امارات دور آفريقا تور پهن کرد

«انور قرقاش»، مشاور ديپلماتيک رئيس‌جمهور امارات، 20 سپتامبر 2026( 29 شهريور) اعلام کرد سرمايه‌گذاري‌هاي امارات در آفريقا به حدود 150 ميليارد دلار نزديک شده و تجارت سالانه دو طرف نيز از 107 ميليارد دلار عبور کرده است.

به گزارش خبرگزاري فارس؛‌ امارات جزئيات دقيقي درباره دوره زماني اين رقم و ميزان سرمايه‌گذاري‌هاي انجام‌شده، پروژه‌هاي در حال اجرا يا تعهدات آتي ارائه نکرده است؛ بنابراين اين رقم لزوماً به معناي 150 ميليارد دلار سرمايه‌گذاري نقدي و تحقق‌يافته نيست.

براي درک مقياس اين رقم، اقتصاد دبي در سال 2025 حدود 937 ميليارد درهم، معادل نزديک به 255 ميليارد دلار بوده است؛ بنابراين رقم اعلام‌شده براي سرمايه‌گذاري‌هاي امارات در آفريقا حدود 60 درصد اندازه اقتصاد سالانه دبي است.

در همين حال، مرکز آفريقا براي مطالعات راهبردي حدود 47.4 ميليارد دلار پروژه و سرمايه‌گذاري مرتبط با امارات در شرق آفريقا را شناسايي کرده که شامل انرژي، کشاورزي، بنادر، زيرساخت و معدن است.

150 ميليارد دلار؛ رقمي براي درک مقياس حضور امارات

در شاخ آفريقا، شرکت بنادر دبي امتياز 30 ساله بندر بربره در سومالي‌لند را در اختيار دارد و حدود 442 ميليون دلار براي توسعه آن سرمايه‌گذاري کرده است. اين بندر مي‌تواند مسير تجاري جايگزيني براي اتيوپي ايجاد کند که بخش مهمي از تجارت خارجي خود را از مسير جيبوتي انجام مي‌دهد.

امارات همچنين در سومالي‌لند همکاري‌هاي امنيتي داشته و در دوره جنگ يمن از بندر عصب در اريتره به‌عنوان پايگاه پشتيباني استفاده کرده است.

در غرب آفريقا نيز گروه بنادر ابوظبي امتياز 30 ساله قابل تمديد پايانه‌اي در پوانت نوار جمهوري کنگو را به دست آورده و در کشورهايي مانند مصر، تانزانيا، آنگولا و کامرون نيز در پروژه‌هاي بندري و لجستيکي حضور دارد.

اين مجموعه نشان مي‌دهد حضور امارات تنها در محل توليد منابع متوقف نمي‌شود و بخشي از زنجيره انتقال کالا از معدن و مزرعه تا بندر و بازار جهاني را نيز دربرمي‌گيرد.

در زامبيا، شرکت هلدينگ اماراتي منابع بين‌المللي در سال 2024، 51 درصد سهام معدن مس موپاني را خريد و حدود 1.1 ميليارد دلار براي سرمايه‌گذاري و تأمين مالي آن متعهد شد.

در گينه نيز شرکت آلومينيوم جهاني امارات بيش از يک ميليارد دلار در پروژه بوکسيت سرمايه‌گذاري کرده بود، اما اختلاف بر سر ساخت پالايشگاه فرآوري بوکسيت در داخل گينه در نهايت به لغو مجوز پروژه در سال 2025 انجاميد؛ موضوعي که نشان‌دهنده تلاش دولت‌هاي آفريقايي براي افزايش فرآوري و ارزش افزوده منابع در داخل کشور است.

کشاورزي يکي ديگر از حلقه‌هاي حضور امارات در آفريقاست. وابستگي امارات به واردات مواد غذايي، دسترسي به زمين‌هاي کشاورزي، توليد مواد غذايي و زيرساخت انتقال آن را براي اين کشور اهميت مي‌بخشد.

در بازار طلا نيز امارات مقصد مهمي براي صادرات طلاي سودان است. بر اساس داده‌هاي منتسب به بانک مرکزي سودان، حدود 97 درصد صادرات رسمي طلاي مناطق تحت کنترل ارتش اين کشور در سال 2024 به امارات صادر شده که ارزش آن حدود 1.52 ميليارد دلار بوده است. اين آمار مربوط به تجارت طلاست و به معناي مالکيت معادن نيست.

در حوزه انرژي و فناوري نيز شرکت مصدر در پروژه‌هاي انرژي‌هاي تجديدپذير و شرکت جي42 در حوزه زيرساخت‌هاي ديجيتال در آفريقا فعال هستند.

وقتي سرمايه‌گذاري به نفوذ مي‌رسد

قراردادهاي بلندمدت، به‌ويژه در حوزه بنادر و زيرساخت، به شرکت‌هاي اماراتي امکان حضور چندده‌ساله در نقاط حساس اقتصادي را مي‌دهد؛ حضوري که با گسترش مناطق لجستيکي، مسيرهاي حمل‌ونقل و پروژه‌هاي صنعتي، ارتباط آنها را با تجارت، گمرک، منابع مالي و زيرساخت‌هاي کشورهاي ميزبان عميق‌تر مي‌کند.

تجربه بنادر بربره در سومالي لند، دوراله در جيبوتي و پروژه ابوعمامه در سودان نشان داده است که اين قراردادها در برخي موارد از يک توافق اقتصادي فراتر رفته و به موضوعي در سطح روابط سياسي و امنيتي تبديل شده‌اند.

پرونده سودان اين پيوند را آشکارتر کرده است؛ جايي که در کنار سرمايه‌گذاري و تجارت طلا، اتهام‌هايي درباره حمايت امارات از نيروهاي پشتيباني سريع مطرح شده و گزارش‌هاي سازمان ملل، عفو بين‌الملل و ديده‌بان حقوق بشر به شواهد و ادعاهايي درباره انتقال سلاح، تجهيزات و نيرو از مسيرهاي مرتبط با امارات پرداخته‌اند.

هم‌زمان، پروژه 6 ميليارد دلاري ابوعمامه که شامل بندر، منطقه اقتصادي، فرودگاه و زمين‌هاي کشاورزي بود، پس از تشديد اختلافات ميان خارطوم و ابوظبي لغو شد.

در نتيجه، آنچه در ظاهر مجموعه‌اي از سرمايه‌گذاري‌هاي اقتصادي است، در برخي نقاط آفريقا با مسائل امنيتي، سياسي و مسيرهاي راهبردي تجارت گره خورده و همين موضوع، شبکه سرمايه‌گذاري‌هاي امارات را به موضوعي فراتر از صرفاً فعاليت اقتصادي تبديل کرده است.