دوپينگ 500 توماني در برابر تورم 121 درصدي!

دولت پس از ماه‌ها ثابت نگه‌داشتن اعتبار يک‌ميليون‌توماني کالابرگ، سرانجام مبلغ آن را براي نخستين گروه از مشمولان 50 درصد افزايش داد. با اين حال، محاسبات نشان مي‌دهد هزينه تهيه سبد 11 قلم کالاي اساسي در نيمه مهرماه براي هر نفر به حدود 4.1 ميليون تومان مي‌رسد و حتي اعتبار 1.5 ميليون‌توماني نيز تنها 36 درصد آن را پوشش مي‌دهد؛ آن هم در شرايطي که تورم نقطه‌اي خوراکي‌ها در شهريور از 121 درصد عبور کرده است.

افزايش 500 هزار توماني اعتبار کالابرگ الکترونيکي سرانجام از روز شنبه 18 مهرماه 1405 براي گروهي از مشمولان اجرايي شد. بر اساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي، در نخستين مرحله، اعتبار کالابرگ از يک ميليون تومان به يک ميليون و 500 هزار تومان افزايش يافته است.

اين تصميم در ظاهر به معناي افزايش 50 درصدي حمايت معيشتي دولت از گروهي از خانوارهاي کم‌درآمد است؛ اما بررسي آن در کنار روند تورم خوراکي‌ها و افزايش قيمت کالاهاي اساسي، تصوير متفاوتي از اثر واقعي اين افزايش بر قدرت خريد خانوارها ارائه مي‌دهد.

از دي‌ماه 1404 که اعتبار يک‌ميليون‌توماني کالابرگ در نسخه جديد طرح اجرايي شد، تا مهرماه 1405، قيمت اقلامي مانند روغن، برنج، گوشت، لبنيات و تخم‌مرغ بارها افزايش يافته است؛ در حالي که مبلغ حمايت دولت براي ماه‌هاي متوالي ثابت ماند

اکنون پرسش اين است که افزايش 500 هزار توماني کالابرگ، چه سهمي از هزينه واقعي خريد کالاهاي اساسي را جبران مي‌کند؟ يک نفر با اعتبار 1.5 ميليون‌توماني مي‌تواند چه مقدار از سبد غذايي مورد بررسي را تأمين کند و فاصله ميان اعتبار دولت و هزينه خريد اين کالاها براي يک خانواده چهارنفره چقدر است؟

نتايج مقايسه مقادير سبد 11 قلمي اعلام‌شده از سوي وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي با قيمت‌هاي رصدشده در بازار در روزهاي منتهي به 18 مهرماه نشان مي‌دهد اگرچه افزايش جديد مي‌تواند بخشي از فشار معيشتي خانوارهاي مشمول را پوشش دهد، اما همچنان بخش عمده هزينه تأمين کالاهاي اساسي خارج از اعتبار حمايتي دولت باقي مي‌ماند.

در اعلام وزارت رفاه، مقدار مرغ يک کيلوگرم بود؛ در سناريوي اصلي اين گزارش، دو کيلوگرم مرغ در نظر گرفته شده است. قيمت شير با تبديل تقريبي وزن به حجم و قيمت تخم‌مرغ بر مبناي وزن تقريبي شانه 30 عددي محاسبه شده است. ميانگين حبوبات از نرخ نمونه‌هاي عدس، لوبيا چيتي و نخود به دست آمده است.

اين محاسبات نشان مي‌دهد تهيه سبد مورد بررسي براي هر نفر، با قيمت‌هاي نيمه مهرماه حدود چهار ميليون و 127 هزار تومان هزينه دارد.

همچنين بايد توجه داشت که بخشي از نرخ‌هاي مورد استفاده مربوط به ميادين ميوه و تره‌بار است؛ مراکزي که بنا بر گزارش‌هاي بازار، بعضي کالاها را ارزان‌تر از فروشگاه‌هاي سطح شهر عرضه مي‌کنند. از اين رو، هزينه خريد همين مقدار کالا از فروشگاه‌هاي ديگر مي‌تواند بالاتر از رقم محاسبه‌شده باشد.

خريد برنج و گوشت قرمز؛ بيشتر از تمام اعتبار کالابرگ

يکي از نکات قابل توجه، سهم بالاي اقلام پروتئيني و برنج در هزينه سبد است.بر اساس نرخ‌هاي مورد بررسي، خريد دو کيلوگرم برنج ايراني حدود 845 هزار تومان هزينه دارد. از طرف ديگر، قيمت نيم کيلوگرم گوشت منجمد گوساله به حدود 772 هزار و 500 تومان مي‌رسد.

