زندگي تراژيک در بافت حاشيه اي تبريز

به گزارش ايرنا، خيابان‌هاي ناهموار، کوچه‌هاي تنگ و پرپيچ و خم، پله‌هاي تيز و بي پايان از زمين تا آسمان، خانه‌هايي که حياط شان، سقف خانه ديگري است، هر يک داستان آشنايي از محلات حاشيه تبريز است.

در خط نوار شمالي تبريز، مناطق زيادي را مي‌توان يافت که در تله حاشينه نشيني افتاده‌اند. محلات منبع آب(منبح)، احمدآباد، يوسف آباد، ايده لو،خليل آباد، سيلاب، قوشخانه، ملازينال، حيدرآباد و 42متري از جمله اين مناطق است که با يک چرخ در آن‌ها، مي‌توان الگوي ناايمن و خطرناک از سازه‌هاي زندگي را مشاهده کرد؛ سازه‌هايي که روي پايه‌هاي سست بنا نهاده شده‌اند و رفته رفته خطر آن‌ها دامن گير خيل عظيمي از جمعيت را خواهد گرفت.

داستان از آنجايي غم انگيز تر و وارد ژانر وحشت مي‌شود که با توجه به تاريخ زلزله‌هاي سهمگين در تبريز، بدانيم که خط گسل از نوار شمالي اين شهر يعني از مناطق حاشيه نشين مي‌گذرد.

ساخت خانه بر روي گسل، به تنهايي خطرناک و ناايمن است، چه برسد به اين‌که سازه‌ها هم هيچ سهمي از مقاومت و استحکام در برابر خطرات احتمالي نداشته باشند و از سويي نحوه تجمع و پراکندگي کوچه‌ها و خانه‌ها به گونه‌اي باشد که خودروهاي امدادي و کمکي در صورت بروز هرگونه حادثه‌اي، نتوانند به مقصد معلوم در دل تلي از کوچه‌هاي تنگ و پرپيچ و خم برسند.

شايد مردم ساکن در اين بافت‌ها به وضعيت زندگي خود عادت کرده‌اند، بچه‌ها در طول فصل زمستان و بارش برف، با دويدن از پله‌هاي معروف زمين تا آسمان اين محله‌ها بالا و پايين مي‌روند و سنت همسايه داري و نزديکي خانه‌ها بيشتر و صميمي تر شده است، ولي در بطن و قلب همگان آشکار است که زندگي مي‌تواند آسوده تر و رنگين تر از اين باشد، اگر سقف خانه يک خانواده، به جاي حياط همسايه، آسمان خدا باشد.

بحث اصلاح بافت حاشيه تبريز، سال‌ها در محافل عمومي و خاص و به خصوص صحن شوراي شهر تبريز مطرح شده و در نهايت تمامي اين جلسات، قرار شده تا يک شهرک به نام جوانان، براي مردم اين منطقه تدارک ديده شود و جمعيت ساکن در بافت حاشيه به اين محل جديد منتقل شوند.

شهرک جوانان با 135 هکتار يکي از طرح‌هاي مهم ساماندهي بافت‌هاي ناکارآمد و پرخطر شهر تبريز است که 50 هکتار آن کاربري فضاي سبز و 85 هکتار آن مسکوني است. هفت هزار واحد مسکوني در اين شهرک احداث خواهد شد که سهم شهرداري تبريز يک هزار و 500 واحد است و اکنون يک هزار و 200 واحد آن درحال ساخت است.

يکي از مشکلات اساسي اين شهرک، نبود زيرساخت‌هايي نظير آب، برق و گاز است که بدون وجود آن‌ها، زندگي در اين شهرک امکان پذير نخواهد بود.

اتفاق تلخ اخيري که در بافت حاشيه محله ملازينال شاهد بوديم، ريزش بناي چند ساختمان بود که خوشبختانه تلفات جاني نداشت اما چند خانوار، محل زندگي خود را از دست دادند و تا هفته‌ها، وضعيت اين محله و بافت حاشيه تبريز نقل محافل شورا و نمايندگان قرار گرفت.

ادامه احداث شهرک جوانان به دست بنياد مسکن

ظفر محمدي، معاون هماهنگي امور عمراني استاندار آذربايجان شرقي در نشست اخيري که با اصحاب رسانه داشت درباره آخرين وضعيت اين محله، اظهار کرد: شهرداري وظيفه دارد تا جلوي ساخت و سازهاي غيرمجاز را بگيرد و اجازه ايجاد محله‌اي مثل مالازينال را ندهد. البته شکل گيري محلاتي مانند مالازينال مربوط به امروز نيست و ريشه در 50 سال گذشته دارد.

وي افزود: بلافاصله بعد از وقوع آن اتفاق ريزش، به محله رفتم و بر اساس گزارشات دريافتي، 2 خانه در اين محله، پروانه مشارکتي گرفته بودند و درحال تخريب بنا براي ساخت سازه جديد بودند که به خاطر ساخت غير اصولي و رعايت نکردن سازه نگهبان جهت جلوگيري از آسيب به واحدهاي اطراف، ريزش اتفاق افتاده است و اکنون قانون مي‌گويد که کسي که باعث تخريب و ريزش شده است، مقصر است. بر اساس قانون در صورت وقوع هر اتفاقي در سطح شهر، شهرداري بايد به مردم آسيب ديده اسکان بدهد. اداره راه و شهرسازي حدود 70 درصد و شهرداري 30 درصد وظيفه سروسامان دادن به اين مشکلات را دارند.

