تبريز در ترافيک تصميم‌ها

گزارش‌ها نشان مي‌دهد اين شهر در شاخص شدت و پيچيدگي ترافيک، رتبه سوم را در ميان کلان‌شهرهاي ايران دارد و علي‌رغم تلاش‌هاي مديريتي، همچنان بخش زيادي از معابر آن در ساعات اوج ترافيک «قفل» مي‌شود.

ريشه‌هاي ساختاري؛ وقتي خيابان‌ کم مي‌آورد

يکي از عوامل اصلي بحران ترافيک در تبريز، افزايش چشمگير تعداد خودروهاي شخصي است. در طول دهه گذشته، تعداد خودروها در شهر بيش از دو برابر شده و اين رشد سريع، بدون توسعه متناسب زيرساخت‌ها رخ داده است.  خيابان‌هاي مرکزي، مانند آزادي، عباسي، آبرسان و ميدان ساعت که نقش شريان‌هاي اصلي ترافيک را دارند، اکنون ديگر پاسخگوي اين حجم خودرو نيستند و ميانگين زمان سفر در اين محورها تا 30 درصد افزايش يافته است.

تمرکز خدمات اداري، تجاري و به‌ويژه مراکز درماني در هسته مرکزي شهر نيز مزيد بر علت شده و مسافران حتي براي سفرهاي کوتاه در اين مسيرها با کندي شديد و توقف‌هاي مکرر روبه‌رو مي‌شوند، وضعيتي که از نظر بسياري از ساکنان «بحران ترافيک» را به يک «شوخي تلخ روزمره» بدل کرده است.

معاون حمل و نقل و ترافيک شهردار تبريز در اين خصوص معتقد است شهرهايي در دنيا وجود دارند که به رغم بالا بودن تعداد خودروهاي آن‌ها نسبت به تبريز، ميزان استفاده از خودرو در آن‌ها کم است، گفت: تعداد خودروهاي شهر تبريز در طول 10 سال گذشته 2.5 برابر شده و با 600 هزار نفر جمعيت و 30 هزار خودرو در سال 1357 به يک ميليون و 800 هزار نفر جمعيت و حدود يک ميليون خودرو رسيده است.

روشني با اشاره به اينکه خيابان‌ها و گذرگاه‌هاي شهر تبريز از سال 1357 تا امروز سه برابر، اما تعداد خودروها 30 برابر شده است، خاطرنشان کرد: سالانه 20 هزار نفر از هموطنانمان در تصادف کشته مي‌شوند که سهم تصادفات درون شهري تبريز از اين رقم 136 نفر کشته بوده و وضعيت بحراني از اين نظر دارد.

چالش‌هاي رفتاري؛ تک‌سرنشين‌ها و تقاضاي سفر بالا

در کنار مشکلات زيرساختي، عوامل رفتاري نيز تشديدکننده بحران‌اند. گزارش‌ها و تحليل‌هاي محلي نشان مي‌دهند که افزايش خودروهاي تک‌سرنشين نقش مهمي در بار ترافيکي روزمره دارد؛ بخشي از مردم ترجيح مي‌دهند با خودرو شخصي سفر کنند حتي اگر مقصد نزديک باشد، چيزي که هم بار ترافيک را بيشتر مي‌کند و هم آلودگي هوا را تشديد مي‌نمايد.

علاوه بر آن، عدم دسترسي کافي به حمل‌ونقل عمومي کارآمد براي بخش‌هايي از شهر باعث شده بسياري از شهروندان همچنان به خودرو شخصي تکيه کنند؛ وضعيتي که به‌جاي کاهش تقاضا، افزايش سفرهاي سطحي را به همراه آورده است.

رئيس پليس راهور شهرستان تبريز از وضع ناوگان حمل و نقل عمومي و تراکم بالاي خودروهاي شخصي به عنوان يکي از دلايل اصلي ترافيک بالا در اين کلان شهر ياد کرد و افزود:‌ معضل ترافيک را بايد از ابعاد مختلف بررسي کرد که بعد نخست آن، آموزش و اجراي مقررات راهنمايي و رانندگي و مهندسي ترافيک است.

