صنعت نفت ليبي؛ اسير بي‌ثباتي سياسي و فقدان سرمايه

کشور ليبي در شمال آفريقا که بين دولت‌هاي رقيب در شرق و غرب کشور تقسيم شده است، بنا بر داده‌هاي «اداره اطلاعات انرژي» آمريکا بزرگترين ذخاير اثبات شده نفت در آفريقا را دارد و در سال‌هاي اخير شماري از شرکت‌هاي بين‌المللي نفت به دنبال فرصت‌هاي کاري جديد را جذب کرده است.

 «مسعود سليمان» رئيس شرکت نفت ليبي با اين حال گفت که پيشرفت در اين مسير به علت کمبود سرمايه و منابع مالي با مشکل روبه‌رو شده است. وي در گفت‌وگو با فايننشال تايمز بيان کرد: ما منابع دست نخورده زيادي داريم اما (براي بهره‌برداري از آنها) به اعتبارات مالي قابل ملاحظه‌اي بين 30 تا 40 ميليارد دلار نيازمنديم.

وي افزود شرکت ملي نفت ليبي «هدف بلندپروازانه اما واقع‌بينانه» افزايش توليد نفت به دو ميليون بشکه در روز تا سال 2030 را دنبال مي‌کند در حالي که توليد نفت کشور در حال حاضر 1.4 ميليون بشکه در روز است. سليمان گفت بيش از 60 ميدان نفت و گاز کشف شده در ليبي وجود دارد که هنوز کاري براي توسعه آنها انجام نشده است.

 شرکت‌هاي خارجي از جمله «اِني»، «توتال»، «شِورون» و «کونوکوفيليپس» در ليبي فعال هستند اما سرمايه‌گذاري به علت بي‌ثباتي سياسي، نگراني از فساد و حکمراني، و کمبود اعتبارات در شرکت ملي نفت، آهسته بوده است.

 يک رشته حملات پهپادي در ماه جاري (اوت / مرداد) پالايشگاه نفت «الزاويه» را در غرب ليبي هدف قرار داد و موجب آتش‌سوزي در يک مخزن بنزين و خسارت به بخش‌هاي ديگر اين تاسيسات شد. يک نيروگاه در همان نزديکي نيز هدف حملات پهپادي قرار گرفت. مقامات طرابلس نام گروه مسئول اين حملات را ذکر نکرده‌اند اما بخش‌هاي زيادي از غرب ليبي تحت کنترل شبه‌نظاميان قرار
دارد.

 سليمان گفت اين حملات «در يک محدوده جغرافيايي کوچک توسط شمار کوچکي از ياغي‌ها انجام مي‌شوند و دولت در حال اقدام براي «خنثي‌کردن» آنها است. وي افزود که تمام محل‌هاي سرمايه‌گذاري نفت و گاز «دور از مناطق تنش و تحت تدابير امنيتي قوي» هستند.

 مطابق قراردادهاي مشارکت در توليد ليبي، شرکت دولتي نفت کشور ملزم است سهم خود از هزينه‌هاي توسعه (ميادين نفتي) را تامين مالي کند و اين موجب مي‌شود زماني که اعتبارات دولتي با تاخير روبه‌رو مي‌شوند، پروژه‌ها ‌آسيب‌پذير باشند.

 سليمان خاطرنشان کرد که شرکت ملي نفت ليبي از اين رو در حال بررسي بازگشت به موافقتنامه‌هاي سبک واگذاري امتياز است بطوري که سرمايه‌گذاران (خارجي) سهم بيشتري از هزينه‌هاي شروع کار را متقبل شوند.

وي گفت: ما در حال بررسي تغيير الگوي کاري بين شرکت ملي نفت و شريکان بين‌المللي هستيم. ما با مشکل فقدان اعتبارات مالي دست به گريبانيم و اين مساله موجب تاخير زيادي در پروژه‌هاي توسعه‌اي ما مي‌شود.

ناتواني ليبي در جذب سرمايه به علت شرايط بي‌ثباتي سياسي اين کشور پيچيده‌تر شده است. بسياري از ميادين نفتي بزرگ و پايانه‌هاي صادراتي ليبي در مناطق تحت کنترل «خليفه حفتر»، مرد قدرتمند شرق ليبي، واقع هستند. در غرب ليبي اما «دولت وحدت ملي» مورد شناسايي سازمان ملل در طرابلس مورد حمايت تعدادي از گروه‌هاي مسلح قرار دارد. حفتر و جناح مسلح او هر از گاهي در فعاليت ميدان‌هاي نفتي و بنادر مانع ايجاد کرده‌اند.

يک هيات کارشناسي منصوب سازمان ملل در ماه مارس (اسفند 1404) اعلام کرد که گروه‌هاي مسلح مرتبط با محافل حکومتي در هر دو سمت شرقي و غربي ليبي توانايي‌هايي براي اعمال کنترل بر شرکت ملي نفت دارند.

سليمان در اين خصوص گفت که همه طرف‌ها در اين کشور دچار شکاف، اهميت حفظ شرکت ملي نفت به عنوان يک نهاد واحد ملي را قبول دارند اما اذعان کرد که اين شرکت با فشارهايي روبه‌رو است.

  از زمان سرنگوني و مرگ قذافي در سال 2011 ميلادي با حمايت نظامي غرب از شورشيان ليبي، اين کشور غني از نفت در شمال آفريقا همچنان در جست‌وجوي وحدت، ثبات و امنيت است و بين دو کانون قدرت يکي در غرب و ديگري در شرق کشور تقسيم شده و گروه‌هاي مسلحي از طوايف مختلف نيز در گوشه و کنار کشور قد علم کرده‌اند، به طوري که ليبي عملا به دو کشور تجزيه شده و با فعاليت گروه‌هاي مسلح رقيب در نقاط مختلف کشور دچار ناامني و هرج و مرج شده تا جايي که برخي کارشناسان از ليبي به عنوان يک «دولت شکست‌خورده» (failed state) ياد مي‌کنند؛ کشوري که حاکميت در آن به شدت ضعيف شده و توانايي اداره کشور را ندارد.

 تحولاتي که از اوايل فوريه سال 2011 با تبليغات رسانه‌هاي غربي با عنوان «بهار عربي» در ليبي شروع شد، به مداخله نظامي خارجي، سرنگوني حکومت قذافي، دو جنگ داخلي و تداوم بي‌ثباتي و ناامني منجر شد.

پيامدهاي اولين جنگ داخلي با سر بر آوردن گروه‌هاي مسلح گوناگون مدعي قدرت موجب خشونت و ناامني در سرتاسر ليبي شد و در نهايت دومين جنگ داخلي را در سال 2014 در پي داشت که تا اواخر اکتبر 2020 ادامه داشت؛ زماني که طرف‌هاي مختلف ظاهرا با آتش‌بس و مذاکره موافقت کردند اما ناامني و بي‌ثباتي و دعوا بر سر قدرت در ليبي همچنان ادامه دارد.

ناامني و خشونت‌ در ليبي تا کنون ده‌ها هزار کشته بر جا گذاشته و زندگي عادي در اين کشور غني‌ از نفت و گاز به يک آرزو براي مردم تبديل شده است.