زنگ خطري به نام چاقي

مجيد حسن‌قمي نايب‌رئيس انجمن تغذيه ايران با اشاره به تازه‌ترين پژوهش‌هاي جهاني گفت: تا چند سال پيش چاقي تنها يک وضعيت ظاهري يا يک ويژگي بدني تلقي مي‌شد، اما امروز در دنياي پزشکي به‌عنوان يک بيماري مزمن و همه‌گير شناخته شده است. مقاله‌ي تازه‌اي که در سال 2025 منتشر شده، چاقي را به‌عنوان معضل عصر حاضر معرفي کرده که نه‌تنها سلامت جسمي، بلکه کارايي اجتماعي جوامع بشري را تهديد مي‌کند.

وي در ادامه افزود: پديده‌ي چاقي ديگر محدود به ذخاير چربي زير پوست نيست، بلکه با نفوذ چربي به اندام‌هاي حياتي بدن مانند کبد، ريه‌ها، عضلات و حتي عضلات قلب روبه‌رو هستيم. کبد چرب تنها بخش کوچکي از واقعيت است؛ اکنون در ادبيات پزشکي از اصطلاحاتي همچون «ريه چرب» (Fatty Lung) و «عضله چرب» (Fatty Muscle) نام برده مي‌شود که هريک زمينه‌ساز بيماري‌هاي خطرناک و مزمن هستند.

اين متخصص تغذيه، سبک زندگي مدرن را از اصلي‌ترين عوامل شيوع چاقي معرفي کرد و گفت: زندگي پشت‌ميزنشيني، استفاده مداوم از ابزارهاي ديجيتال، کمبود فعاليت بدني، ترافيک، وابستگي زياد به خودرو، مصرف مواد غذايي پرکالري، نوشيدني‌هاي شيرين، فست‌فود و غذاهاي فرآوري‌شده همگي سبب کاهش تحرک روزانه و افزايش انرژي ورودي به بدن مي‌شوند. افزون بر اين عوامل، «کمبود خواب، اضطراب‌هاي مزمن و زندگي پرشتاب شهري» نقش به‌سزايي در برهم زدن تعادل هورموني بدن و بالا رفتن سطح چربي دارند.

حسن‌قمي نسبت به بي‌توجهي به بحث پيشگيري هشدار داد و تصريح کرد: اگر امروز فکري براي کنترل چاقي نکنيم، در آينده تخت‌هاي بيمارستاني کشور در اشغال بيماران مبتلا به عوارض چاقي خواهد بود. هزينه‌هاي درماني افزايش مي‌يابد و نظام سلامت با بحراني فرسايشي روبه‌رو مي‌شود.سياست‌هاي سلامت عمومي بايد از درمان‌محوري به پيشگيري‌محوري تغيير جهت پيدا کند تا بار بيماري‌ها در سطح جامعه کاهش يابد.

اين کارشناس درباره‌ي نقش رژيم غذايي و فعاليت بدني در کنترل وزن بيان داشت: «رژيم غذايي و ورزش مانند دو بال يک پرنده‌اند؛ اما سهم تغذيه در کاهش وزن حدود 70 تا 80 درصد و سهم فعاليت بدني تنها 20 تا 30 درصد است. بسياري از افراد تصور مي‌کنند با انجام ورزش سنگين مي‌توانند پرخوري کنند؛ در حالي‌که اين تفکر اشتباه است و ورزش بدون کنترل تغذيه نه‌تنها سودي ندارد بلکه ممکن است موجب افزايش اشتها و وزن بيشتر شود.

حسن‌قمي درباره‌ي ورزش‌هاي مؤثر بر چربي‌سوزي، سه گروه اصلي ورزش‌هاي هوازي، قدرتي و انعطاف‌پذيري را يادآور شد. وي گفت: ورزش‌هاي هوازي مانند پياده‌روي، شنا و دوچرخه‌سواري بيش‌ترين نقش را در کاهش چربي دارند، اما براي حفظ عضلات و بالا بردن متابوليسم، بايد حتماً تمرينات قدرتي دو تا سه بار در هفته انجام شود. در کنار آن تمرينات کششي مانند يوگا يا حرکات انعطاف‌پذيري پس از ورزش ضروري است تا دامنه‌ي حرکتي مفاصل حفظ شود.

اين متخصص افزود: برنامه‌ي ورزشي مؤثر شامل سه تا پنج روز ورزش هوازي، دو تا سه روز تمرينات قدرتي، و تمرينات کششي روزانه است؛ ورزش نبايد کار لوکس تلقي شود که فقط در زمان فراغت انجام مي‌گيرد، بلکه مانند استحمام بايد جز عادت ثابت زندگي روزانه باشد.

وي به عوامل پنهان چاقي اشاره کرد و گفت: «متهم اصلي چاقي، نان يا برنج نيست، بلکه بدخوري و ريزه‌خواري است. افراد کالري موجود در ميان‌وعده‌ها و خوراکي‌هاي کوچک روزانه را ناديده مي‌گيرند؛ در حالي‌که مثلاً يک شيريني تر معادل 35 قاشق برنج يا هفت کف دست نان کالري دارد!

حسن‌قمي همچنين بر اهميت کيفيت مواد غذايي در کنار کميت آن تأکيد کرد و گفت: افرادي با وزن طبيعي اما فاقد عضله، در واقع بدنشان پر از چربي پنهان است. اگر بخواهم مثالي بزنم، چربي‌ها مانند انبار لباس زمستاني هستند که سالي يک بار سر مي‌زنيم، اما عضلات بدن مانند آشپزخانه خانه‌اند که هر روز با آن سروکار داريم؛ هرچه عضله بيشتر داشته باشيم، متابوليسم سريع‌تر است و بدن بهتر عمل مي‌کند.

وي به بيماران ديابتي نيز توصيه کرد: ديابتي‌ها از ورزش به عنوان درمان طبيعي استفاده کنند، چون عضله تنها بخش بدن است که بدون نياز به انسولين مي‌تواند قند را مصرف کند. بنابراين ورزش منظم باعث ورود قند خون به سلول‌هاي عضلاني، سوزاندن آن و کنترل طبيعي ديابت مي‌شود.

اين متخصص تغذيه راهکارهايي براي حفظ وزن پس از رسيدن به تناسب ايده‌آل ارائه کرد. وي گفت: «بسياري از افراد پس از کاهش وزن، تصور مي‌کنند چاقي ديگر بازنمي‌گردد، در حالي‌که به‌محض بازگشت به عادات غلط، بدن به وضعيت قبلي برمي‌گردد مراجعه‌ي منظم به مشاور تغذيه، پايش هفتگي يا ده‌روزه وزن، مديريت استرس، خواب کافي و حفظ فعاليت بدني مداوم از کليدهاي اصلي پيشگيري از بازگشت چاقي هستند.

وي در پايان خاطرنشان کرد: سبک زندگي سالم بايد به عادت روزمره‌ي افراد تبديل شود؛ جامعه‌اي که ورزش، ذهن آرام و تغذيه‌ي صحيح را در زندگي نهادينه کند، نه‌تنها سلامت جسمي بلکه سلامت رواني و اجتماعي بالاتري خواهد داشت.