وي تصريح کرد: راه حل مشکل ترافيک در تبريز، تقويت سيستم حمل و نقل عمومي کارآمد يعني در دسترس، سريع، راحت و ايمن است. قرار نيست که هرکس در هر لحظه‌اي که بخواهد بتواند با وسيله شخصي به هرجايي برود. طرح کنترل ترافيک زوج و فرد داريم که درست در ساعت اوج ترافيک در تبريز اعمال نمي‌شود.

ابعاد اجتماعي و ايمني؛ وقتي ترافيک به زندگي روزمره مي‌چسبد

ترافيک نه فقط يک چالش مهندسي، بلکه معضلي اجتماعي و زيست‌محيطي است. افزايش زمان سفر، توقف‌هاي مکرر و کندي جريان خودروها موجب افزايش آلودگي هوا، اتلاف وقت و فشار رواني مي‌شود، موضوعي که بسياري از ساکنان مرکز شهر تبريز به آن اشاره مي‌کنند.

همچنين پژوهش‌ها نشان داده‌اند که نقاط پرتردد و تقاطع‌هاي حساس در تبريز به لحاظ تصادفات در معرض خطر بيشتري هستند و اين موضوع مي‌تواند به‌طور مستقيم با شلوغي ترافيکي و ضعف مديريت جريان‌ رفت‌وآمد مرتبط باشد، مخصوصاً در مناطقي که کاربري‌هاي تجاري، خدماتي و مسکوني به هم پيوسته‌اند.

تبريز از نظر دوربين‌هاي ثبت تخلف فعال، رتبه نخست کشور را حتي قبل از تهران دارد؛ معاون حمل و نقل و ترافيک شهردار تبريز هدف از تامين اين دوربين‌ها را نه تنها ثبت تخلف و اعمال قانون، بلکه اين ابزارها در مراحل بعدي با کمک هوش مصنوعي و نرم افزارهاي مربوطه تکميل شده و به هدايت ترافيک در سطح شهر به صورت هوشمند کمک مي‌کند.

اقدامات مديريت شهري؛ از طرح‌ها تا هوشمندسازي

مسؤولان مديريت شهري و حمل‌ونقل تبريز در سال‌هاي اخير براي مهار بحران ترافيک تلاش‌هايي انجام داده‌اند. معاون حمل‌ونقل و ترافيک شهرداري اعلام کرده است که با بودجه‌اي بالغ بر 40 هزار ميليارد تومان، بخش زيادي از منابع عمراني به حمل‌ونقل و ترافيک اختصاص يافته است، نشانه اولويت‌بندي مديريت شهري براي مقابله با مشکل.

در همين راستا، شهرداري تبريز برنامه‌هايي براي هوشمندسازي زيرساخت‌هاي ترافيکي در دستور کار قرار داده است؛ پروژه‌اي که شامل توسعه شبکه فيبر نوري، احداث مرکز مديريت کنترل هوشمند ترافيک و پايش تصويري معابر است تا جريان حرکت خودروها بهتر کنترل شود و داده‌محوري در تصميم‌گيري ترافيکي تقويت شود.

همچنين شوراي هماهنگي ترافيک استان، تسهيل جريان عبور و مرور را اولويت اصلي خود معرفي کرده و با ساماندهي سرويس مدارس و ديگر اقدامات مشترک با پليس راهور، تلاش دارد تا بار ترافيک صبحگاهي در مسيرهاي حساس کم شود.

الگوي سفر و نقش حمل‌ونقل عمومي

از سوي ديگر، برنامه‌ريزي براي طرح جامع حمل‌ونقل شهري تبريز در حال انجام است و اقداماتي مانند نظرسنجي از خانوارها براي بررسي الگوي مبدا،مقصد سفر در شهر انجام شده تا برنامه‌هاي اصلاحي مبتني بر داده تنظيم شوند.

