصد دارد اين رقم را به 100 برساند. هزينه هر واحد تقريباً 5000 دلار است.

اين کارخانه از نظر مقياس کوچک است، اما بازتاب‌دهنده تغييري گسترده‌تر در شيوه تأمين سامانه‌هاي بدون سرنشين براي شرکاي خليج فارس آمريکا است. از آنجا که جنگ ايران، پهپاد‌هاي کم‌هزينه و مصرف‌شدني را در سراسر منطقه به اولويت تبديل کرده است - هم براي سرنگوني پهپاد‌هاي دشمن و هم براي حمله به اهداف - شرکت‌هاي آمريکايي به‌طور فزاينده‌اي اين تقاضا را با توليد يا مشارکت در توليد آنها در خليج فارس، به جاي صادرات سامانه‌هاي کامل، برآورده مي‌کنند.

ريتيان در حال ساخت رهگير‌هاي «کايوت» (Coyote) خود در امارات است، کويت در حال تهيه پهپاد رهگير «رودرانر-ام» (Roadrunner-M) شرکت اندوريل است، و عربستان سعودي با يک شريک مستقر در يوتا در حال توليد پهپاد حمله يک‌طرفه دوربرد «اسکاي‌واسپ» (SKYWASP) است که اولين استفاده رزمي خود را در سپتامبر تجربه کرده است.

کشور‌هاي شوراي همکاري خليج فارس (GCC) سال‌هاست براي خودمختاري دفاعي بيشتر و تنوع‌بخشي به تأمين‌کنندگان فشار آورده‌اند و جنگ هر دو اين انگيزه را تقويت کرده است.

از ماه فوريه، اعراب خليج فارس توافق‌نامه‌هاي جديد پهپادي و پدافند هوايي نه تنها با شرکت‌هاي آمريکايي، بلکه با شرکاي متعدد - به‌ويژه اوکراين، اما نه محدود به آن - امضا کرده‌اند.

با اين حال، در ميان اين فهرست در حال گسترش تأمين‌کنندگان، تنوع‌بخشي به جاي کنار زدن نفوذ آمريکا، در کنار آن همزيستي مي‌کند: توليد و تأمين چند برابر مي‌شود، در حالي که مهم‌ترين طراحي، نرم‌افزار و مجوز صادرات در دست آمريکا متمرکز باقي مي‌ماند.

در امارات، براي مثال، تصوير نوظهور نشان‌دهنده رابطه‌اي دفاعي-صنعتي با واشنگتن است که در حال عميق‌تر شدن است، نه تضعيف. در حالي که کشور‌هاي خليج فارس توليد پهپاد را بومي‌سازي و پايگاه تأمين‌کنندگان خود را گسترش مي‌دهند، مشارکت با واشنگتن همچنان در مرکز تقويت پهپادي منطقه باقي مي‌ماند.

يک مشکل هزينه به يک مسئله صنعتي تبديل مي‌شود

امارات پس از حمله آمريکا و اسرائيل به ايران در فوريه، به شدت هدف‌گيري‌شده‌ترين کشور شوراي همکاري خليج فارس بود. بين فوريه و آوريل، بيش از 500 موشک بالستيک و بيش از 2200 پهپاد ايراني به سوي امارات شليک شد که دست‌کم 15 نفر را کشت و يک پالايشگاه نفت را از کار انداخت.

پدافند هوايي امارات در ابتدا به رهگير‌هاي پاتريوت PAC-3، تاد (THAAD) و KM-SAM متکي بود که هر يک ميليون‌ها دلار هزينه داشتند تا پهپاد‌هاي شاهد به ارزش حدود 80 هزار دلار را منهدم کنند  نسبتي که به‌طور گسترده «غيرقابل تحمل» توصيف شده است.

«گاردين» براي پر کردن اين شکاف طراحي شده است. اين سامانه بر پايه يک طراحي اوکرايني که در مقابله با «گران‌هاي» روسي مؤثر بوده، ساخته شده و از قطعات چاپ سه‌بعدي، ريزتراشه‌هاي آماده و ماژول‌هاي GPS استفاده مي‌کند که براي مونتاژ سريع به هم متصل مي‌شوند. بر اساس وب‌سايت شرکت، برد آن 15 کيلومتر و استقامت آن 28 دقيقه است.

اين سامانه جايگزين سامانه‌هاي پيشرفته نيست. «گاردين» نمي‌تواند موشک‌هاي بالستيک را رهگيري کند و اين دو رهگير به‌طور گسترده مکمل يکديگر تلقي مي‌شوند، نه جانشين PAC-3.

