سيگار و اضافه وزن از علل بروز سرطان‌ در ايران

دکتر جعفر جندقي در «گردهمايي پويش ملي هيچ‌کس تنها نيست؛ با هم عليه سرطان» با شعار محوري «از پيشگيري تا درمان و تسکين» که در ستاد وزارت بهداشت برگزار شد، با اشاره به وضعيت بروز سرطان در کشور، اظهار کرد: بررسي آمارهاي ثبت‌شده نشان مي‌دهد روند بروز سرطان در سال‌هاي اخير در هر دو جنس قابل توجه بوده است و برخي استان‌ها بالاترين ميزان بروز استانداردشده سني کل سرطان‌ها را داشته‌اند.

وي افزود: در ميان مردان، استان‌هاي اصفهان، يزد، خراسان شمالي و اروميه در زمره مناطق با ميزان بالاتر بروز سرطان قرار دارند و در زنان نيز استان‌هاي البرز، خراسان شمالي، اصفهان، يزد و فارس از جمله استان‌هايي هستند که ميزان بروز بالاتري را نشان مي‌دهند.

عوامل فردي، محيطي و اقتصادي ـ اجتماعي در بروز سرطان

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت با اشاره به عوامل مؤثر بر بروز سرطان، گفت: محرک‌هاي فردي از جمله سبک زندگي، ژنتيک، سواد سلامت، نگرش و باورهاي افراد، در کنار محرک‌هاي ساختاري مانند شهرنشيني، مخاطرات محيطي و ساختارهاي درماني، بر وضعيت سلامت و بروز بيماري‌ها تأثيرگذار هستند.

جندقي ادامه داد: آلودگي هوا، سموم، فلزات سنگين و سموم دفع آفات نباتي از جمله مخاطرات محيطي هستند که مي‌توانند در بروز سرطان نقش داشته باشند. همچنين سطح بيمه، حمايت‌هاي اجتماعي و تحصيلي، هزينه‌هاي درمان و ساير عوامل اقتصادي و اجتماعي نيز بر سلامت افراد اثرگذارند.

وي با بيان اينکه «از هر 10 سرطان، چهار مورد قابل پيشگيري است»، گفت: سهم عوامل خطر قابل پيشگيري در سرطان‌ها متفاوت است، اما در سطح جهاني مصرف دخانيات و تنباکو سهم قابل توجهي در بار سرطان دارد. عوامل عفوني، مصرف الکل و اضافه‌وزن نيز از ديگر عوامل خطر مهم محسوب مي‌شوند.

دخانيات؛ يکي از مهم‌ترين عوامل خطر سرطان

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت با اشاره به نقش دخانيات در بروز سرطان اظهار کرد: در مردان ايراني، عواملي مانند مصرف سيگار، ترياک، اضافه‌وزن، رژيم غذايي نامناسب و قليان از عوامل خطر مهم هستند و بخش قابل توجهي از اين عوامل به مصرف انواع مواد دخاني مربوط مي‌شود.

وي درباره زنان نيز گفت: در زنان، اضافه‌وزن، عوامل عفوني، مصرف سيگار و قليان و مواجهه با دود دست‌دوم از جمله عوامل خطر قابل توجه هستند.

جندقي با انتقاد از عادي‌سازي مصرف دخانيات در برخي توليدات رسانه‌اي، افزود: نبايد مصرف سيگار و دخانيات به‌ويژه براي جوانان به يک رفتار عادي يا جذاب تبديل شود. همچنين علاوه بر دود دست‌دوم، موضوع «دود دست‌سوم» نيز اهميت دارد و مواد سمي ناشي از مصرف دخانيات مي‌تواند براي مدت طولاني در محيط باقي بماند.

پيشگيري بايد از سياست‌گذاري و آموزش آغاز شود

وي با تشريح سطوح مختلف پيشگيري از سرطان، گفت: پيشگيري از پيدايش عوامل خطر نيازمند سياست‌گذاري کلان، آموزش و فرهنگ‌سازي، تنظيم قوانين و ترويج سبک زندگي سالم است.

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت افزود: در سطح دوم پيشگيري، بايد با تشخيص زودهنگام، بيماري را پيش از پيشرفت شناسايي کرد. اگر سرطان در مراحل يک و دو تشخيص داده شود، امکان درمان و کنترل بيماري بسيار بيشتر خواهد بود.

