اسلام‌هراسي آشکار در توليدات سينمايي هندوستان

فيلم کالکي سامبال (Kalki Sambhal) که بر پايه ناآرامي‌هاي سال‌هاي 1978 و 2024 شهر سامبال در ايالت اوتارپرادش ساخته شده، به‌عنوان تازه‌ترين نمونه از توليدات اسلام‌ستيزانه سينماي هند مورد انتقاد گسترده قرار گرفته است؛ جرياني که به‌ويژه پس از به قدرت رسيدن حزب حاکم بهاراتيا جاناتا (BJP) در سال 2014 شدت گرفته است.

پوستر نخست اين فيلم، دو شخصيت منفي اصلي مسلمان با نام‌هاي «عباجان» و «بهائي‌جان» را نشان مي‌دهد. به گفته منتقدان، شخصيت «عباجان» اشاره‌اي غيرمستقيم به شفيق‌الرحمان برق، نماينده فقيد لوک‌سابها دارد که در روايت فيلم به تحريک ناآرامي‌هاي 1978 متهم شده است. در شبکه‌هاي اجتماعي نيز گمانه‌زني‌هايي مطرح شده که شخصيت «بهائي‌جان» الهام‌گرفته از ضياءالرحمان برق، نماينده کنوني حزب سماجوادي است که به‌عنوان عامل خشونت‌هاي 2024 معرفي مي‌شود؛ حوادثي که به کشته شدن پنج جوان مسلمان در تيراندازي پليس انجاميد.

تهيه‌کننده فيلم، آميت جاني، پيش‌تر نيز به ساخت آثار ضداسلامي متهم بوده است. او در فيلم «Udaipur Files» با اعتراض گسترده جامعه مسلمانان روبه‌رو شد و اگرچه دادگاه مانع اکران نشد، اما اثر فقط با حذف بخش‌هايي جنجالي به نمايش درآمد.

منتقدان مي‌گويند بخشي از سينماي هند سال‌هاست مسلمانان را در قالب کليشه‌هايي چون «تروريست»، «افراطي» يا «شرور» به تصوير مي‌کشد.

فيلم‌هايي مانند فنا (Fanaa)، کوربان (Kurbaan) و نيويورک (New York) از نمونه‌هايي هستند که به‌زعم کارشناسان، تصويرسازي نادرست از مسلمانان ارائه داده‌اند.

در سال‌هاي اخير نيز آثاري چون پرونده کشمير (The Kashmir Files)، ماجراي کرالا (The Kerala Story) و دولاندار (Dhulandar) با اتهام  دليل ترويج اسلام‌هراسي و دامن زدن به تنش‌هاي فرقه‌اي مورد انتقاد قرار گرفتند. منتقدان تأکيد مي‌کنند اين روايت‌ها فراتر از پرده سينما، بر افکار عمومي اثر گذاشته و به قطبي‌سازي جامعه کمک مي‌کند.

در مقابل، برخي فيلم‌ها تلاش کرده‌اند تصويري واقع‌بينانه‌تر از مسلمانان ارائه دهند. آثاري مانند «خانواده بزرگ شمس‌الدين» (The Great Shamsuddin Family) و «سلماي تنها» (Single Salma) مسلمانان، به‌ويژه زنان، را به‌عنوان افرادي تحصيل‌کرده و مستقل نشان مي‌دهند. همچنين فيلم‌هايي چون بومباي (Bombay)، جودا اکبر (Jodha Akbar) و «نام من خان است» (My Name is Khan)، با تمرکز بر همزيستي و انسانيت، روايت متفاوتي از جامعه مسلمانان ارائه کرده‌اند.

با اين حال، منتقدان هشدار مي‌دهند اکران فيلم‌هايي مانند «کالکي سامبال» مي‌تواند کليشه‌هاي خطرناک را تقويت کرده و شکاف‌هاي مذهبي و اجتماعي در هند را عميق‌تر کند.