جنگ تجاري مسکو و ايروان؛ تحريم صادرات شيلات ارمنستان

سازمان نظارت بر محصولات کشاورزي و دامي روسيه موسوم به «روس‌سلخوزنادزور» امروز طي بيانيه‌اي رسمي اعلام کرد که به تبعيت از ممنوعيت‌هاي اعمال‌شده بر ساير شرکت‌هاي فعال در حوزه پرورش و توليد ماهي در ارمنستان، واردات محصولات اين دو شرکت نيز به طور کامل ممنوع اعلام شده است.

در اواخر ماه گذشته ميلادي، اين دو شرکت تمامي مراحل بازرسي و ارزيابي‌هاي کيفي را با موفقيت پشت سر گذاشته و مجوزهاي لازم براي صادرات به روسيه را دريافت کرده بودند. با اين وجود، آن‌گونه که سازمان نظارت بر ايمني مواد غذايي جمهوري ارمنستان تاکيد مي‌کند، اين شرکت‌ها پس از دريافت مجوزهاي قانوني، حتي يک محموله تجاري نيز به خاک روسيه ارسال نکرده‌اند.

در همين راستا، يکي از اين شرکت‌ها در گفتگو با رسانه‌ها تاييد کرد که روند صادرات ماهي به بازار روسيه از چندين هفته پيش متوقف شده است.

معماي تحريم محموله‌هاي صادرنشده

اکنون اين پرسش اساسي مطرح مي‌شود که اگر اين دو شرکت ارمنستاني هيچ‌گونه صادراتي به روسيه نداشته‌اند، به چه دليل در فهرست تحريم‌هاي اين کشور جاي گرفته‌اند؟

آنوش هاروتيونيان، سخنگوي سازمان نظارت بر ايمني مواد غذايي ارمنستان، در اين خصوص اظهار داشت: «پس از صدور مجوزهاي رسمي براي واردات محصولات اين دو مجموعه به فدراسيون روسيه، آن‌ها هيچ محموله‌اي را به اين کشور صادر نکردند. من نمي‌توانم دليل مشخصي براي عدم صادرات آن‌ها بيان کنم؛ اين مسئله‌اي است که مستقيماً به برنامه‌هاي خود فعالان اقتصادي بازمي‌گردد. آن‌ها مختارند که محصولات خود را صادر کنند يا نکنند، اما تنها چيزي که مي‌توانم اطلاع دهم اين است که هيچ صادراتي صورت نگرفته است.

وي در واکنش به اين سوال که «پس چرا براي محصولاتي که هرگز صادر نشده‌اند، ممنوعيت صادراتي اعمال شده است؟» تصريح کرد: «شما اکنون سوالي را مطرح مي‌کنيد که من پاسخي براي آن ندارم. من نمي‌توانم بگويم فدراسيون روسيه بر اساس چه معيارها و منطقي چنين تصميمي اتخاذ کرده است. در مقطع کنوني، تنها مي‌توانم تاييد کنم که اين دو نهاد توليدي هيچ محموله‌اي صادر نکرده‌اند.»

پاتک مسکو به انتقادات تند پاشينيان از اوراسيا

تصميم امروز سازمان «روس‌سلخوزنادزور» مبني بر توقف و ممنوعيت کامل واردات شيلات و آبزيان ارمنستان به خاک روسيه، بلافاصله پس از اظهارات تند و جنجالي روز گذشته نيکول پاشينيان، نخست‌وزير ارمنستان در خصوص ساختار و ماهيت اتحاديه اقتصادي اوراسيا اتخاذ شد.

نيکول پاشينيان در اظهارات انتقادي خود گفته بود: «اتحاديه اقتصادي اوراسيا بر پايه چهار اصل بنيادين استوار است: جريان آزاد کالا، خدمات، نيروي کار و منابع مالي. اگر اين جريان آزاد وجود نداشته باشد، عملاً چيزي به نام اتحاديه اقتصادي اوراسيا نيز وجود نخواهد داشت.»

اتهام عوام‌فريبي از سوي دستگاه ديپلماسي روسيه

واکنش تند و قاطع مقامات مسکو به اين سخنان پاشينيان چندان به طول نيانجاميد. دستگاه ديپلماسي فدراسيون روسيه، نخست‌وزير ارمنستان را به عوام‌فريبي و فرافکني سياسي متهم کرد.

ماريا زاخارووا، سخنگوي وزارت امور خارجه روسيه، در واکنش به اين تحولات اظهار داشت: «ما با اظهارات نيکول پاشينيان، نخست‌وزير ارمنستان آشنا شده‌ايم. کاملاً مبرهن و بديهي است که نخست‌وزير ارمنستان در حال کشاندن فضاي گفتمان به سمت عوام‌فريبي و لفاظي‌هاي سياسي است؛ دقيقاً همان رويکردي که پيش از اين در خصوص تعليق عضويت ايروان در سازمان پيمان امنيت جمعي اتخاذ کرده بود.»