ايران همچنين احتمالاً در حال بازسازي ذخاير موشکي خود است و ممکن است به‌زودي پهپاد‌هاي جت‌موتور گران-3 و -4 را به کار گيرد که چشم‌انداز رگبار‌هاي پهپادي به سبک روسي را که اوکراين با آن روبه‌رو شده، افزايش مي‌دهد.

پاورئوس مي‌گويد کارخانه‌هاي وابسته حدود 3000 رهگير در ماه توليد مي‌کنند و هدفشان رسيدن به 15000 در ماه در سراسر جهان تا اواسط 2027 از طريق شبکه‌اي از کارخانه‌هاي شريک است.

اين شبکه در حال حاضر شامل مشارکت با شرکت هندي «پاراس ديفنس»، يک قرارداد تجاري 22.3 ميليون دلاري براي حفاظت از زيرساخت‌هاي نفت و گاز در خاورميانه، و يک قرارداد نيروي هوايي آمريکا به ارزش تا 90 ميليون دلار است.

برت وليکوويچ، هم‌بنيان‌گذار شرکت، به نيويورک تايمز گفت که اين مدل بازتاب‌دهنده مسير صنعت است: «توليد بايد نزديک به جايي که به آن نياز است، مستقر باشد.» پاورئوس همچنين قرار است با شرکت «اورئوس گرين‌وي هولدينگز» که در نزدک فهرست شده و دونالد ترامپ جونيور و اريک ترامپ سهمي غيرمستقيم در آن دارند، ادغام شود؛ اين شرکت مي‌گويد پسران ترامپ هيچ دخالتي در سمت تجاري ندارند و کاخ سفيد هرگونه تضاد منافع را رد مي‌کند.

پاورئوس تنها نيست. در آوريل 2025، ريتيان و شوراي توازن امارات يک برگه شرايط براي معرفي توليد رهگير ضدپهپاد «کايوت» امضا کردند. متعاقباً يک تأسيسات توليد و مونتاژ در پارک صنعتي توازن در ابوظبي افتتاح شد.

گفته مي‌شود هزينه هر رهگير «کايوت» 126500 دلار است. تقاضاي امارات براي اين سامانه در ماه مارس برجسته شد، زماني که وزارت خارجه آمريکا فروش 2.1 ميليارد دلاري ده سامانه «سامانه يکپارچه شکست هواپيما‌هاي بدون سرنشين کوچک، کند و کم‌ارتفاع در سايت ثابت» (FS-LIDS) را تأييد کرد، شامل 240 رهگير کايوت بلوک 2، رادار‌ها و تجهيزات فرماندهي و کنترل. واشنگتن براي دور زدن بررسي کنگره، اختيار اضطراري را اعمال کرد.

رويکرد کويت از نظر شکل متفاوت است، اما به جهتي مشابه اشاره دارد. در 5 ژوئن، وزارت خارجه آمريکا فروش بالقوه 1.98 ميليارد دلاري سکو‌هاي ضدپهپاد را تأييد کرد که بر پهپاد رهگير «رودرانر-ام» و رهگير جنبشي «آنويل» شرکت اندوريل، همراه با سامانه‌هاي جنگ الکترونيک «پولسار»، برج‌هاي نظارتي «سنتري» و نرم‌افزار فرماندهي و کنترل «لتيس» متمرکز بود.

کويت که تا اوايل ژوئيه گزارش داده بود از فوريه بيش از 1450 موشک و پهپاد را رهگيري کرده، در حال خريد است نه بومي‌سازي. اما اين بسته عملاً لايه ضدپهپاد نوظهور خود را به يک معماري آمريکايي گره مي‌زند که براي شناسايي، رديابي و شکست پهپاد‌ها به‌عنوان يک سامانه واحد ساخته شده است. کويت همچنين در حال مديريت ريسک است. در کنار تأمين‌کنندگان آمريکايي، همکاري پهپادي خود را با اوکراين و بريتانيا گسترش داده است.

واشنگتن برخي موانع اين همکاري را کاهش داده است. در سپتامبر 2025، وزارت خارجه تفسير خود از کنترل‌هاي صادراتي را تغيير داد تا پهپاد‌هاي نظامي مانند جنگنده‌ها و نه سامانه‌هاي موشکي تلقي شوند و بدين ترتيب رژيم کنترل فناوري موشکي را دور بزند.

