شپش دوباره به صدر اخبار مدارس آمد موضوع شپش در مدارس ايران تازه نيست، اما انتشار گزارشهاي رسانهاي در روزهاي اخير نشان ميدهد اين مسئله همچنان يکي از دغدغههاي خانوادهها و مسئولان حوزه سلامت مدارس است.
به گزارش تابناک، از روايت والدين و معلمان درباره مشاهده موارد متعدد در کلاسهاي درس تا هشدار تازه وزارت بهداشت درباره خارش سر دانشآموزان، مجموعهاي از اخبار و اظهارنظرها تصويري دوگانه از وضعيت موجود ارائه ميکند؛ مسئولان از قابلکنترل بودن اين آلودگي ميگويند، اما گزارشهاي ميداني پرسشهايي جدي درباره نظارت بهداشتي، کمبود مراقبان سلامت و نحوه اطلاعرساني مدارس مطرح ميکنند.
روز 14 آبان، محمد مرادي، رئيس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، در گفتوگو با رسانهها درباره ضرورت توجه به خارش شديد سر دانشآموزان هشدار داد. او تأکيد کرد که شپش سر محدود به گروه يا طبقه اجتماعي خاصي نيست و ابتلا به آن نبايد نشانه ضعف بهداشت فردي يا وضعيت اقتصادي خانواده تلقي شود.
اين اظهارات در شرايطي مطرح شده که در زمستان سال 1403 نيز گزارشهاي متعددي از افزايش موارد آلودگي در برخي مدارس تهران و شهرهاي ديگر منتشر شده بود. رسانه ها در آن مقطع، با انتشار گزارشهايي از روايت والدين و معلمان، از مشاهده موارد متعدد ابتلا در برخي کلاسهاي درس خبر داده بودند. در يکي از اين روايتها، يک معلم پايه ششم در ورامين از ابتلاي چهار تا پنج دانشآموز در يک کلاس 32 نفره سخن گفته بود. همچنين گزارشهايي از ثبت موارد ابتلا در مشهد و اصفهان منتشر شده بود.
اختلاف روايتها؛ شيوع گسترده يا آلودگي فصلي؟
يکي از نکات قابل توجه در پوشش رسانهاي اين موضوع، تفاوت ميان روايتهاي ميداني و موضع رسمي مسئولان است. در ديماه 1403، محمد زينلي، از مسئولان وزارت بهداشت، اعلام کرده بود سالانه حدود 600 تا 700 هزار مورد آلودگي به شپش در کشور گزارش ميشود؛ آماري که به گفته او ممکن است بيشتر از موارد ثبتشده باشد.
وي همچنين تأکيد کرده بود که با آغاز سال تحصيلي و افزايش تماسهاي نزديک دانشآموزان، موارد آلودگي بيشتر مشاهده ميشود. از سوي ديگر، مسئولان وزارت بهداشت و آموزش و پرورش در همان مقطع، تعطيلي مدارس به دليل شپش را ضروري ندانسته و وضعيت را قابل کنترل توصيف کرده بودند.
در گزارشهاي منتشرشده در سال 1403، برخي معلمان و مربيان بهداشت از کاهش حضور نيروهاي متخصص و محدود شدن برنامههاي غربالگري و آموزش سلامت در مدارس انتقاد کرده بودند.
در کدام مناطق ايران موارد ابتلا گزارش شده است؟
درباره ايران، علاوه بر گزارشهاي رسانهاي، چند مطالعه علمي و آماري نيز وجود دارد که تصوير دقيقتري از پراکندگي جغرافيايي اين آلودگي ارائه ميکنند.
ايرانشهر و مناطق جنوب شرق کشور: بر اساس اظهارات منتشرشده از سنا عيبپوش، رئيس اداره بيماريهاي منتقله از آب و غذا در وزارت بهداشت، در سال 1404 بيشترين موارد ثبتشده آلودگي به شپش سر مربوط به دانشگاه علوم پزشکي ايرانشهر بوده است؛ با 42 هزار و 748 مورد.
تهران: در همين آمار، تهران با 22 هزار و 853 مورد در جايگاه بعدي قرار گرفته است.
اصفهان: 20 هزار و 292 مورد آلودگي در محدوده دانشگاه علوم پزشکي اصفهان ثبت شده است.
گلستان: 18 هزار و 923 مورد گزارش شده است.