کليد بسياري از راه‌حل‌هاي پيشنهادي شهري، تقويت حمل‌ونقل عمومي است. اتوبوس‌ها، تاکسي‌هاي تحت نظارت و توسعه مترو در شبکه، مي‌توانند بار خودروهاي تک‌سرنشين را کاهش دهند و از فشار بر معابر مرکزي بکاهند، همان‌گونه که در تحليل مطالعات شهرهاي بزرگ جهان ديده مي‌شود، استفاده گسترده از گزينه‌هاي عمومي باعث کاهش بار ترافيکي، آلودگي و مصرف سوخت مي‌شود.

به‌عنوان نمونه، وقتي شبکه‌هاي حمل‌ونقل عمومي ساعت‌هاي فعاليت و پوشش را توسعه مي‌دهند، نه فقط ترافيک صبحگاهي و عصرگاهي کاهش مي‌يابد، بلکه اعتماد و رضايت شهروندان افزايش مي‌يابد؛ اين نکته‌اي است که کارشناسان حمل‌ونقل شهري بارها آن را تأکيد کرده‌اند.

از اصلاح الگو تا هوشمندسازي هدفمند

براي مواجهه جدي با بحران ترافيک تبريز، لازم است يک رويه جامع، هماهنگ و بلندمدت پياده شود. از جمله اقداماتي که مي‌تواند تأثير واقعي داشته باشد همچون اصلاح الگوي سفر شهري با تشويق به استفاده از حمل‌ونقل عمومي، ايجاد خطوط ويژه اتوبوس و افزايش پوشش مسيرها تا مناطق حاشيه‌اي؛ اين اقدام مي‌تواند تقاضاي سفر با خودروي شخصي را کاهش دهد و ترافيک را روان‌تر کند.

گسترش ساعات فعاليت سيستم‌هاي عمومي تا استفاده از آنها حتي در ساعات غيرقله فراهم شود و مردم گزينه مطمئني براي جابه‌جايي همه‌ساعته داشته باشند. همچنين هوشمندسازي و پايش ترافيک به کمک داده‌هاي بزرگ و کنترل جريان حرکت در معابر مهم، همراه با مرکز مديريت هوشمند کنترل ترافيک که در مراحل نهايي اجراست.

هماهنگي مدرسه، ادارات و نهادهاي خدماتي به منظور توزيع تقاضاي سفر در طول روز و جلوگيري از تداخل ساعات اوج نيز هم براي خانواده ها و هم ترافيک عمومي مي تواند راهگشا باشد و البته آموزش عمومي و فرهنگ‌سازي براي تشويق استفاده از روش‌هاي حمل‌ونقل اشتراکي و کاهش خودروهاي تک‌سرنشين، رويکردي که در بسياري از شهرهاي موفق جهان نتايج مثبتي داشته است.

تبريز و مسير مديريت هوشمند

بحران ترافيک تبريز، بيش از آنکه يک مشکل فني ساده باشد، چالشي اجتماعي، اقتصادي و محيط‌زيستي است که نيازمند تصميم‌هاي هماهنگ، داده‌محور و بلندمدت است. از افزايش خودروها و محدوديت زيرساخت‌ها تا الگوهاي سفر نامتعادل و تمرکز خدمات در هسته مرکزي، همه نشان‌دهنده اينکه بدون راهکارهاي يکپارچه و مشارکت مردم نمي‌توان ترافيک را مديريت کرد.

اگر تبريز بتواند حمل‌ونقل عمومي کارآمد، هوشمندسازي ترافيک، برنامه‌هاي اصلاح الگوي سفر و توازن ميان خدمات شهري را به‌طور همزمان اجرا کند، مي‌تواند نام خود را از شهري با ترافيک سنگين به الگويي براي مديريت هوشمند و انساني ترافيک شهري تبديل کند، شهري که جريان زندگي در آن روان، امن و قابل اعتماد باشد.

منبع: خبرگزاري فارس- تبريز