بازار سياه زيبايي؛ از مواد فله‌اي و تقلبي تا جراحي در زيرزمين

به گزارش تابناک، ماجرا از جايي جدي مي‌شود که مقام‌هاي قضايي و پزشکي نيز درباره ابعاد اين بازار هشدار مي‌دهند. در آبان 1404، رئيس کل دادگستري استان تهران اعلام کرد گزارش‌هايي از انجام جراحي زيبايي توسط افراد فاقد صلاحيت در «زيرزمين‌ها و مکان‌هاي غيربهداشتي» دريافت شده است؛ حتي در برخي موارد، به گفته او، از نام پزشکان خارجي براي جلب اعتماد مشتريان سوءاستفاده شده است.

ژل‌هايي که فله‌اي وارد مي‌شوند

يکي از عجيب‌ترين نمونه‌هاي تخلف، ماجراي «ژل فله‌اي» است. در اسفند 1402، دبير انجمن صنفي کلينيک‌هاي تخصصي پوست و مو در تهران نسبت به ورود ژل‌هاي غيرمجاز در حجم بالا و تزريق آنها به مردم هشدار داد. به گفته او، اين مواد در حجم‌هاي بالا وارد و سپس در سرنگ‌هاي کوچک‌تر براي مصرف مشتريان عرضه مي‌شوند.

عبارت «ژل فله‌اي» شايد در نگاه اول بيشتر شبيه اصطلاحي براي يک کالاي معمولي باشد تا ماده‌اي که قرار است داخل بدن انسان تزريق شود. اما تفاوت همين‌جاست: مصرف‌کننده بايد بداند ماده‌اي که وارد صورتش مي‌شود چيست، چه منشأيي دارد، چگونه نگهداري شده و آيا اصلاً مجاز است يا نه.

در بازار غيررسمي، اين زنجيره شفافيت ممکن است از بين برود؛ محصولي که در کارخانه با بسته‌بندي، شماره سري ساخت و شرايط مشخص توليد شده، در نهايت ممکن است به ماده‌اي بي‌نام‌ونشان براي مصرف‌کننده تبديل شود.

قاچاق، تقلب و محصولاتي که هويتشان معلوم نيست

يکي ديگر از نقاط آسيب‌پذير بازار زيبايي، زنجيره تأمين محصولات است؛ از فيلر و بوتاکس گرفته تا برخي تجهيزات و مواد مصرفي.

 هرچه تقاضا بيشتر و نظارت دشوارتر باشد، انگيزه براي ورود کالاهاي غيرمجاز و تقلبي هم بيشتر مي‌شود. مشکل اصلي براي بيمار فقط «اصل يا فيک بودن» يک محصول نيست؛ بلکه در صورت تقلبي يا غيرمجاز بودن، ممکن است ترکيب ماده، شرايط نگهداري، تاريخ مصرف و حتي استريل بودن آن مشخص نباشد.

 به همين دليل، بازار زيرزميني زيبايي مي‌تواند هم‌زمان دو قرباني داشته باشد: بيماري که هزينه محصول را مي‌پردازد و بدني که ماده ناشناخته دريافت مي‌کند.

وقتي پزشک فقط روي کاغذ حضور دارد

تخلف هميشه به مواد تقلبي محدود نمي‌شود. گاهي مشکل، کسي است که قرار است اقدام پزشکي را انجام دهد.

 در آذر 1404، وزارت بهداشت از شناسايي و اعلام فهرست مراکز درماني و زيبايي غيرمجاز خبر داد و گفت برخي از اين مراکز بدون مجوز رسمي فعاليت کرده و در فضاي مجازي نيز تبليغات گسترده دارند.

 از سوي ديگر، بازپرس دادسراي جرايم پزشکي تهران در آذر 1404 گفت بخش عمده‌اي از تبليغ‌کنندگان خدمات زيبايي فاقد پزشک هستند و در برخي موارد جراحي‌ها توسط تکنسين‌ها يا افراد فاقد صلاحيت انجام مي‌شود.

 يعني ممکن است مشتري با تصور اينکه وارد يک «کلينيک زيبايي» شده، در واقع وارد مرکزي شود که ساختار پزشکي آن چيزي نيست که تبليغات وعده داده است.

دلال‌ها؛ حلقه‌اي که بيمار را به اتاق عمل مي‌رساند

بخش ديگري از اين بازار، واسطه‌گري است؛ افرادي که خودشان پزشک نيستند اما مشتري پيدا مي‌کنند، او را به پزشک يا مرکز معرفي مي‌کنند و در ازاي جذب بيمار يا هدايت او به يک مجموعه، منفعت مالي مي‌برند.