اين تغيير راه را براي فروش بيش از 100 پهپاد MQ-9 به عربستان سعودي هموار کرد و اجازه داد محصولات شرکت‌هايي مانند «جنرال اتميکس»، «کراتوس» و «اندوريل» به‌عنوان فروش نظامي خارجي مديريت شوند. اين موضوع عمدتاً به سکو‌هاي بزرگ‌تر و دوربردتر مربوط مي‌شود، نه رهگير‌هاي 5000 دلاري، اما بازتاب‌دهنده تمايل گسترده‌تر براي تسهيل انتقال سامانه‌هاي بدون سرنشين به شرکاي خليج فارس است.

عربستان سعودي همين منطق را در حوزه تهاجمي به کار مي‌گيرد. در 25 مه، «سمافور» فاش کرد که SR2Vector، يک شرکت مشترک بين «وکتور ديفنس» مستقر در يوتا و استارتاپ سعودي «SR2 ديفنس سيستمز»، در حال توسعه يک تأسيسات توليد در نزديکي رياض براي SKYWASP است؛ يک پهپاد حمله يک‌طرفه که بر پايه شاهد-136 ايران مدل‌سازي شده و برد گزارش‌شده آن 1500 کيلومتر است. اين پروژه مهندسي آمريکايي، تأمين مالي سعودي و توليد محلي را ترکيب مي‌کند و قرار است هم به مشتريان صادراتي و هم به پادشاهي خدمت کند.

اين سامانه ممکن است قبلاً در درگيري استفاده شده باشد. در اواسط سپتامبر، اطلاعات منبع‌باز نشان داد پهپاد‌هاي SKYWASP پس از شعله‌ور شدن درگيري‌ها در يمن، اهدافي حوثي را هدف قرار داده‌اند.

اين فيلم‌ها به‌طور مستقل قابل تأييد نبوده و همچنان روشن نيست چه کسي پهپاد‌ها را پرتاب کرده و عليه چه اهدافي. در صورت تأييد، اين نشان‌دهنده انتقال سريع از اعلام به استفاده عملياتي براي يک شرکت مشترک آمريکايي-سعودي خواهد بود و يادآور آن است که همان منطق هزينه‌اي که توليد رهگير خليج فارس را پيش مي‌برد، در جهت معکوس نيز اعمال مي‌شود: يک پهپاد حمله به سبک شاهد که به‌طور داخلي توليد مي‌شود، دقيقاً به اين دليل جذاب است که ساخت آن ارزان و دفاع در برابر آن گران است.

دامنه پاورئوس همچنين به نزديک‌ترين شريک دفاعي جديد رياض کشيده مي‌شود. در 16 سپتامبر، اين شرکت يک يادداشت تفاهم با ارتش پاکستان امضا کرد که شامل يک سفارش اوليه مرتبط با پهپاد است.

وليکوويچ هدف را «يک رابطه فناوري مشترک» توصيف کرد و گفت اين شرکت در حال بررسي راه‌هايي براي ساخت فناوري در پاکستان است. پاکستان يک کشور خليج فارس نيست، اما از سپتامبر 2025 با يک پيمان دفاعي متقابل و همچنين روابط تاريخي به عربستان سعودي گره خورده است. اين توافق نشان مي‌دهد که مدل استارتاپي مي‌تواند به شبکه گسترده‌تر شرکاي امنيتي خليج فارس گسترش يابد.

بومي سازي توليد پهپاد؟

آنچه بومي‌سازي مي‌شود، عمدتاً ظرفيت توليد است نه حاکميت فناوري. تحت ترتيب پاورئوس، اين شرکت مسئوليت طراحي، مهندسي و استاندارد‌هاي فني را حفظ مي‌کند، در حالي که شريک منطقه‌اي ظرفيت توليد را فراهم مي‌کند.

پاورئوس آموزش، قطعات و نرم‌افزار را تأمين مي‌کند و به گفته نيويورک تايمز، نيروي کار عمدتاً فيليپيني و چيني است. توليد «مطابق با قوانين و مجوز‌هاي قابل اجراي کنترل صادرات آمريکا» انجام مي‌شود. خود پاورئوس در ميان خطرات اين ترتيب ذکر مي‌کند که مجوز‌هاي صادراتي «ممکن است به تأخير بيفتند، رد شوند، معلق شوند، لغو شوند يا مشمول شرايط شوند.»