به اين ترتيب، مجموع هزينه خريد اين دو قلم، يک ميليون و 617 هزار و 500 تومان خواهد بود.اين رقم از کل اعتبار 1.5 ميليون‌توماني کالابرگ بيشتر است؛ در حالي که هنوز هزينه خريد شير، پنير، ماست، مرغ، تخم‌مرغ، روغن، حبوبات، ماکاروني و قند و شکر به آن اضافه نشده است.

در واقع، حتي بدون در نظر گرفتن تمام نيازهاي غذايي يک فرد، هزينه تأمين برخي کالاهاي اصلي مي‌تواند کل اعتبار حمايتي دولت را مصرف کند.

کالابرگ 1.5 ميليون‌توماني چند درصد سبد غذايي را پوشش مي‌دهد؟

با مشخص شدن هزينه سبد، مي‌توان ميزان پوشش اعتبار دولت را محاسبه کرد. در سناريوي اصلي اين گزارش، هزينه تهيه سبد 11 قلمي براي يک نفر چهار ميليون و 127 هزار و 400 تومان برآورد شده است.

با اعتبار قبلي يک ميليون تومان، تنها 24.2 درصد هزينه اين سبد قابل تأمين بود.در صورت افزايش اعتبار به 1.5 ميليون تومان، سهم پوشش دولت به 36.3 درصد مي‌رسد.

به بيان ديگر، افزايش جديد اعتبار، سهم پوشش سبد را حدود 12.1 واحد درصد بيشتر مي‌کند؛ اما همچنان نزديک به 64 درصد هزينه کالاهاي مورد بررسي خارج از پوشش کالابرگ باقي مي‌ماند.

فردي که اعتبار 1.5 ميليون‌توماني دريافت مي‌کند، براي خريد تمام مقادير مشخص‌شده در سبد، بايد حدود دو ميليون و 627 هزار تومان ديگر از منابع شخصي خود هزينه کند.

اين نسبت براي محاسبه هزينه خانوار نيز اهميت دارد؛ زيرا با افزايش تعداد اعضاي خانواده، هم مجموع اعتبار کالابرگ و هم هزينه برآوردي سبد افزايش مي‌يابد.

خانواده چهارنفره؛ شش ميليون تومان اعتبار در برابر هزينه 16.5 ميليون توماني

اگر همين مقادير مصرف براي چهار نفر در نظر گرفته شود، هزينه تهيه سبد ماهانه يک خانواده چهارنفره به حدود 16 ميليون و 510 هزار تومان مي‌رسد.

اين در حالي است که اعتبار قبلي خانواده چهار ميليون تومان بود و در صورت افزايش اعتبار تمام اعضا به 1.5 ميليون تومان، مجموع کالابرگ خانوار به شش ميليون تومان خواهد رسيد.

بنابراين، حتي با اين افزايش، خانواده براي تأمين مقادير محاسبه‌شده از کالاهاي اساسي به حدود 10 ميليون و 510 هزار تومان منابع ديگر نياز خواهد داشت.

نکته مهم اين است که محاسبه هزينه خانواده چهارنفره، با فرض مصرف برابر سرانه براي هر چهار عضو انجام شده است.

از طرف ديگر، هزينه 16.5 ميليون‌توماني تنها به 11 گروه کالايي منتخب مربوط است. هزينه خريد نان، ميوه، سبزيجات و ساير مواد غذايي خارج از سبد، همچنين هزينه مسکن، حمل‌ونقل، درمان، آموزش و ديگر مخارج خانوار در اين رقم محاسبه نشده است.

اعتبار ثابت ماند؛ قيمت خوراکي‌ها چقدر جلو افتاد؟

براي درک اثر ثابت ماندن اعتبار، مي‌توان روند افزايش قيمت خوراکي‌ها را با رشد حمايت دولت مقايسه کرد.

در حالي که مبلغ يک‌ميليون‌توماني کالابرگ از دي 1404 تا پيش از افزايش مهرماه تغيير نکرد، آخرين گزارش مرکز آمار نشان مي‌دهد قيمت گروه خوراکي‌ها، آشاميدني‌ها و دخانيات همچنان با تورم نقطه‌به‌نقطه سه‌رقمي مواجه بوده است.

در اين مدت، برخي اقلام کالابرگ مانند روغن، تخم‌مرغ و برنج افزايش قيمت‌هاي قابل توجهي را تجربه کرده‌اند و سهم اعتبار دولت از هزينه تهيه کالاها کاهش يافته است.

البته براي محاسبه دقيق ميزان کاهش قدرت خريد کالابرگ از دي‌ماه تا مهرماه، بايد هزينه يک سبد کاملاً يکسان را با مقادير ثابت و قيمت‌هاي هر دو مقطع محاسبه کرد.

از اين رو، مقايسه مستقيم تورم نقطه‌اي 121.8 درصدي شهريور با افزايش 50 درصدي اعتبار مهر، به‌تنهايي نشان‌دهنده ميزان دقيق عقب‌ماندگي کالابرگ نيست؛ زيرا اين دو نرخ، دوره زماني و ترکيب متفاوتي دارند.

