افزايش خانواده‌هاي بدون فرزند چه معنايي براي آينده جامعه دارد؟

صالح قاسمي، کارشناس حوزه جمعيت در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن بررسي وضعيت خانواده‌هاي بدون فرزند، درباره روند تغيير هرم سني جمعيت، ميزان اثرگذاري مشوق‌هاي مالي و دلايل گرايش برخي خانواده‌ها به تک‌فرزندي توضيح داد.

افزايش خانواده‌هاي بدون فرزند چه معنايي براي آينده جامعه دارد؟

قاسمي: اين افزايش از نظر آماري مورد تأييد نيست و آمارهاي موجود نشان نمي‌دهد که خانواده‌هاي بدون فرزند در سال‌هاي اخير به شکل معنادار و محسوسي افزايش پيدا کرده باشند.

وي افزود: در نگرش‌سنجي‌ها و آماري که داريم، حدود 3 درصد از زوج‌هايي که به‌تازگي ازدواج مي‌کنند، با تصميمي از پيش تعيين‌شده اعلام مي‌کنند که فرزند نمي‌خواهند. البته تعدادي از آنها پس از ورود به زندگي مشترک و گذشت چند سال از اين تصميم خود پشيمان مي‌شوند و فرزنددار مي‌شوند، اما عده‌اي نيز بدون فرزند باقي مي‌مانند. به هر حال، خانواده‌هاي زوجي و خانوارهاي دو نفره‌اي داريم که فرزند ندارند، اما اين موضوع در سال‌هاي اخير افزايش معنادار و محسوسي نداشته است.

کارشناس حوزه جامعه تصريح کرد: بدون فرزند بودن به اين معناست که تعداد تولدها کاهش پيدا مي‌کند، نرخ رشد جمعيت و نرخ باروري کاهش مي‌يابد و همه اينها شاخص‌هاي جمعيتي را کاهش مي‌دهد که به هيچ عنوان به نفع کشور نيست.

وي با اشاره به وضعيت برخي خانواده‌هاي بدون فرزند بالاي 45 سال گفت: امروز بسياري از اين خانواده‌ها اعلام مي‌کنند که خودشان تصميم گرفته‌اند فرزند نداشته باشند، اما اکنون که از سنين باروري عبور کرده‌اند، به‌شدت از اين تصميم پشيمان هستند؛ چراکه زندگي آنها از يکنواختي رنج مي‌برد، نيازهايشان تأمين نمي‌شود و روابط عاطفي ميان زوجين نيز دچار تحليل مي‌شود.

ادامه روند فعلي فرزندآوري، چه تغييري در ساختار جمعيت ايران ايجاد مي‌کند؟

قاسمي : همه اين موارد نشان مي‌دهد فرزنددار شدن به نفع خود والدين، خانواده، فرزندان و در نهايت به نفع جامعه است. روند فعلي باعث مي‌شود هرم سني جمعيت ايران که امروز به شکل يک استوانه درآمده و ديگر هرم نيست، به سمت هرم وارونه حرکت کند.

کارشناس حوزه جمعيت افزود: ساختمان جمعيت در حالت طبيعي مانند يک مثلث است که قاعده پهن آن را کودکان و تعداد تولدها تشکيل مي‌دهند و در بالاي هرم نيز جمعيت سالمند قرار دارد. در حال حاضر، هرم سني جمعيت ما به شکل استوانه درآمده و جمعيت در پايين، ميانه و بخش‌هاي بالاتر سني تقريباً به يکديگر نزديک شده‌اند.

وي ادامه داد: در صورت ادامه اين روند، هرم سني به سمت مثلث وارونه حرکت مي‌کند؛ يعني پايين هرم بسيار لاغر و بالاي آن بسيار پهن مي‌شود که نشان‌دهنده درگير شدن کشور با پديده سالخوردگي جمعيت و افزايش بسيار زياد جمعيت سالمندان است؛ موضوعي که چالش‌هاي اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي زيادي ايجاد خواهد کرد.

مشوق‌هاي مالي به‌تنهايي مي‌توانند نرخ فرزندآوري را افزايش دهند؟

قاسمي : آنچه امروز در قانون جواني جمعيت وجود دارد و کمتر از 25 درصد آن اجرا مي‌شود را مشوق نمي‌دانم.

وي افزود: مشوق يعني فردي که تصميم به فرزنددار شدن ندارد، با دريافت امتياز و حمايت به فرزندآوري ترغيب شود؛ در حالي که اين موارد بيشتر امتيازاتي براي ازدواج‌هايي است که خودشان علاقه‌مند به داشتن فرزند هستند و حداقل امتيازاتي براي آنها در نظر گرفته مي‌شود.

کارشناس حوزه جمعيت ادامه داد: متأسفانه در دولت فعلي ميزان اجراي اين قانون به کمتر از 25 درصد و در برخي موارد حتي به کمتر از 20 درصد رسيده است و اين موضوع، به نظر من، هيچ توجيهي ندارد.

وي تأکيد کرد: در کنار اين امتيازات، حتماً بايد به تغيير نگرش و تغيير ارزش‌هاي اجتماعي در کشور توجه کنيم؛ موضوعي که از طريق فرهنگ‌سازي و رسانه‌ها اتفاق مي‌افتد. بايد نگاه به فرزند از «سربار بودن» به «سرمايه بودن» تغيير کند و فرزند به‌عنوان ارزش و عامل موفقيت ديده شود، نه مانع موفقيت.

چرا برخي زوج‌ها با وجود تمايل به فرزند، در نهايت تک‌فرزند مي‌مانند؟

قاسمي : متأسفانه الگوي تک‌فرزندي با توهم و سوداي رسيدن به «فرزند باکيفيت» اتفاق مي‌افتد، در حالي که دانش تربيت و تجربه خانواده نشان مي‌دهد کيفيت فرزند، به مجموعه مهارت‌هاي فردي، خانوادگي و اجتماعي او مربوط است.

وي افزود: بيش از 70 تا 80 درصد اين مهارت‌ها نه در ارتباط با والدين، بلکه در ارتباط با همسالان شکل مي‌گيرد و تک‌فرزندها از بخشي از اين مشارکت‌ها، حل مسئله‌ها، تعاملات و چالش‌ها کمتر بهره‌مند هستند. بنابراين، تک‌فرزندي با هدف داشتن فرزند باکيفيت آغاز مي‌شود، اما خودش مي‌تواند کيفيت فرزند را به‌شدت کاهش دهد. تک‌فرزندي بزرگ‌ترين ظلمي است که پدر و مادر مي‌توانند به خود و فرزندشان روا دارند.

اين کارشناس حوزه جمعيت با اشاره به موضوع کمال‌گرايي در تربيت فرزند گفت: کمال‌گرايي در زندگي فرزند، تأمين رفاهيات، تربيت و آموزش‌هايي که براي او در نظر گرفته مي‌شود، باعث مي‌شود فرزند آن‌قدر گران، سخت و پرهزينه شود که خانواده از نظر مالي و روحي و رواني امکان داشتن فرزند دوم را نداشته باشد.

منبع: خبرگزاري مهر