 وجود واسطه در خودِ بازار خدمات لزوماً به معناي تخلف نيست، اما وقتي انتخاب پزشک بر اساس پورسانت انجام شود، يک خطر جدي ايجاد مي‌شود: ممکن است معيار اصلي، «بهترين درمان براي بيمار» نباشد؛ بلکه «بيشترين درآمد براي واسطه» باشد.

 در چنين شرايطي، بيمار ديگر مشتري يک پزشک نيست؛ مشتري يک شبکه فروش است.

اينستاگرام؛ ويترين بزرگ بازار

فضاي مجازي، موتور محرک اين بازار شده است. عکس‌هاي قبل و بعد، تخفيف‌هاي محدود، وعده «نتيجه تضميني»، تصاوير افراد مشهور و تبليغات اينفلوئنسري، تصميمي پزشکي را شبيه خريد يک کالاي مصرفي نشان مي‌دهند.

 معاون سازمان نظام پزشکي در آبان 1404 تاکيد کرد حدود 90 درصد تبليغات جراحي زيبايي و پلاستيک در فضاي مجازي واقعي نيستند. اين اظهارنظر، اگرچه يک برآورد صنفي است و نبايد آن را معادل يک آمار رسمي قطعي دانست، نشان‌دهنده نگراني جدي درباره کيفيت و صحت تبليغات اين حوزه است.

 در همين فضا، «قبل و بعد» مي‌تواند از يک ابزار اطلاع‌رساني به ابزار فروش تبديل شود؛ بدون آنکه بيمار بداند عکس‌ها مربوط به چه کسي، چه زماني و تحت چه شرايطي گرفته شده‌اند.

زيبايي در زيرزمين

شايد عجيب‌ترين تصوير اين بازار همان چيزي باشد که مقام قضايي تهران از آن سخن گفته است: جراحي در زيرزمين و مکان‌هاي غيربهداشتي.

 جراحي زيبايي، حتي اگر هدف آن فقط تغيير ظاهر باشد، همچنان اقدام پزشکي است. اتاق عمل، بيهوشي، استريل، تجهيزات احيا و امکان رسيدگي فوري به عوارض، موضوعاتي نيستند که بتوان آنها را با يک تخت، چند ابزار و يک صفحه اينستاگرامي جايگزين کرد.

 پرونده‌هاي مراکز غيرمجاز نشان مي‌دهند که خطر فقط «بد شدن نتيجه زيبايي» نيست؛ بلکه ممکن است عفونت، آسيب بافتي، عوارض ناشي از مواد تزريقي، مشکلات ناشي از جراحي و در موارد شديد، آسيب‌هاي جبران‌ناپذير رخ دهد.

بازار بزرگ‌تر، وسوسه بزرگ‌تر

رشد تقاضاي زيبايي، فرصت اقتصادي بزرگي ساخته است؛ اما همين پول مي‌تواند افراد بيشتري را به سمت بخش‌هاي غيررسمي بازار بکشاند.

 در يک سوي اين بازار، جراح متخصص، بيمارستان مجهز و محصول داراي مجوز قرار دارد. در سوي ديگر، واسطه، تبليغ فريبنده، محصول نامعلوم، مرکز بدون مجوز و فرد فاقد صلاحيت. شکل اصلي اينجاست که براي مشتري عادي، تشخيص اين دو جهان هميشه آسان نيست. ممکن است هر دو در اينستاگرام صفحه‌اي شيک داشته باشند؛ هر دو عکس «قبل و بعد» منتشر کنند و هر دو وعده يک چهره زيباتر بدهند. اما تفاوت واقعي در چيزي است که پشت دوربين ديده نمي‌شود: مجوز، تخصص، اصالت محصول، استاندارد مرکز و مسئوليت‌پذيري در برابر عوارض.

 بازار زيبايي ايران الزاماً بازار خطرناکي نيست؛ اما بازار بزرگي است که بخش غيرمجاز آن مي‌تواند بسيار خطرناک باشد. و شايد مهم‌ترين هشدار براي مصرف‌کننده اين باشد که قبل از پرسيدن «قيمت عمل چقدر است؟» بپرسد: چه کسي قرار است اين کار را انجام دهد، با چه ماده‌اي، در کجا، با چه مجوزي و اگر مشکلي پيش آمد، چه کسي پاسخگوست؟

 زيبايي يک کالا نيست که اگر تقلبي بود بتوان آن را پس داد. وقتي محصول اين بازار، بدن انسان است، هزينه يک انتخاب اشتباه مي‌تواند بسيار بيشتر از پولي باشد که روي فاکتور نوشته شده است.