روز ملي تبريز در کشاکش فرمان شاه قجر (14 مرداد) و قيام‌ تاريخ‌ساز مردم تبريز (29 بهمن)!

برخي ناآگاهان از تاريخ، تصور مي‌کنند پس از مقاومت در تبريز، مظفرالدين شاه مجبور شد فرمان «مشروطيت!» صادر کند! حال آنکه شاه قجر در 12 دي 1285، حدود يک‌سال و نيم قبل از وقوع جنگ و مقاومت تبريز درگذشته بود!

جنگ و مقاومت در تبريز چرا آغاز شد؟

پس از اقدامات جناح افراطي و سکولار جنبش مشروطه در تهران و تندروي‌هاي مطبوعات عناصر سوسيال دمکرات و اقدام به ترور محمدعلي‌شاه توسط حيدر عمواوغلي (تروريست معروف)، شاه که فردي خودکامه بود، در 2 تير 1287 مجلس را به توپ بست و افرادي را کشت و عده‌اي را به زنجير کشيد، جنگ و مقاومت جنبش مشروطه در تبريز از 2 تير 1287 آغاز و تا 9 ارديبهشت 1288) طول کشيد. چهرة شاخص رزمي در اين نبرد، ستارخان قراجه‌داغي، شيعة پاکدل، بيسواد و عامي بود که با استناد به فرمان علما براي مشروطيت ديني مي‌جنگيد... جنگ مشروطه در تبريز عاقبت با دخالت قواي روس و متواري شدن رهبران مشروطه در اوايل ارديبهشت 1288 پايان يافت.

در تير 1288، تهران به طرز مشکوکي توسط عده‌اي به سرکردگي عناصري مانند ولي‌محمدخان تنکابني و سردار اسعد بختياري که سابقة طولاني در استبداد داشتند به‌اضافة يپرم‌خان ارمني تبعة روسيه تصرف شد.

براي ادارة امور کشور، هيئت مديرة انقلاب مشروطه از عناصري همچون محمدولي‌خان تنکابني، سردار اسعد بختياري، سيدحسن تقي‌زاده، محمدعلي تربيت، صادق مستشارالدوله (نويسنده کتاب يک کلمه!) و... تشکيل شد. اينان حکم اعدام آيت‌الله شيخ فضل‌الله نوري، پرچمدار مشروطة مشروعه را امضا کردند. احمد 13 ساله، فرزند محمدعلي‌شاه را به سلطنت برگزيدند و انگليس در ايران فعال مايشاء شد. حکومت پادشاهي برقرار ماند و پس از چندي، شاهي خودکامه‌تر از محمدعلي‌شاه يعني رضاخان بر تخت نشست و‌ اعضاي هيئت مديره انقلاب مشروطه از تقي‌زاده و تربيت و... ديگر قاتلان شيخ‌فضل‌الله و ستارخان، کمر به خدمت رضاخان بستند! مسير قبلي تاريخ ايران ادامه يافت!

پس از طلوع اسلام در ايران، دو نهضت بزرگ، مسير تاريخ و حکومت کشور را تغيير داده و نقش برتر و نويني براي ايران در جهان تعريف کرده است: نهضت صفويه و انقلاب اسلامي.

و در هر دو‌، تبريز نقش عظيمي داشته است.

انقلاب اسلامي، نقطة اوج حرکت تکاملي ملت ايران و مردم تبريز در مسير تاريخ و عبور از جنبش‌ها و حرکت‌هايي مثل مشروطيت است که در زمان خود، حرکتي اثرگذار محسوب مي‌شدند.

در تاريخ تبريز، پس از استقرار حکومت واحد صفوي تاکنون، روزي به اهميت و عظمت 29 بهمن وجود ندارد.

شوراي فرهنگ عمومي آذربايجان‌شرقي در 1403، روز 29 بهمن را با راي اکثريت اعضا به عنوان روز تبريز مشخص کرد. شگفت اينکه آقاي پزشکيان در اقدامي غير کارشناسانه در پيامي به نشستي در تبريز خواسته است که :«روز 14 مرداد، روز و هفتة تبريز ناميده شود!»

رئيس جمهور کارشناس تاريخ نيست و شايد نداند که 14 مرداد و صدور فرمان مظفرالدين شاه قجر ربطي به تبريز ندارد. ولي از اطرافيان و دهها کارمند روابط عمومي و رسانه‌اي رياست جمهوري و استانداري آذربايجان‌شرقي، انتظار مي‌رفت حداقل به رئيس جمهور خبر دهند که 29 بهمن، روز ملي تبريز در 1403 انتخاب شده است و 14 مرداد ربطي به تبريز ندارد،وآنگهي تبريز بزرگتر از آن است که فرمان متکبرانة شاه قجري را ماية عظمت و افتخار خود بشمارد!

پس از تصويب 29 بهمن در 1403 به عنوان روز تبريز، برخي عناصر که حقوق از جمهوري اسلامي مي‌گيرند و در پي ترويج مشروطة انگليسي، مشروطة تقي‌زاده و تربيت و مستشارالدوله (امضاکنندگان اعدام پيشواي مشروطة مشروعه) هستند، ثبت کشوري 29 بهمن، روز ملي تبريز را منجمد کردند.

مقاومت ملي در مقابل کودتاي خونين جريان پادشاهي مشروطه در 18 و 19 دي‌ماه، بار ديگر نشان داد که خواب احياي مشروطيت پادشاهي و انگليسي در اين مملکت، اضغاث احلام است.اما سؤال از رئيس و اعضاي محترم شوراي فرهنگ عمومي استان؛ سپاه، سازمان تبليغات، بنياد حفظ آثار و... اين که: شما 29 بهمن را بحق به‌عنوان روز تبريز تصويب کرده‌ايد، چرا مراحل تصويب آن در شوراي فرهنگ عمومي کشور و شوراي عالي انقلاب فرهنگي را پيگيري نمي‌کنيد؟

 ملت ايران، شاه و حکومت پادشاهي را به گودال تاريخ افکنده است اما عده‌اي هنوز مي‌خواهند از فرمان شاه براي ملت سند افتخار بسازند؟

* جلال محمدي