رقابت پنهان عربستان و امارات در جنوب يمن

با گذشت دو هفته از سفر منصور بن زايد، معاون رئيس امارات، به عربستان سعودي، هنوز هيچ نشانه عملي از پيشرفت در حل اختلافات دو کشور مشاهده نشده است؛ موضوعي که برخلاف پيش‌بيني‌هايي است که انتظار داشتند اين سفر به حل‌وفصل اختلافات باقي‌مانده ميان دو طرف، به‌ويژه درباره پرونده يمن منجر شود.

به نظر مي‌رسد رياض حاضر نيست مطالبات ابوظبي را بپذيرد؛ مطالباتي که بر واگذاري انحصاري مديريت استان‌هاي جنوبي يمن به امارات تأکيد دارد. ابوظبي اين استان‌ها را حوزه نفوذ خود و سهم سياسي و نظامي‌اش در ازاي شراکت پيشين با عربستان به‌عنوان شريک دوم در ائتلاف عربي مي‌داند. با اين حال، عربستان اين مطالبات را از منظري راهبردي‌تر بررسي مي‌کند؛ زيرا بيم آن دارد که پذيرش نفوذ امارات در جنوب، به از دست رفتن اهرم‌هاي باقي‌مانده رياض در معادله يمن منجر شود، بي‌آنکه پيشرفت مشابهي در شمال اين کشور تضمين شده باشد.

با وجود شرايط دشواري که عربستان در يمن با آن مواجه است و نياز اين کشور به استفاده از تمام اهرم‌هاي موجود، دولت عدن، همسو با رياض، همچنان عيدروس الزبيدي، رئيس شوراي انتقالي جنوب، را به خيانت بزرگ متهم مي‌کند.

در مقابل، امارات امکان ورود مستقيم به جنگ در کنار عربستان را ندارد؛ به‌ويژه آنکه قدرت‌هاي بزرگ بين‌المللي و منطقه‌اي به دليل مخاطرات امنيتي و راهبردي ناشي از چنين مداخله‌اي، تمايلي به ورود به اين درگيري ندارند. افزون بر اين، امارات همچنان با پيامد‌هاي جنگ اسرائيل و آمريکا عليه ايران دست‌وپنجه نرم مي‌کند و ورود به رويارويي ديگري که هزينه‌هاي سنگيني براي اين کشور به همراه داشته باشد، به سود ابوظبي نيست.

به گفته ناظران، تنها در صورتي ممکن است امارات تصميم به مشارکت مستقيم در جنگ يمن بگيرد که آمريکا نيز وارد اين جنگ شود و طرحي جامع وجود داشته باشد که سهم ابوظبي از غنايم و دستاورد‌هاي جنگ را تضمين کند. اين دقيقاً همان اتفاقي بود که در سال 2021 رخ داد؛ زماني که امارات به درخواست واشنگتن و براي دفاع از مأرب در برابر نيرو‌هاي انصارالله، بار ديگر به يمن بازگشت؛ آن هم پس از آنکه در سال 2019 رسماً از اين کشور اعلام خروج کرده بود.

حتي در آن زمان نيز، اگر تأسيسات حياتي امارات هدف حملات نيرو‌هاي انصارالله قرار نمي‌گرفت و اين حملات تهديدي مستقيم براي امنيت و رشد اقتصادي اين کشور ايجاد نمي‌کرد، بعيد بود ابوظبي بار ديگر در نبرد يمن مداخله کند.

رسانه‌هاي اماراتي و جريان‌هاي جنوبي نزديک به ابوظبي همچنان از تحقير کردن‌هاي عربستان خشمگين‌اند.

در حال حاضر، مواضع رسانه‌هاي اماراتي و شبکه‌هاي جريان‌هاي جنوبي نزديک به ابوظبي نشان مي‌دهد که اين کشور هنوز از پيامد‌هاي آنچه اهانتي شديد از سوي عربستان مي‌داند، عبور نکرده است؛ اهانتي که به گفته اين جريان‌ها، در پايان سال گذشته ميلادي و با بيرون راندن اجباري امارات از استان‌هاي جنوبي يمن رخ داد.

بسياري از فعالان و سياستمداران جنوب يمن نيز آشکارا از ناکامي‌هاي رياض ابراز خشنودي مي‌کنند؛ چه در مديريت عمليات نظامي و چه در حفاظت از تأسيسات حياتي.

براي نمونه، صلاح بن لغبر، نويسنده و فعال نزديک به شوراي انتقالي جنوب که در ابوظبي اقامت دارد، در پيامي در شبکه اجتماعي ايکس نوشت که هرچه نوشته‌هاي کارشناسان سعودي، از جمله روزنامه‌نگاران، روشنفکران و استادان دانشگاه را بيشتر مي‌خواند، دلايل ناکامي‌هاي پي‌درپي عربستان را بهتر درک مي‌کند. او علت اين ناکامي‌ها را آنچه «ناآگاهي شگفت‌آور درباره يمن، سرزمين، مردم، تاريخ و جامعه آن، افزون بر سطحي‌نگري در تفکر» خواند، دانست.

از سوي ديگر، با وجود آنکه نيرو‌هاي «تيپ‌هاي عمالقه» از نظر نيروي انساني عمدتاً از جنگجويان سلفي جنوب يمن، به‌ويژه استان لحج، تشکيل شده‌اند، ادبيات شوراي انتقالي جنوب در مقايسه با مواضع پيشين، در تعيين شروط مشارکت در عمليات نظامي سخت‌گيرانه‌تر شده است. اين شورا مشارکت نيرو‌هاي خود را به دفاع از جنوب و آرمان سياسي آن مشروط مي‌کند و با اعزام جنگجويان جنوبي به نبرد‌هاي شمال يمن بدون دريافت امتياز يا دستاوردي در مقابل، مخالف است.

عيدروس الزبيدي در گفت‌و‌گو با شبکه اسکاي‌نيوز عربي اعلام کرد که نيرو‌هاي جنوبي کنترل مناطقي در المضاربه، باب‌المندب و جزيره ميون را دوباره به دست گرفته‌اند. وي افزود که جنوبي‌ها نمي‌پذيرند «پيروزي‌هاي نيروهايشان» به نام طرف‌هاي ديگر ثبت شود. او همچنين فداکاري‌هاي نيرو‌هاي جنوبي را به هدف تشکيل «جنوبي مستقل و برخوردار از حاکميت» پيوند داد.

در چنين فضايي، شوراي انتقالي جنوب براي برگزاري مراسم سالگرد انقلاب 14 اکتبر عليه استعمار بريتانيا آماده مي‌شود. اين شورا قصد دارد با سازمان‌دهي تجمعي گسترده در عدن، اين مناسبت را به نوعي همه‌پرسي مردمي درباره جايگاه و حضور سياسي خود تبديل کند.

اين شورا همچنين اميدوار است از حضور گسترده مردم براي ارسال پيامي روشن به رياض استفاده کند؛ پيامي مبني بر اينکه شوراي انتقالي همچنان بازيگري تعيين‌کننده در معادله جنوب يمن است و تلاش‌ها براي به حاشيه راندن يا منزوي کردن آن نتيجه‌بخش نخواهد بود.