سکينه اسمي: درياچه اروميه پس از سال ها افت شديد تراز آب، عقب نشيني گسترده پهنه آبي و محدود شدن زيستگاه هاي طبيعي، اکنون نشانههايي از بهبود را تجربه ميکند؛ نشانههايي که اهميت آنها تنها به افزايش حجم آب و گسترش سطح درياچه محدود نميشود.
درياچه اروميه در سالهاي گذشته روزهاي دشواري را پشت سر گذاشته است. کاهش منابع آبي، خشکسالي هاي متوالي، افت ورودي رودخانهها و افزايش غلظت نمک، بخش قابل توجهي از زيستگاه هاي طبيعي آن را تحت تأثير قرار داد و تداوم حيات گونههاي وابسته به اين اکوسيستم را با چالش مواجه کرد.
در اين ميان، آرتميا بهعنوان يکي از مهمترين موجودات زنده درياچه اروميه و حلقهاي اثرگذار در زنجيره غذايي آن، جايگاه ويژهاي دارد. اين سخت پوست آبزي که توانايي زيست در آبهاي شور را دارد، از گونههاي شاخص اين درياچه محسوب ميشود و وضعيت جمعيت آن با شرايط محيطي و کيفيت زيستگاه ارتباط مستقيمي دارد.
شکوفايي آرتميا در بستر درياچه، از همين منظر اهميت دارد. افزايش فعاليت و فراهم شدن زمينه رشد اين موجود، موضوعي فراتر از يک اتفاق طبيعي است و ميتواند اطلاعات ارزشمندي درباره تغييرات زيستي و شرايط حاکم بر آبهاي درياچه در اختيار پژوهشگران قرار دهد.
البته بهبود شرايط براي يک گونه زيستي به معناي بازگشت کامل تعادل به کل اکوسيستم نيست. درياچه اروميه همچنان به تأمين پايدار حقابه، مديريت منابع آب، حفاظت از زيستگاهها و استمرار برنامههاي احيايي نياز دارد تا تغييرات مثبت کنوني به روندي ماندگار تبديل شود.
آرتميا سختپوست ريز و قرمزرنگي که در آبهاي لبشور و آبهاي خيلي شور زندگي ميکند، ارزش اقتصادي بسيار بالاي آن در دنيا از اين موجود به عنوان يکي از گونههاي جانوري بسيار ارزشمند ساخته است. امروز بعد از چند دهه وضعيت بحراني در درياچه اروميه آرتميا بهوفور در آب اين تالاب مشاهده ميشود.
آرتميا غذاي اصلي ميگو، ماهيان دريايي، ماهيهاي زينتي و ماهيان خاوياري در مرحله اوليه رشد است و در مرحله لارو يا همان نوزاد، اين موجودات براي رشد به آرتميا نياز دارند بهنحويکه اگر امروز آرتميا از سيستم تغذيه آبزيان حذف شود، صنعت آبزيپروري با مشکل مواجه و از بين خواهد رفت.
آرتميا اروميه (اروميانا) يکي از هفت گونه شناخته شده آرتمياي دوجنسي در جهان بوده و ارزش غذايي آن در حد مطلوب و داراي بيش از 52 درصد پروتئين و 4 درصد چربي است و ترکيب و ميزان اسيدهاي آمينه و اسيدهاي چرب آن در حدي است که نيازهاي آبزيان آبهاي شيرين را بهطور کامل برآورده ميسازد.
همچنين آخرين آمارها از وضعيت درياچه در 13 آبانماه، از ثبت تراز 1270 متر و 59 سانتيمتر حکايت دارد؛ رقمي که در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته يک متر و 14 سانتيمتر افزايش نشان ميدهد. مساحت درياچه نيز به يکهزار و 971 کيلومتر مربع و حجم آب آن به دو ميليارد و 55 ميليون مترمکعب رسيده است.
اين تغييرات در شرايطي ثبت شده که وضعيت زيستي درياچه نيز نشانه. هايي از تحول را تجربه ميکند. افزايش جمعيت آرتميا، گونه ارزشمند و شاخص زيستي آبهاي شور اروميه، از جمله موضوعاتي است که در کنار آمارهاي آبي، توجهها را به وضعيت اکولوژيک اين پهنه جلب کرده است.
حجت جباري، مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجانغربي، در گفتگو با خبرنگار مهر با تشريح آخرين وضعيت درياچه اروميه اظهار کرد: بارشهاي مناسب سال آبي گذشته، استمرار جريانهاي ورودي آب، عمليات لايروبي و آبگيري مطلوب درياچه موجب شده است شرايط زيستي در اين پهنه آبي تغيير کند و جمعيت آرتميا نيز افزايش چشمگيري داشته باشد.