آذربايجان غربي: با 18 هزار و 601 مورد، ديگر منطقه داراي آمار بالاي ثبتشده بوده است.
معلمان هم شپش ميگيرند
متخصصان ميگويند شپش سر انسان را بهعنوان ميزبان انتخاب ميکند و محدود به کودکان نيست. بنابراين معلمان، مربيان، مديران مدارس و حتي والدين دانشآموزان نيز ممکن است مبتلا شوند. البته احتمال ابتلاي معلم به شپش لزوماً به اندازه دانشآموزاني نيست که تماس نزديک و مکرر سر با سر دارند.
براي مثال، اگر معلم هنگام کمک به دانشآموزان، بررسي فعاليتهاي گروهي يا رسيدگي به کودکان تماس مستقيم مو با مو داشته باشد، امکان انتقال وجود دارد. صرف حضور در يک کلاس يا تدريس در کنار دانشآموز مبتلا، بهتنهايي به معناي ابتلا نيست.نکته مهم اينکه شپش روي بدن و موي انسان زندگي ميکند و معمولاً خارج از سر بيشتر از يک تا دو روز دوام نميآورد.
نگاه علمي
در اين باره دکتر علي ضميري به خبرنگار ما گفت: اين مسئله اهميت زيادي دارد؛ زيرا مدرسه يکي از مهمترين محيطهاي اجتماعي براي شناسايي زودهنگام مشکلات بهداشتي دانشآموزان است. اگر سازوکار مشخصي براي بررسي موارد مشکوک، اطلاعرساني محرمانه به خانوادهها و پيگيري درمان وجود نداشته باشد، احتمال تداوم انتقال آلودگي افزايش مييابد.
وي افزود: البته نسبت دادن افزايش شپش به يک عامل مشخص، بدون آمار و بررسي کارشناسي، دقيق نيست. تراکم کلاسها، تماس نزديک دانشآموزان، کمبود آموزش و ضعف نظام مراقبت سلامت ميتوانند در کنار يکديگر بر وضعيت اثر بگذارند.
به گفته اين کارشناس، شپش نشانه فقر يا بيبهداشتي نيست از نظر پزشکي، شپش سر يک آلودگي انگلي قابل درمان است و ارتباط مستقيمي با طبقه اجتماعي يا تمکن مالي افراد ندارد. انتقال آن عمدتاً از طريق تماس مستقيم سر با سر انجام ميشود و استفاده مشترک از برخي وسايل شخصي نيز ميتواند در انتقال نقش داشته باشد.
شرم اشتباه
همين نکته در اظهارات اخير مسئولان وزارت بهداشت نيز مورد تأکيد قرار گرفته است. بنابراين، برخورد تحقيرآميز با دانشآموزان مبتلا يا نسبت دادن آلودگي به وضعيت خانوادگي آنها نهتنها علمي نيست، بلکه ميتواند موجب پنهان ماندن موارد ابتلا و دشوارتر شدن کنترل آن شود.
به گفته وي يکي از موانع کنترل شپش، شرم و نگراني خانوادههاست. بعضي والدين تصور ميکنند ابتلا به شپش نشانه بيتوجهي به نظافت است و به همين دليل موضوع را پنهان ميکنند. در حالي که اين آلودگي در تمام گروههاي اجتماعي اتفاق ميافتد.
وضعيت نظام سلامت مدارس
مسئله شپش در مدارس را نه بايد به يک بحران فراگير و اثباتنشده تبديل کرد و نه ميتوان با عنوان آلودگي معمول فصلي از کنار آن گذشت. آنچه بيش از خود اين آلودگي اهميت دارد، ميزان آمادگي مدارس براي شناسايي، اطلاعرساني و کنترل موارد ابتلاست.
وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت بايد با انتشار آمار شفاف، تقويت مراقبت سلامت مدارس و آموزش خانوادهها، امکان ارزيابي واقعي وضعيت را فراهم کنند. پرسش اصلي اکنون اين است که آيا نظام سلامت مدارس پيش از تبديل شدن موارد پراکنده به کانونهاي گستردهتر آلودگي، توان شناسايي و مديريت آنها را دارد؟
اظهار نظر 0
روزنامه به دیدگاه شما نیازمند است،از نظراتتون روی موضوعات پیشوازی خواهیم کرد.