وي ادامه داد: مديرعامل سازمان بازآفريني شهري بعد از وقوع اين اتفاق به تبريز آمد تا تکليف وضعيت اين محله مشخص شود. بر اساس قراردادهاي قبلي، در شهرک جديد جوانان تعداد 1200 قطعه به شهرداري براي ساماندهي مردم محلات حاشيه داده شده است، اما به خاطر تاخير در اقدام، باقي کار را به بنياد مسکن داده‌ايم.

محمدي خاطرنشان کرد: اکنون نيز 59 خانوار آسيب ديده در محله مالازينال در شهرک انديشه اسکان داده شده‌اند.

احداث سه هزار واحد مسکوني براي شرايط بحراني در شهرک جوانان

غلامرضا احمدي، رئيس شوراي شهر تبريز نيز در جلسه اخير شورا، درباره اين شهرک، گفت: مقرر شده است با همکاري شهرداري و بنياد مسکن انقلاب اسلامي، اراضي باقيمانده شهرک جوانان تجهيز و آماده‌سازي شود تا امکان احداث حدود سه هزار واحد مسکوني براي شرايط بحراني و اسکان خانواده‌هاي نيازمند فراهم شود.

وي تاکيد کرد: حفظ جان و امنيت شهروندان ساکن در مناطق پرخطر، خط قرمز مديريت شهري است و اميدواريم روند جابه‌جايي ساکنان محدوده 48 هکتاري بافت پرخطر با سرعت بيشتري دنبال شود.

احمدي افزود: با همدلي، هماهنگي، دلسوزي و استفاده از ظرفيت‌هاي موجود، مي‌توان بسياري از مشکلات اين مناطق را برطرف کرد. موضوع بافت‌هاي فرسوده و سکونتگاه‌هاي پرخطر بايد به عنوان يکي از ابرچالش‌هاي شهر مورد توجه قرار گيرد.

وي خاطرنشان کرد: نبايد انرژي و ظرفيت‌ها صرف حاشيه‌سازي و پرداختن به نقاط اختلاف شود بلکه بايد همه توان خود را براي حل مشکلات مردم و کاهش دغدغه‌هاي ساکنان اين مناطق به کار بگيريم. شوراي شهر و شهرداري از ابتدا نقش پيشران اين موضوع را بر عهده داشته‌اند.

رئيس شوراي اسلامي شهر تبريز با اشاره به روند آماده‌سازي شهرک جوانان، تشريح کرد: فرآيند تهيه نقشه‌ها، اخذ مجوزها و طي مراحل قانوني و اجرايي اين پروژه سال‌ها زمان برده و مديريت شهري در تمام اين مدت پيشگام اجراي آن بوده است.

وي تصريح کرد: اکنون به جاي پرداختن به حاشيه‌ها و اختلافات بي‌نتيجه، بايد تمرکز خود را بر رفع مشکلات شهروندان ساکن در مناطق پرخطر معطوف کنيم. شوراي شهر ضمن قدرداني از اقدامات انجام‌شده، بر استمرار پيگيري‌ها تاکيد دارد تا تصميمات اتخاذشده صرفا در حد مصوبه باقي نماند و به مرحله اجرا برسد.

احمدي ادامه داد: در جلسات متعددي که با حضور دستگاه‌هاي مختلف از جمله استانداري و اداره‌کل راه و شهرسازي برگزار شد، ديدگاه‌ها و پيشنهادهاي مختلف بررسي و در نهايت مقرر شد روند خانه‌دار شدن ساکنان مناطق پرخطر و انتقال خانوارهاي محدوده 48 هکتاري وارد فاز اجرايي شود.

وي با بيان اين‌که اعضاي شوراي شهر، شناخت دقيقي از وضعيت سکونتگاه‌هاي حاشيه‌اي تبريز دارند، گفت: مشکلات اين مناطق را از نزديک لمس کرده‌ايم و در جلسه‌اي که با حضور وزير کشور وقت برگزار شد، تاکيد شد که بخش قابل توجهي از حاشيه‌نشيني تبريز در زمره مناطق پرخطر قرار دارد.

رئيس شوراي اسلامي شهر تبريز افزود: بر اساس گزارش‌هاي ارائه شده، محدوده وقوع حادثه اخير در مالازينال در داخل محدوده 48 هکتاري تعريف‌شده بافت حاشيه قرار ندارد؛ موضوعي که نشان مي‌دهد گستره بافت‌هاي پرخطر تبريز بسيار فراتر از اين محدوده است و نيازمند برنامه‌ريزي و توجه جدي‌تري است.

احمدي تاکيد کرد: هدف از طرح اين مباحث ايجاد تقابل يا رقابت ميان دستگاه‌ها نيست، بلکه افزايش حساسيت و اهتمام مسئولان براي حل مشکلات مردم است. گزارش‌هاي ارائه‌شده نيز با هدف جلوگيري از فراموش شدن مطالبات شهروندان و تسريع در اجراي تصميمات مطرح مي‌شود تا مشکلات اين مناطق هرچه سريع‌تر برطرف شود.

پيشرفت 70 درصدي هزار و 200 واحد

بابک نجفيان، مديرکل راه و شهرسازي آذربايجان شرقي نيز در گفت‌وگو با ايرنا، گفت: ساماندهي شهرک جوانان تبريز با هدف اسکان ايمن ساکنان سکونتگاه‌هاي در معرض خطر تبريز پس از يک سال مطالعات ژئوتکنيک طراحي و تدوين شد که شامل احداث 2 هزار و 500 واحد مسکوني در 27 هکتار از اراضي ايمن است.

وي افزود: پروژه احداث يک هزار و 200 واحد مسکوني در اين شهرک جوانان با همکاري شهرداري تبريز هم اکنون حدود 70 درصد پيشرفت فيزيکي دارد و در زميني به مساحت 10 هکتار در شمال‌غرب تبريز و در قالب 110 بلوک اجرا مي‌شود.

* فائزه قره پور