اما آنچه روشن است، ثابت ماندن اعتبار در دوره‌اي است که سطح قيمت کالاهاي ضروري به شکل مستمر افزايش يافته است.

در نتيجه، بخشي از افزايش 500 هزار توماني مهرماه را بايد جبران کاهش قدرت خريد ماه‌هاي گذشته دانست، نه لزوماً افزايش خالص قدرت خريد خانوار نسبت به ابتداي اجراي طرح.

وعده جبران فصلي گراني‌ها چه شد؟

نکته مهم ديگري که در ارزيابي سياست کالابرگ بايد مورد توجه قرار گيرد، مفاد آيين‌نامه دولت درباره تضمين امنيت غذايي و حفظ قدرت خريد خانوارهاست.

هيئت وزيران در 10 دي‌ماه 1404 آيين‌نامه «تضمين امنيت غذايي و بهبود معيشت مردم» را تصويب کرد؛ آيين‌نامه‌اي که هدف آن انتقال حمايت به مصرف‌کننده نهايي و حفظ قدرت خريد خانوارها عنوان شده است.

بر اساس ماده 3 اين آيين‌نامه، افزايش هزينه ناشي از تغيير قيمت اقلام سبد کالابرگ بايد به‌صورت فصلي ارزيابي و از محل منابع حساب پشتيبان، از طريق افزايش اعتبار جبران شود.

با وجود اين، از آغاز اجراي اعتبار يک‌ميليون‌توماني تا مهر 1405، افزايش عمومي و متناسب اين مبلغ براي جبران تغيير قيمت اقلام کالابرگ عملياتي نشده بود.

اکنون دولت با افزايش 500 هزار توماني اعتبار نخستين گروه از مشمولان، گامي در جهت افزايش حمايت برداشته است؛ اما پرسش اصلي اين است که آيا اين تصميم به سازوکاري منظم براي تعديل اعتبار متناسب با قيمت کالاهاي اساسي تبديل خواهد شد؟

اگر افزايش اعتبار صرفاً در مقاطع نامنظم اتفاق بيفتد، تداوم تورم مي‌تواند دوباره بخشي از قدرت خريد ايجادشده را کاهش دهد.

از اين منظر، موضوع فقط افزايش مبلغ کالابرگ نيست، بلکه نحوه اجراي تعهد دولت براي حفظ قدرت خريد خانوارها در طول زمان اهميت دارد.

کالابرگ بزرگ‌تر شد؛ آيا سفره خانوار هم بزرگ‌تر مي‌شود؟

افزايش 500 هزار توماني کالابرگ، در کوتاه‌مدت امکان خريد بيشتري براي مشمولان فراهم مي‌کند و مي‌تواند بخشي از فشار ناشي از گراني مواد غذايي را کاهش دهد.

با اين حال، برآورد هزينه کالاهاي اساسي در نيمه مهرماه نشان مي‌دهد فاصله قابل توجهي ميان اعتبار دولت و هزينه خريد مقادير مشخص‌شده از 11 گروه کالايي وجود دارد.

بر اساس محاسبات اين گزارش، هزينه سبد مورد بررسي براي يک نفر حدود 4.1 ميليون تومان و براي خانواده چهارنفره حدود 16.5 ميليون تومان است.

در مقابل، اعتبار 1.5 ميليون‌توماني تنها حدود 36 درصد هزينه اين سبد را تأمين مي‌کند و يک خانواده چهارنفره در سناريوي دريافت شش ميليون تومان کالابرگ نيز براي خريد تمام اقلام مورد بررسي، به بيش از 10 ميليون تومان منابع ديگر نياز دارد.

اين فاصله در شرايطي ايجاد شده که تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکي‌ها در شهريورماه از 121 درصد عبور کرده و اقلامي مانند روغن، لبنيات، تخم‌مرغ و گوشت طي يک سال با افزايش شديد قيمت مواجه شده‌اند.

از سوي ديگر، افزايش جديد اعتبار هنوز براي تمامي دريافت‌کنندگان کالابرگ قطعي نشده و تعيين تکليف ساير گروه‌ها به تصميم دولت و تأمين منابع بستگي دارد.

در چنين شرايطي، مسئله اصلي بيش از آنکه صرفاً ميزان افزايش اعتبار باشد، به پايداري قدرت خريد آن بازمي‌گردد.

افزايش 500 هزار توماني کالابرگ مي‌تواند بخشي از فشار معيشتي خانوارها را کاهش دهد؛ اما اگر اعتبار حمايتي متناسب با هزينه واقعي کالاهاي اساسي تعديل نشود، تداوم تورم بار ديگر فاصله ميان مبلغ کالابرگ و قيمت سفره خانوار را بيشتر خواهد کرد.

منبع: اقتصادنيوز