به عبارت ديگر، واشنگتن اهرم‌هايي را که بيشترين اهميت را دارند، حفظ مي‌کند. خليج فارس سرعت، حجم و زمان‌بندي تحويل کوتاه‌تر به دست مي‌آورد، اما لزوماً مالکيت فکري يا عمق صنعتي که خودمختاري استراتژيک واقعي نياز دارد را به دست نمي‌آورد.

واشنگتن تنها دولتي نيست که در اين جهت حرکت مي‌کند. از زماني که رئيس‌جمهور اوکراين در ماه مارس اعلام کرد کي‌يف يک توافق فناوري دفاعي با عربستان سعودي امضا کرده است، امارات، قطر، بحرين و کويت همگي درخواست هزاران پهپاد رهگير اوکرايني کرده‌اند.

در ژوئن، کويت يک گام فراتر رفت و يک توافق دفاعي دوجانبه با اوکراين را که اولين بار در 2018 امضا شده بود، فعال کرد که آموزش، لجستيک و تدارک تجهيزات را پوشش مي‌دهد ترتيبي که کمتر به‌عنوان گسست از تأمين‌کنندگان غربي و بيشتر به‌عنوان مکمل کم‌هزينه آنها تلقي مي‌شود. بيش از 200 متخصص نظامي اوکرايني به امارات، عربستان سعودي و قطر اعزام شده‌اند تا به آموزش خدمه در برابر حملات پهپادي کمک کنند.

تأمين‌کنندگان ديگر نيز در حال ورود به بازار هستند. در 10 آوريل، وزارت دفاع بريتانيا اعلام کرد که استارتاپ بريتانيايي «کمبريج ايرواسپيس» «صدها» موشک رهگير و پرتابگر جديد را به شرکاي خليج فارس تأمين خواهد کرد، با اولين تحويل‌ها از ماه مه و محموله‌هاي بعدي در شش ماه آينده.

اين سامانه، «اسکاي‌همر»، به‌طور خاص براي مقابله با پهپاد‌هاي حمله يک‌طرفه طراحي شده و برد گزارش‌شده آن بيش از 18 مايل است و قرارداد همچنين يکپارچه‌سازي، پشتيباني فني و آموزش کاربر نهايي را پوشش مي‌دهد.

ژاپن گام محدودتري در همين جهت برداشته و در آوريل فهرست صادرات دفاعي خود را براي اولين بار در دهه‌ها به تعداد معدودي از کشور‌هاي واجد شرايط باز کرد  که در ميان شوراي همکاري خليج فارس، تا کنون تنها امارات واجد شرايط است.

هيچ‌يک از اين تنوع‌بخشي، ايالات متحده را به‌عنوان تأمين‌کننده اصلي خليج فارس کنار نزده است. رهگير‌هاي اروپايي و آسيايي همچنان کسري از حجمي هستند که از کانال‌هاي آمريکايي عبور مي‌کند و هيچ‌کدام هنوز با معماري لايه‌اي واشنگتن از رادارها، نرم‌افزار فرماندهي و کنترل و باتري‌هاي پيشرفته برابري نمي‌کنند.

اين الگو کمتر چرخشي از تأمين‌کنندگان آمريکايي و بيشتر يک پوشش ريسک ساخته‌شده حول آنهاست؛ کشور‌هاي خليج فارس قصد دارند به خريد از واشنگتن ادامه دهند در حالي که پايگاه تأمين‌کنندگان خود را گسترش مي‌دهند و مقداري ظرفيت در داخل مي‌سازند.

ريشه‌هاي اوکرايني «گاردين»، مانند وام‌گيري SKYWASP از شاهد-136 ايران، يادآور آن است که حتي شرکت‌هاي آمريکايي در اين حوزه اغلب طرح‌هاي خارجي اثبات‌شده در درگيري را اقتباس مي‌کنند تا اينکه خودشان ابداع کنند.

سامانه‌هاي بدون سرنشين کم‌هزينه ممکن است به الگويي براي چگونگي همزيستي بومي‌سازي خليج فارس، تنوع‌بخشي و نفوذ آمريکا تبديل شوند.

کشور‌هاي خليج فارس يک ردپاي توليد داخلي و تأمين‌کنندگان جايگزين ارزان‌تر به دست مي‌آورند، در حالي که واشنگتن اختيار طراحي، نرم‌افزار و مجوزدهي را که بيشترين اهميت را دارند، حفظ مي‌کند.

اين تنش مديريت مي‌شود، نه حل، و اينکه چقدر دوام مي‌آورد بستگي دارد به اينکه آيا شرکاي خليج فارس از مونتاژ به سمت طراحي حرکت مي‌کنند يا نه.