تراز درياچه اروميه بيش از يک متر افزايش يافت
وي با اشاره به آخرين آمار ثبتشده از وضعيت درياچه اروميه افزود: در 13 آبانماه، تراز درياچه به يکهزار و 270 متر و 59 سانتيمتر رسيد که در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته يک متر و 14 سانتيمتر افزايش نشان ميدهد.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجانغربي ادامه داد: در حال حاضر مساحت درياچه يکهزار و 971 کيلومتر مربع و حجم آب آن دو ميليارد و 55 ميليون مترمکعب برآورد شده است.
جباري با اشاره به وضعيت آرتميا به عنوان يکي از مهمترين موجودات زنده درياچه اروميه گفت: با توجه به بارشهاي مناسب سال آبي گذشته و استمرار آن، عمليات لايروبي انجامشده و آبگيري مطلوب درياچه، ميزان آرتمياي موجود در پهنه اين زيستبوم نيز افزايش چشمگيري داشته است.
وي افزود: با توجه به مناسب بودن دماي آب درياچه و شرايط شوري آن، آرتميا همچنان در بستر درياچه مشاهده ميشود و اين موضوع بيانگر شکوفايي مجدد اين جاندار و فراهم شدن شرايط مناسب براي ادامه حيات آن است.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي با بيان اينکه آرتميا از مهمترين موجودات زنده در اکوسيستم درياچه اروميه محسوب ميشود، گفت: وضعيت زيستي آن ارتباط مستقيمي با شرايط آب و ميزان شوري دارد. از همين رو، مشاهده دوباره اين جاندار را ميتوان يکي از نشانههاي مثبت تغيير وضعيت درياچه دانست؛ هرچند ارزيابي ميزان احياي جمعيت آن به پايشهاي علمي و مستمر نياز دارد.
وي يادآور شد: افزايش حجم آب، گسترش پهنه آبي و مشاهده مجدد آرتميا، همگي نشانههايي اميدوار کننده از بهبود نسبي وضعيت درياچه اروميه هستند؛ اما آنچه اهميت بيشتري دارد، حفظ اين شرايط و تبديل بهبود مقطعي به احياي پايدار است.
جباري خاطر نشان کرد: درياچه اروميه براي بازگشت به شرايط مطلوب، بيش از هر چيز به مديريت اصولي منابع آب در حوضه آبريز، تأمين حقآبه محيطزيستي، اصلاح الگوي مصرف کشاورزي و استمرار اقدامات احيايي نياز دارد.
لايروبي مسير رودخانهها براي هدايت حقابه ادامه دارد
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجانغربي با اشاره به نقش اقدامات اجرايي در بهبود شرايط آبي درياچه و تالابهاي پيراموني اظهار کرد: لايروبي رودخانههاي منتهي به تالابهاي حاشيه درياچه اروميه انجام شده و اين اقدام در هدايت بهتر حقابه به سطح تالابها و آبگيري مطلوب آنها نقش مهمي داشته است.
جباري افزود: در مهرماه امسال 6 کيلومتر از رودخانهها با اعتباري بالغ بر 15 ميليارد ريال لايروبي شده است و در سال آبي جاري نيز براي ادامه عمليات لايروبي رودخانههاي منتهي به تالابها، منتظر تخصيص اعتبارات جديد هستيم.
وي بارشها، لايروبي انهار و رودخانهها، بستن سردهنهها و رهاسازي آب را از جمله عوامل مؤثر در بهبود وضعيت درياچه اروميه عنوان کرد و گفت: مجموعه اين اقدامات در کنار تأمين حقابه، زمينه انتقال بهتر آب به درياچه و تالابهاي اطراف را فراهم کرده است.
مديريت مصرف آب در سال آبي جاري ضروري است
جباري با اشاره به وضعيت تأمين حقابه درياچه اروميه در سال گذشته اظهار کرد: در سال آبي گذشته تقريباً حقابه درياچه تأمين شد و با توجه به پيشبينيهاي مناسب بارندگي براي سال آبي جاري، انتظار داريم با تداوم تأمين حقابه، شاهد شرايط مطلوبتري در درياچه باشيم.
وي در عين حال تأکيد کرد: نبايد صرفاً به بارشها اميدوار بود، بلکه مديريت منابع آب و مديريت مصرف بايد بهصورت جدي دنبال شود؛ بهويژه در بخش کشاورزي که مديريت مصرف و جلوگيري از برداشتهاي غيرمجاز اهميت زيادي دارد.
مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجانغربي ادامه داد: لازم است سردهنهها بسته بمانند و آب تخصيصيافته به درياچه در مسير تعيينشده رهاسازي شود تا حقابه زيستمحيطي درياچه و تالابهاي پيراموني بهدرستي تأمين شود.
جباري خاطرنشان کرد: استمرار بارشها در کنار مديريت منابع آب، تأمين حقابه و اجراي برنامههاي لايروبي ميتواند شرايط مناسبتري براي درياچه اروميه رقم بزند؛ موضوعي که علاوه بر شاخصهاي کمي آب، در حفظ زيستگاهها و تداوم حيات گونه هايي مانند آرتميا نيز اهميت دارد.
تراز درياچه اروميه 1.14 سانتيمتر افزايش يافت
مديرعامل شرکت آب منطقه اي آذربايجان غربي گفت: سطح تراز درياچه اروميه يک متر و 14 سانتيمتر افزايش يافته است.
مجيد رستگاري در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به بهبود وضعيت درياچه گفت: بر اساس آخرين پايش درياچه اروميه در 30 مهرماه، تراز، وسعت و حجم آبي درياچه نسبت به مدت مشابه سال آبي گذشته افزايش يافته است.
وي ادامه داد: براساس آخرين پايش، تراز درياچه به 1270.59 متر رسيده است؛ در حالي که اين شاخص در مدت مشابه سال گذشته 1269.45متر بود که نشاندهنده افزايش يک متر و 14 سانتيمتري تراز درياچه است.
رستگاري با اشاره به افزايش وسعت درياچه افزود: وسعت فعلي درياچه اروميه به يکهزار و 971 کيلومتر مربع رسيده، در حالي که اين رقم در مدت مشابه سال آبي گذشته 460 کيلومتر مربع بود
مديرعامل شرکت آب منطقه اي آذربايجان غربي اضافه کرد: بر اين اساس، وسعت درياچه طي يک سال يکهزار و 511 کيلومتر مربع افزايش يافته است.
رستگاري با بيان اينکه حجم آب درياچه نيز افزايش قابلتوجهي داشته است، گفت: حجم فعلي آب درياچه اروميه 2.55 ميليارد مترمکعب است؛ در حالي که اين ميزان در مدت مشابه سال گذشته 0.25 ميليارد مترمکعب بود.
وي با اشاره به روند بهبود وضعيت درياچه تصريح کرد: با وجود افزايش تراز، وسعت و حجم آب، درياچه اروميه همچنان با شرايط اکولوژيک مطلوب فاصله دارد و حجم آب مورد نياز براي دستيابي به تراز اکولوژيک، 15.5 ميليارد مترمکعب است. بنابراين، تداوم اقدامات احيايي و مديريت صحيح منابع آب براي تثبيت و تقويت وضعيت کنوني درياچه ضرورت دارد.
رستگاري در ادامه با اشاره به شرايط فعلي درياچه خاطرنشان کرد: روند تبخير متوقف شده و وضعيت درياچه رو به بهبود است، بارشهاي اخير، رهاسازي آب به سمت درياچه در چارچوب اقدامات ستاد احياي درياچه اروميه و اجراي پويش «رود روان» از جمله عوامل مؤثر در بهبود شرايط آبي اين پهنه به شمار ميروند.
وي درباره اولويت بندي تخصيص منابع آبي نيز گفت: تأمين آب شرب در اولويت برنامهريزي منابع آب قرار دارد و پس از تأمين و ذخيرهسازي آب مورد نياز اين بخش، حقابه درياچه اروميه تأمين ميشود.
وي با اشاره به اينکه ملزم به رعايت تامين حقابه درياچه هستيم، ادامه داد: در برخي مواقع، متناسب با شرايط موجود، حجم آب رهاشده به سمت درياچه ميتواند از ميزان تعيينشده نيز بيشتر باشد.
رستگاري در ادامه با اشاره به پيشبينيهاي مطرحشده درباره پديده النينو اظهار کرد: بر اساس پيشبينيهاي موجود، انتظار ميرود بارشها در بخشي از سال آبي جاري و تا ابتداي زمستان ادامه داشته باشند. با اين حال، مديريت منابع آب بايد متناسب با ميزان بارشهاي تحققيافته، وضعيت ذخاير آبي و نيازهاي بخشهاي مختلف انجام شود.
