دو قطب گردشگري ديني محرک اقتصادي مهم براي عراق

در طول دو دهه گذشته، زيارت اين دو حرم به يک محرک اقتصادي اصلي براي هر دو شهر تبديل شده است که در فصول اوج زيارت افزايش يافته است.

بر  اساس گزارش‌ها، تعداد زائران کربلا در طول زيارت اربعين حسيني در سال 2015 به حدود 20 ميليون نفر رسيد، در حالي که آمار رسمي تعداد زائران خارجي را به تنهايي در سال 2019 حدود 14 ميليون نفر تخمين زده است. تقريباً يک سوم از اين زائران خارجي از ايران، کشورهاي خليج فارس، پاکستان و لبنان آمده‌اند.

تأثير مستقيم بر هتل‌ها و بازارها

به نظر مي‌رسد حضور گسترده زائران،  تأثير مستقيمي بر بخش مهمان‌نوازي داشته است؛ به گفته دبير انجمن رستوران‌ها و هتل‌هاي گردشگري ديني کربلا، قيمت اتاق‌هاي هتل در کربلا از سطوح بسيار پايين قبل از سال 2003 به ده‌ها دلار در هر شب افزايش يافته است.

يک مطالعه دانشگاهي که توسط دانشگاه اهل بيت منتشر شده است نشان مي‌دهد که تقاضاي گردشگري ديني در کربلا با تعداد زائران خارجي روزانه سنجيده مي‌شود که در شرايط عادي بين يک هزار و 500  تا دو هزار نفر بوده و پس از تثبيت شرايط امنيتي مي‌تواند به هفت هزار  تا 10 هزار زائر در روز افزايش يابد.

در مورد بودجه عمومي، دولت عراق تقريباً 620 ميليون دلار در بودجه 2024 براي توسعه زيرساخت‌هاي گردشگري در کربلا و نجف اختصاص داده است.

طبق گزارشي که توسط وب‌سايت «اليوم الثامن» منتشر شده است، اين شامل ساخت 38 هتل جديد، علاوه بر بهبود جاده‌ها، شبکه‌هاي آب و سيستم‌هاي فاضلاب مي‌شود.

در همين گزارش آمده است که نخست وزير عراق اظهار داشت که بخش گردشگري، عمدتاً گردشگري ديني، اکنون حدود سه درصد از توليد ناخالص داخلي را تشکيل مي‌دهد و دولت قصد دارد اين درصد را در آينده به 10 درصد افزايش دهد.

درآمدهاي هنگفت تنها در چند روز

طبق بيانيه‌اي از يک متخصص آمار و برنامه‌ريزي که توسط وب‌سايت «درج» نقل شده است، تخمين زده مي‌شود که تنها در طول زيارت اربعين که تنها 7 تا 10 روز طول مي‌کشد، خزانه‌داري دولت حدود 300 ميليون دلار درآمد از استان‌هاي کربلا و نجف جمع‌آوري کند که  75درصد  آن به کربلا و 25 درصد به نجف اختصاص مي‌يابد.

علاوه بر اين،  تأثير اقتصادي غيرمستقيم ناشي از افزايش تقاضا براي محصولات محلي مانند خرما، فرش، صنايع دستي و مصنوعات مذهبي براي تأمين نيازهاي زائران است

موکب‌هاي حسيني نقشي موازي و غيرپولي در اين اقتصاد ايفا مي‌کنند. ساکنان کربلا و نجف اشرف در طول فصل زيارت، غذا و اقامت رايگان را براي ميليون‌ها زائر فراهم مي‌کنند و آن را يک وظيفه مذهبي مي‌دانند، در حالي که سازمان‌هاي دولتي حمل و نقل رايگان به حرم‌ها و از آنجا را فراهم مي‌کنند.

با وجود اين افزايش فعاليت، اقتصاد هر دو شهر همچنان در برابر هرگونه بي‌ثباتي امنيتي يا سياسي در منطقه بسيار آسيب‌پذير است. در سال 2026، وقوع جنگ منطقه‌اي منجر به کاهش شديد تعداد زائران ايراني و خارجي از نجف و کربلا شد و تأثير منفي بر بازرگانان و صاحبان هتل گذاشت.

در گزارشي که متعاقباً توسط   «المدي» منتشر شد، صاحبان هتل در نجف اشرف گفتند: نرخ کار تقريباً به 10 درصد کاهش يافته است و برخي را مجبور به بستن کل طبقات و اخراج کارکنان کرده است. به گفته يک مقام محلي که در همان روزنامه نقل شده است، بين 25 تا 30 درصد از ظرفيت هتل‌هاي شهر - نزديک به 100 هتل - فعاليت خود را متوقف کرده يا تعطيل شده‌اند. فروشندگان محلي همچنين از انباشت کالاهاي فروخته نشده و تجربه بحران نقدينگي به دليل عدم حضور بازديدکنندگان خبر داده‌اند.

بخشي که نياز به تنوع بخشيدن به منابع پايداري خود دارد

کارشناسان معتقدند که گردشگري ديني در کربلا و نجف اشرف، فراتر از هتل‌ها و رستوران‌ها، بخش‌هاي مختلفي از جمله کشاورزي، تجارت و حمل و نقل را تحريک مي‌کند، همانطور که شفق نيوز به نقل از يک متخصص گردشگري کربلا گزارش داده است. با اين حال، وابستگي تقريباً کامل اين دو شهر به فصول مهم زيارتي و نوسان تعداد زائران خارجي بر اساس شرايط امنيتي منطقه‌اي، تنوع‌بخشي به ارائه خدمات گردشگري - از طريق گردشگري خانوادگي، فرهنگي و داخلي در خارج از فصول عاشورا و اربعين - را به گامي ضروري براي تضمين بازده اقتصادي پايدار در طول سال تبديل مي‌کند.