کمبود قريب‌الوقوع مس در کمين اقتصاد جهاني

شوک بزرگ بعدي در بازار مواد اوليه

گذار سبز، انفجار هوش مصنوعي، يورش سرمايه‌گذاري‌هاي نظامي و رونق زيرساختي در کشورهاي در حال توسعه با رشد اقتصادي بالا چه وجه اشتراکي دارند؟ تمام اينها در زمره روندهاي کلان مهم در اقتصاد جهاني به شمار مي‌روند و همگي در معرض تهديدي جدي و قريب‌الوقوع قرار دارند: کمبود جهاني مس.

به گزارش ايرنا از فايننشال‌تايمز، رسانايي الکتريکي فوق‌العاده مس، اين فلز را به عنصري محوري در تقريبا تمام ابعاد گذار به انرژي کم‌کربن، از پنل‌هاي خورشيدي گرفته تا خودروهاي برقي، تبديل کرده است.

مس براي مراکز داده هوش مصنوعي نيز حياتي است؛ هم براي تجهيزات داخل اين مراکز و هم براي تامين برق موردنياز آنها؛ همچنين درباره تجهيزات نظامي پيشرفته و فناورانه‌اي که دولت‌ها در چشم‌انداز پرتنش ژئوپليتيکي کنوني، براي خريد و تامين آنها با يکديگر رقابت مي‌کنند، اين موضوع صادق است.

به طور خلاصه، تقاضا براي مس در آستانه جهشي عظيم قرار دارد، و در عين حال، چشم‌انداز عرضه اين فلز به‌هيچ‌عنوان با چنين شتابي همگام نيست. پژوهشگران موسسه مطالعاتي «بلومبرگ‌ان‌اي‌اف» در گزارشي که به‌تازگي منتشر کردند، ابعاد بحران مس را تشريح کرده و نسبت به آغاز يک «کمبود گسترده و بلندمدت» از سال 2028 هشدار داده‌اند. طبق پيش‌بيني‌هاي آن‌ ها، عرضه مس در سال 2035 حدود هشت درصد و در سال 2050 حدود 44 درصد کمتر از ميزان تقاضا خواهد بود.

اين پژوهش در ادامه هشدارهاي مشابه از سوي منابع ديگر، از جمله آژانس بين‌المللي انرژي، درباره کسري قابل‌توجه عرضه در سال‌هاي آينده منتشر شده است.

جاناتان پرايس، مدير اجرايي ارشد شرکت «تِک/ Teck»، يکي از توليدکنندگان بزرگ مس، هفته گذشته در اجلاس فلزات و معدن فايننشال‌تايمز لايو(FT Live)، پيش‌بيني تيره‌تري ارائه کرد و گفت که در سال 2035 با کمبودي معادل حدود 30 درصد عرضه موردنياز مواجه خواهيم شد.

چرا شرکت‌هاي معدني براي همگام‌سازي عرضه با تقاضا، توليد مس را افزايش نمي‌دهند؟

به گفته پرايس «بخشي از مشکل به زمان طولاني موردنياز براي افزايش توليد در اين صنعت بازمي‌گردد. ساخت يک مرکز داده ممکن است 6 ماه طول بکشد، اما کشف يک معدن جديد، دريافت مجوزهاي لازم و احداث آن ممکن است 15 سال زمان ببرد.»

در واقع، بسياري از شرکت‌هاي استخراج مس حتي براي حفظ سطح توليد در معادن فعلي خود نيز در تقلا هستند. بسياري از اين معادن چندين دهه است که فعاليت مي‌کنند و اکنون با افت کيفيت سنگ معدن روبه‌رو هستند. اين در حالي است که شرکت‌ها طي 2 دهه گذشته فعاليت‌هاي اکتشافي و توسعه‌اي خود را براي يافتن و راه‌اندازي معادن کاهش داده‌اند.

تحليلگران موسسه «وود مکنزي/ Wood Mackenzie» مي‌گويند که اين تغيير رويکرد تا حد زيادي واکنشي به فشار سرمايه‌گذاران نهاديِ ريسک‌گريز بوده است؛ سرمايه‌گذاراني که ترجيح مي‌دهند شرکت‌ها به‌جاي پذيرش ريسک‌هاي بزرگ براي راه‌اندازي معادن جديد، از ظرفيت معادن موجود حداکثر بهره‌برداري را بکنند و از طريق ادغام شرکت‌ها به بهره‌وري بيشتري دست يابند.

به نوشته فايننشال‌تايمز، اينکه برخي از غني‌ترين ذخاير دست‌نخورده مس در کشورهايي(از جمله جمهوري دموکراتيک کنگو) قرار دارند که با «ريسک سياسي» بالايي مواجه‌ هستند هم به مشکل دامن مي‌زند. گروه‌هاي معدني چيني تمايل بيشتري به سرمايه‌گذاري در چنين فرصت‌هايي نشان داده‌اند، اما نه تا آن اندازه‌اي که عرضه جهاني مس را در مسير پاسخگويي به تقاضا قرار دهد.

مس زير فشار مضاعف بحران تنگه هرمز

هرچند فشار ناشي از کمبود عرضه هنوز به‌طور جدي خود را نشان نداده است، اما قيمت مس هيمن حالا هم روندي صعودي و پرشتاب را تجربه مي‌کند. ماه گذشته، قيمت اين فلز در بورس فلزات لندن(LME)، به رکورد تازه‌اي رسيد و از 14 هزار و 875 دلار به‌ازاي هر تُن فراتر رفت؛ رقمي که از ابتداي سال 2024 تاکنون 76 درصد افزايش را نشان مي‌دهد.

قيمت مس از سال 2020 در مسير صعودي قرار داشته و امسال، بحران تنگه هرمز نيز فشار مضاعفي بر آن وارد کرده است؛ بحراني که عرضه گوگرد از خاورميانه را کاهش داده است؛ اين ماده در فرايند استخراج مس کاربرد دارد. مولفه ديگر، گمانه‌زني‌ها درباره وضع تعرفه‌هاي جديد بر واردات مس از سوي دولت دونالد ترامپ(رئيس جمهوري آمريکا) بوده؛ گمانه‌زني‌هايي که خريداران مضطرب آمريکايي را به ذخيره‌سازي اين فلز واداشته است.

به نوشته فايننشال‌تايمز، اگر تقاضا براي مس با همان سرعتي که پيش‌بيني مي‌شود، رشد کند، افزايش‌هاي اخير قيمت ممکن است تنها مقدمه‌اي بر جهش‌هاي بزرگ قيمتي در آينده باشد.

شرکت‌هاي غول‌پيکر فناوري که مراکز عظيم داده‌ را براي توسعه هوش مصنوعي راه‌اندازي مي‌کنند، بي‌ترديد حاضر خواهند بود تا براي تضمين ساخت اين مراکز و تامين برق آنها، هر هزينه‌اي را بپردازند؛ حتي اگر بازار مس با کمبود شديد مواجه باشد. اما تاثير اين بحران بر سرعت و هزينه گذار انرژي، به‌ويژه در کشورهاي در حال توسعه، مي‌تواند بسيار چشمگيرتر باشد.