نيازمند مديريت دقيق منابع و ارتقاي بهره وري هستيم
عباس عليآبادي، وزير نيرو نيز طي اين هفته در جريان بازديد از آخرين وضعيت درياچه اروميه با اشاره به چالشهاي آبي کشور، بر ضرورت توجه ويژه به احياي درياچه اروميه و دشتهاي پيراموني آن تأکيد کرد و گفت: سرزمين ما تشنه است و حتي با وجود بارندگي، همچنان به مديريت دقيق منابع و ارتقاي بهرهوري نياز مبرم داريم.
وي با بيان اينکه منابع مالي کشور محدود بوده و سرمايه ملي محسوب ميشوند، تصريح کرد: بهرهوري بايد اولويت نخست کشور باشد و اعتبارات بايد به شکل صحيح، هدفمند و بر اساس يک نقشه راه مشخص هزينه شوند تا از هرگونه حاشيهسازي و رنگوبوي سياسي جلوگيري شود.
عليآبادي همچنين با اعلام اينکه استاندار آذربايجانغربي در اجراي طرحهاي مديريت مصرف اختيار کامل دارد، يادآور شد: همه مسئولان و دستگاهها موظفند با شناخت ظرفيتهاي استان، گامهاي مؤثري در مسير توسعه پايدار و حل مشکلات منطقه بردارند.
استاندارآذربايجان غربي نيز با اشاره به افزايش تراز و حجم آب درياچه اروميه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، مديريت مصرف آب در بخش کشاورزي را از محورهاي اصلي برنامههاي احياي درياچه عنوان کرد و گفت: حفظ وضعيت موجود درياچه اروميه، مهمترين دغدغه استان است.
رضا رحماني با اشاره به بهبود وضعيت درياچه اروميه در پي افزايش بارشها و اقدامات انجامشده، اظهار کرد: اگرچه شرايط کنوني درياچه نسبت به مدت مشابه سال گذشته بهبود يافته است، اما حفظ اين وضعيت و جلوگيري از بازگشت شرايط نامطلوب، ضرورتي است که بايد بهصورت جدي دنبال شود.
وي با بيان اينکه عوامل مؤثر بر وضعيت درياچه اروميه در ابعاد مختلف مورد بررسي قرار گرفته است، افزود: تغييرات اقليمي، تأثير ميانگذر درياچه، نحوه مصرف آب در بخش کشاورزي و نقش سدها از جمله موضوعاتي است که در بررسي وضعيت درياچه مورد توجه قرار دارد و براي بهرهگيري از فناوريهاي نوين نيز برنامهريزي شده است.
استاندار آذربايجان غربي با تأکيد بر ضرورت مديريت مصرف آب در بخش کشاورزي، خاطرنشان کرد: حدود 90 درصد مصرف آب به بخش کشاورزي اختصاص دارد و اصلاح الگوي مصرف در اين بخش، يکي از محورهاي مهم برنامههاي مرتبط با حفظ منابع آبي و بهبود وضعيت درياچه اروميه است.
مصرف آب کشاورزي بين 40 تا 50 درصد کاهش يابد
وي ادامه داد: برنامهريزي شده است با اصلاح الگوي کشت و توسعه روشهاي نوين آبياري، مصرف آب کشاورزي بين 40 تا 50 درصد کاهش يابد. اين الگوها در برخي اراضي اجرا شده و بر اساس اعلام متخصصان، ميزان مصرف آب در اين اراضي به يکدهم کاهش يافته است.
استاندار آذربايجانغربي همچنين راهاندازي پويش «رود روان» را از ديگر اقدامات مرتبط با درياچه اروميه برشمرد و گفت: مجموعه اقدامات براي بهبود وضعيت درياچه بايد با مديريت مصرف منابع آب و پيگيري راهکارهاي مؤثر استمرار يابد.
افزايش حجم آب، گسترش پهنه آبي و مشاهده مجدد آرتميا، همگي نشانههايي اميدوارکننده از بهبود نسبي وضعيت درياچه اروميه هستند؛ اما آنچه اهميت بيشتري دارد، حفظ اين شرايط و تبديل بهبود مقطعي به احياي پايدار است.
درياچه اروميه براي بازگشت به شرايط مطلوب، بيش از هر چيز به مديريت اصولي منابع آب در حوضه آبريز، تأمين حقآبه محيطزيستي، اصلاح الگوي مصرف کشاورزي و استمرار اقدامات احيايي نياز دارد.
اظهار نظر 0
روزنامه به دیدگاه شما نیازمند است،از نظراتتون روی موضوعات پیشوازی خواهیم کرد.