شاخص فلاکت به اوج 5 ساله رسيد

اين عدد فقط يک شاخص آماري نيست؛ خلاصه فشاري است که خانوار‌ها در سفره، اجاره‌خانه، درمان، آموزش و هزينه‌هاي روزمره تجربه کرده‌اند. در حالي که نرخ بيکاري نسبت به سال قبل فقط 0.1 واحد درصد کاهش داشته، تورم سالانه از 32.5 درصد در پايان 1403 به 50.6 درصد در اسفند 1404 رسيده و همين جهش، شاخص فلاکت را 18 واحد بالا برده است.

نقشه استاني شاخص فلاکت نيز تصوير نابرابري از فشار اقتصادي نشان مي‌دهد. خوزستان با شاخص 67.8 واحدي در صدر قرار گرفته و تهران با 50.2 واحد، پايين‌ترين شاخص را ثبت کرده است. فاصله 17.6 واحدي ميان اين دو استان نشان مي‌دهد فشار تورم و بيکاري در کشور يکسان توزيع نشده است. به بيان ساده، 1404 سالي بود که تورم، هر نشانه کوچک بهبود در بازار کار را بلعيد.

روند پنج‌ساله شاخص فلاکت نشان مي‌دهد، اقتصاد ايران در سال 1404 دوباره وارد محدوده پرتنش معيشتي شده است. اين شاخص در سال 1400 حدود 49.4 واحد بود و در سال 1401 به 54.8 واحد رسيد. سپس در سال 1402 تا 48.8 واحد عقب نشست و در سال 1403 با کاهش تورم و افت محدود بيکاري، به حدود 40.1 واحد رسيد. اما اين مسير نزولي در سال 1404 متوقف شد و شاخص فلاکت با جهشي سنگين به 58.1 واحد رسيد.

اهميت اين عدد در مقايسه با سال‌هاي قبل روشن‌تر مي‌شود. شاخص فلاکت 1404 نه‌تنها از 1403 بسيار بالاتر است، بلکه از سطح سال‌هاي 1400، 1401 و 1402 نيز عبور کرده است. به اين ترتيب، 1404 بدترين سال پنج‌ساله از منظر فشار همزمان تورم و بيکاري بوده است.

نکته کليدي اين است که موتور اصلي جهش شاخص فلاکت، بازار کار نبود. نرخ بيکاري سالانه در 1404 به 7.5 درصد رسيد و نسبت به سال قبل کاهش اندکي داشت. اما تورم سالانه آن‌قدر افزايش يافت که اثر اين کاهش محدود را از بين برد. اقتصاد خانوار در 1404 نه به دليل بيکاري بيشتر، بلکه به دليل تورم شديدتر تحت فشار قرار گرفت.

تورم، اثر کاهش بيکاري را بلعيد

در ظاهر، آمار بازار کار سال 1404 مي‌تواند نشانه‌اي از بهبود محدود باشد. نرخ بيکاري کل کشور به 7.5 درصد رسيده و نسبت به سال قبل اندکي کاهش يافته است. اما شاخص فلاکت نشان مي‌دهد اين کاهش کوچک، در برابر موج تورمي سال گذشته تقريباً بي‌اثر بوده است. وقتي تورم سالانه به 50.6 درصد مي‌رسد، افت 0.1 واحد درصدي نرخ بيکاري نمي‌تواند تصوير معيشت خانوار را تغيير دهد.

در واقع، سهم تورم از شاخص فلاکت 1404 حدود 87 درصد است. يعني از شاخص 58.1 واحدي کل کشور، 50.6 واحد آن از تورم و فقط 7.5 واحد آن از بيکاري آمده است. به همين دليل، تحليل شاخص فلاکت در سال 1404 بيش از آنکه روايتي از بازار کار باشد، روايتي از بازگشت فشار تورمي است.

