دو برگ برنده براي بهره‌برداري از اثر ضدتحريمي کريدور شمال-جنوب

در اين ميان، کريدور بين‌المللي شمال- جنوب به‌عنوان يکي از مهم‌ترين مسيرهاي ترانزيتي، بيش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ مسيري که مي‌تواند ارتباط تجاري ميان هند، ايران، روسيه و کشورهاي اروپايي را تسهيل کند.

ايران به واسطه موقعيت راهبردي خود و دسترسي همزمان به خليج فارس، درياي عمان و درياي خزر و همچنين دسترسي با واسطه به درياي سياه و درياي مديترانه (مجموعا پنج حوضه دريايي)، يکي از مهم‌ترين حلقه‌هاي اتصال اين کريدور محسوب مي‌شود.

در اين چارچوب، بنادر شمالي کشور به‌ويژه بندر اميرآباد، نقش کليدي در تکميل زنجيره ترانزيتي ايفا مي‌کنند.

بندر اميرآباد، بزرگ‌ترين بندر ايراني در سواحل درياي خزر در  قلب اين کريدور قرار دارد. اين بندر با ظرفيت اسمي فعلي حدود 7.5 ميليون تن کالا در سال، پتانسيل ارتقا به بيش از 10 ميليون تن را از طريق توسعه اسکله‌ها، پايانه‌هاي لجستيکي و صنايع مرتبط داراست.

اتصال مستقيم اين بندر به شبکه ريلي کشور، يکي از مهم‌ترين مزيت‌هاي آن به‌شمار مي‌رود که زمينه توسعه حمل‌ونقل ترکيبي و کاهش هزينه‌هاي لجستيکي را فراهم کرده است.

بر اساس ارزيابي کارشناسان، تقويت حمل‌ونقل ريلي در اين مسير مي‌تواند نقش تعيين‌کننده‌اي در افزايش رقابت‌پذيري کريدور شمال-جنوب در برابر ساير مسيرهاي ترانزيتي منطقه داشته باشد.

در همين راستا، توسعه اسکله‌ها، به‌ويژه اسکله‌هاي رو-رو و ارتقاي زيرساخت‌هاي لجستيکي، از جمله اقداماتي است که مي‌تواند سرعت و کيفيت خدمات بندري را افزايش دهد.

گفتني است اسکله رو-رو بندر اميرآباد که يکي از راهکارهاي تسريع و تسهيل ترانزيت از درياي کاسپين و برگ برنده ايران در برابر جمهوري آذربايجان است، دو دهه در انتظار اجرايي شدن است.

در کنار اين ظرفيت‌ها، تکميل پروژه‌هاي زيرساختي نيمه‌تمام از جمله خط ريلي رشت-آستارا، به‌عنوان حلقه مفقوده اين کريدور، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين مسير ريلي 162 کيلومتري که اتصال شبکه ريلي ايران به جمهوري آذربايجان و روسيه را ممکن مي‌سازد، نقش کليدي در تحقق حمل‌ونقل يکپارچه ايفا خواهد کرد.

در حال حاضر، نبود اين اتصال مستقيم ريلي موجب شده بخشي از بار از طريق جاده جابه‌جا شود که اين امر علاوه بر افزايش هزينه‌ها، زمان حمل‌ونقل را نيز طولاني‌تر مي‌کند. از اين رو، تکميل خط ريلي رشت-آستارا مي‌تواند زمينه‌ساز افزايش حجم ترانزيت و بهبود کارايي اين کريدور با ورود فعالان تجاري شود.

بر اساس برنامه‌ريزي‌هاي انجام‌شده، اين پروژه با همکاري ايران و روسيه و تأمين مالي خارجي در حال پيگيري است و بخش‌هايي از آن وارد مرحله اجرايي شده است. با اين حال، تحقق کامل اين طرح نيازمند تأمين منابع مالي پايدار، رفع موانع اجرايي و تسريع در روند عمليات عمراني است.

با وجود ظرفيت‌هاي گسترده، بنادر شمالي کشور همچنان با چالش‌هايي مواجه هستند. محدوديت ناوگان دريايي در درياي خزر، مسائل فصلي، پيچيدگي‌هاي اداري و گمرکي، و همچنين تأثير تحريم‌ها بر جذب سرمايه‌گذاري، از جمله موانعي است که مانع بهره‌برداري کامل از ظرفيت‌هاي موجود شده است.

کارشناسان معتقدند که براي استفاده حداکثري از ظرفيت کريدور شمال- جنوب، بايد اقدامات هماهنگ و هدفمندي در دستور کار قرار گيرد. توسعه ناوگان دريايي، تسهيل و هوشمندسازي فرايندهاي گمرکي، ايجاد مشوق‌هاي مؤثر براي جذب سرمايه‌گذاري و تقويت همکاري‌هاي منطقه‌اي، از جمله راهکارهايي است که مي‌تواند به ارتقاي جايگاه ايران در اين حوزه کمک کند.

در صورت تحقق اين الزامات، جمهوري اسلامي ايران قادر خواهد بود سهم بيشتري از تجارت منطقه اوراسيا را به خود اختصاص دهد و جايگاه خود را به‌عنوان يکي از مسيرهاي اصلي ترانزيت در منطقه تثبيت کند.

اين امر علاوه بر افزايش درآمدهاي ارزي، نقش مهمي در تقويت قدرت اقتصادي و جايگاه ژئوپليتيکي کشور خواهد داشت.

گفتني است حجم تجارت عبوري در منطقه اوراسيا به بيش از 1.5 ميليارد تن در سال رسيده و تقاضا براي مسيرهاي جايگزين رو به رشد است. بنادر شمالي ايران به‌ويژه اميرآباد، موقعيت ايده‌آلي براي ايفاي نقش در تأمين کالاهاي اساسي، غلات، نهاده‌هاي کشاورزي و مواد اوليه از روسيه، قزاقستان و ساير کشورهاي CIS دارند.