بحران در استخرهاي پرورش ماهي؛ بلاتکليفي توليدکنندگان

در حالي که مقامات سياسي در ايروان و مسکو در حال تبادل پيام‌هاي هشدارآميز و تنش‌زا هستند، توليدکنندگان و پرورش‌دهندگان ماهي در ارمنستان در وضعيتي از بلاتکليفي مطلق و بحران اقتصادي دست‌وپا مي‌زنند.

مديران شرکت «ام‌اف اکسپورت» که امروز نامشان در بيانيه رسمي طرف روسي برجسته شده بود، اعلام کردند که در حال جستجوي راه‌هاي خروج از اين بحران و يافتن بازارهاي جايگزين هستند. آن‌ها در تلاشند مسيرهاي صادراتي جديدي را به سوي کشورهاي اروپايي و همچنين امارات متحده عربي باز کنند. با اين حال، مدير اين شرکت از ارائه جزئيات بيشتر درباره ميزان موفقيت اين اقدامات خودداري کرد.

شرکت «آرت فيش» واقع در استان آرارات ارمنستان نيز از جمله مجتمع‌هاي بزرگ شيلات است که از ماه گذشته ميلادي تحت تاثير تحريم‌هاي مسکو قرار گرفته است. يکي از نمايندگان اين شرکت که نخواست نامش فاش شود، تصريح کرد که آن‌ها سرمايه‌گذاري‌هاي کلاني انجام داده و وام‌هاي بانکي سنگيني دريافت کرده‌اند، اما اکنون قادر به فروش و عرضه ماهي‌هاي قزل‌آلا و خاوياري پرورشي خود نيستند. اين مجموعه تنها در سال 2025 رقمي بالغ بر 540 تن ماهي به فدراسيون روسيه صادر کرده بود.

هزينه‌هاي سرسام‌آور نگهداري آبزيان و خطر ورشکستگي

نماينده شرکت «آرت فيش» با ابراز نگراني شديد گفت: «ما در حال حاضر قادر به صادرات محصولات خود نيستيم، اما هزينه‌هاي جاري ما متوقف نشده است. مسئله اساسي اين است که ما نمي‌توانيم غذا دادن به ماهي‌ها را متوقف کنيم يا اکسيژن‌رساني به استخرها را قطع کنيم. حوضچه‌هاي پرورشي دائماً با دستگاه‌هاي هواده کار مي‌کنند و ما مجبوريم مبالغ هنگفتي را براي تامين خوراک و برق پرداخت کنيم. از سوي ديگر، ماهي‌ها در حال رشد هستند و نگهداري نامحدود آن‌ها عملاً غيرممکن است؛ ما در يک وضعيت مبهم و ويرانگر گرفتار شده‌ايم.»

بر اساس اظهارات وي، صادرات به کشورهاي اروپايي در مقطع کنوني امکان‌پذير نيست، زيرا انطباق با استانداردهاي سختگيرانه اتحاديه اروپا نيازمند طي کردن يک مسير طولاني است. از سوي ديگر، عرضه اين حجم انبوه از ماهي در بازار داخلي باعث سقوط شديد قيمت‌ها خواهد شد. اين شرکت خواستار مداخله و حمايت جدي دولت براي جلوگيري از ورشکستگي است.

وعده‌هاي مبهم دولتي و بررسي پرونده‌هاي قطور بازرسي

تلاش‌ها براي دريافت برنامه عملياتي از سوي گئورگ پاپويان، وزير اقتصاد ارمنستان بي‌نتيجه ماند. وي تنها وعده داد که دولت از توليدکنندگان حمايت خواهد کرد، اما جزئياتي ارائه نداد.

بر اساس آمارهاي رسمي، سالانه در حدود 28 هزار تن ماهي در ارمنستان توليد مي‌شود که بخش اعظم آن ماهي قزل‌آلا است. حدود 30 الي 40 درصد از اين توليدات روانه بازارهاي خارجي، به‌ويژه روسيه مي‌شود.

با وجود اين بحران، سازمان «روس‌سلخوزنادزور» امروز اعلام کرد که در حال همکاري با طرف ارمنستاني براي بررسي سلامت محصولات است. نهادهاي نظارتي ارمنستان نيز تاييد کرده‌اند که پس از ارزيابي نتايج آزمايشگاهي مشترک و مطالعه اسناد مفصل طرف روسي، پاسخ رسمي خود را به مسکو ارائه خواهند کرد و فعلاً سرنوشت اين صنعت در هاله‌اي از ابهام قرار دارد.