اين موضوع براي سياست‌گذاري اهميت زيادي دارد. کاهش نرخ بيکاري زماني براي خانوار‌ها معنادار است که همزمان قدرت خريد نيز حفظ شود. اما در سال 1404، تورم هزينه‌هاي زندگي را با سرعتي بالا برد که بهبود محدود بازار کار در آمار رسمي نتوانست به کاهش فشار اقتصادي منجر شود. به بيان ديگر، اقتصاد ايران در سال گذشته با وضعيتي روبه‌رو بود که در آن آمار بيکاري کمي بهتر شد، اما احساس فلاکت اقتصادي افزايش يافت.

خوزستان، کردستان و ايلام در صدر فشار معيشتي

محاسبات استاني شاخص فلاکت نشان مي‌دهد فشار اقتصادي در سال 1404 بيش از همه در غرب و جنوب‌غرب کشور متمرکز بوده است. خوزستان با شاخص فلاکت 67.8 واحدي در صدر جدول قرار دارد. در اين استان، تورم سالانه 56.8 درصد و نرخ بيکاري 11 درصد بوده است؛ ترکيبي که خوزستان را به سنگين‌ترين نقطه فشار تورم و بيکاري تبديل کرده است.

پس از خوزستان، کردستان با شاخص 67.7 واحدي، ايلام با 67.5 واحد، لرستان با 66.9 واحد و کرمانشاه با 65.5 واحد قرار گرفته‌اند. اين پنج استان بالاترين شاخص فلاکت کشور را ثبت کرده‌اند. نکته مهم آن است که همه اين استان‌ها از يک مسير به صدر جدول نرسيده‌اند. در خوزستان و کرمانشاه، نرخ بيکاري بالا نقش مهمي در تشديد شاخص داشته، اما در کردستان، ايلام و لرستان، تورم بسيار بالا عامل اصلي فشار بوده است.

اين تفاوت نشان مي‌دهد شاخص فلاکت در استان‌ها فقط يک عدد ساده نيست، بلکه ترکيبي از دو بحران متفاوت است؛ در برخي استان‌ها بازار کار ضعيف‌تر عمل کرده و در برخي ديگر تورم بيشتر به خانوار فشار آورده است. اما نتيجه براي مردم يکسان بوده است: هزينه زندگي بالا رفته، فرصت شغلي کافي نبوده و فشار معيشتي سنگين‌تر شده است.

تهران در کف جدول؛ شکاف 17 واحدي ميان استان‌ها

در سوي ديگر جدول، تهران با شاخص فلاکت 50.2 واحدي کمترين فشار ترکيبي تورم و بيکاري را در سال 1404 ثبت کرده است. اين جايگاه نه به معناي وضعيت مطلوب اقتصادي تهران، بلکه به معناي فشار کمتر نسبت به ديگر استان‌هاست. تورم سالانه تهران 43.8 درصد بوده که فاصله زيادي با تورم 50.6 درصدي کل کشور دارد. نرخ بيکاري تهران نيز 6.4 درصد ثبت شده و همين دو عدد، شاخص فلاکت اين استان را در پايين‌ترين سطح کشور قرار داده است.

پس از تهران، خراسان جنوبي با شاخص 52.6 واحدي قرار دارد. بوشهر و قم هر دو شاخص 56.2 واحدي داشته‌اند و کرمان نيز با 56.3 واحد در ميان استان‌هاي کم‌فشارتر قرار گرفته است. اين گروه عمدتاً يا تورم پايين‌تري نسبت به ميانگين کشور داشته‌اند يا نرخ بيکاري آنها در سطح محدودتري مانده است.

با اين حال، نکته مهم‌تر فاصله بالاترين و پايين‌ترين شاخص است. خوزستان با 67.8 واحد و تهران با 50.2 واحد، شکافي 17.6 واحدي را نشان مي‌دهند. از طرف ديگر، 23 استان شاخصي بالاتر از سطح کل کشور دارند. اين يعني عدد ملي، تصوير فشار معيشتي بسياري از استان‌ها را ملايم‌تر از واقعيت نشان مي‌دهد. شاخص فلاکت 1404 فقط از بازگشت تورم خبر نمي‌دهد؛ بلکه از توزيع نابرابر فشار اقتصادي در جغرافياي ايران نيز پرده برمي‌دارد.

منبع: تجارت نيوز