جندقي تأکيد کرد: يکي از دلايل پايين‌تر بودن مرگ‌ومير ناشي از سرطان در برخي کشورهاي اروپايي و استراليا، تشخيص بيماري در مراحل پايين‌تر است. کاهش عوارض، بهبود کيفيت زندگي و جلوگيري از پيشرفت بيماري از اهداف مهم تشخيص زودهنگام است.

وي همچنين با اشاره به پيشگيري سطح چهارم، گفت: بايد از انجام اقدامات غيرضروري براي بيماران جلوگيري شود و هر روش درماني جديد صرفاً به دليل انتشار يک مقاله يا تبليغ، بدون توجه به اثربخشي واقعي آن مورد استفاده قرار نگيرد. اخلاق پزشکي و رضايت آگاهانه بيمار نيز در اين زمينه اهميت زيادي دارد.

غربالگري سه سرطان در شبکه بهداشت کشور

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت درباره برنامه‌هاي غربالگري سرطان در شبکه بهداشت کشور، بيان کرد: در حال حاضر براي سرطان پستان در زنان 30 تا 69 سال، غربالگري و معاينه باليني انجام مي‌شود و شرح حال، بررسي سابقه خانوادگي، آموزش خودمراقبتي و در صورت نياز ارجاع براي سونوگرافي، ماموگرافي، نمونه‌برداري و اقدامات تخصصي انجام مي‌گيرد.

وي ادامه داد: براي سرطان روده بزرگ نيزگروه سني 50 تا 69 سال، و در برخي برنامه‌ها 50 تا 70 سال، هدف غربالگري است. اين برنامه شامل شرح حال، معاينه، آزمايش فيت، آموزش خودمراقبتي و ارجاع براي بررسي‌هاي تخصصي است.

جندقي درباره سرطان دهانه رحم نيز گفت: غربالگري اين سرطان در زنان 30 تا 59 سال و در برخي برنامه‌ها تا 60 سال دنبال مي‌شود و شرح حال، معاينه، نمونه‌برداري، آموزش خودمراقبتي و ارجاع به متخصص زنان را شامل مي‌شود.

وي افزود: نرخ بقا در سرطان مي‌تواند از کمتر از 30 درصد در مراحل پيشرفته به بيش از 90 درصد در مراحل اوليه افزايش يابد؛ بنابراين پيشگيري، غربالگري و تشخيص زودهنگام بايد مورد توجه جدي قرار گيرد.

ارائه خدمات رايگان به گروه‌هاي هدف

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت با اشاره به جمعيت هدف برنامه‌هاي غربالگري، اظهار کرد: جمعيت زنان 30 تا 69 سال حدود 23 ميليون نفر است. همچنين زنان و مردان 50 تا 69 سال نيز گروه هدف برنامه‌هاي مربوط به برخي سرطان‌ها هستند که حدود 15 ميليون نفر جمعيت را شامل مي‌شوند.

وي ادامه داد: جمعيت گروه سني 30 تا 59 سال نيز حدود 19.5 ميليون نفر است و خدمات مرتبط در سطح يک شبکه بهداشت، توسط ماماها و پزشکان عمومي به‌صورت رايگان ارائه مي‌شود.

خودمراقبتي؛ يکي از ارکان نظام سلامت

جندقي در بخش ديگري از سخنان خود با تأکيد بر اهميت خودمراقبتي، گفت: خودمراقبتي به معناي توانايي فرد، خانواده و جامعه براي ارتقاي سلامت، پيشگيري از بيماري، حفظ سلامت، مقابله با بيماري و کاهش ناتواني‌هاي ناشي از آن است.

بنابر اعلام وزارت بهداشت، وي افزود: بر اساس گزارش سازمان جهاني بهداشت، خودمراقبتي در بيماري‌هاي مزمن مي‌تواند مراجعه به پزشک عمومي را تا 40 درصد، مراجعه به متخصص و مراجعه به اورژانس بيمارستان‌ها را تا 50 درصد کاهش دهد و روزهاي ازکارافتادگي را نيز تا 50 درصد کاهش دهد.

مديرکل دفتر بيماري‌هاي غيرواگير وزارت بهداشت در پايان تأکيد کرد: خودمراقبتي مي‌تواند به ارتقاي سلامت، افزايش کيفيت زندگي، افزايش رضايت مردم، استفاده منطقي‌تر از خدمات سلامت و کاهش هزينه‌هاي نظام سلامت منجر شود و آموزش خودمراقبتي يکي از اهداف مهم برنامه‌هاي آموزشي نظام سلامت است.