چين 150 اثر تاريخي ايران را بازنگرداند

جبرئيل نوکنده با حضور در استوديوي ايسنا درباره انتقال آثار تاريخي ايران به چين که همچنان بخشي از اين آثار به کشور بازگردانده نشده است، توضيح داد: يکي از اين نمايشگاه‌ها با مديريت موزه ملي ايران و با عنوان «شکوه ايران باستان» برگزار شد. اين نمايشگاه آثاري از حدود سه هزار سال پيش تا دوره قاجار را دربر مي‌گرفت و بيش از 216 اثر در آن به نمايش درآمد.

او افزود: نمايشگاه «شکوه ايران باستان» ابتدا در کاخ‌موزه پکن برگزار شد و سپس به موزه شانگهاي و در مرحله سوم به موزه سينکيانگ در ارومچي رفت. اين نمايشگاه از سال 1402 آغاز شد و تا نوروز 1404 ادامه داشت و آثار آن در نهايت (فروردين 1404) به ايران بازگردانده شد.

رييس موزه ملي ايران با اشاره به استقبال مردم چين از اين نمايشگاه گفت: استقبال از نمايشگاه در کاخ‌موزه پکن به اندازه‌اي بود که بليت 15 روز نمايشگاه در همان روز نخست به فروش رسيد.

به گفته نوکنده، بخش عمده آثار اين نمايشگاه متعلق به دوره‌هاي عصر آهن، هخامنشي، اشکاني و دوره اسلامي بود.

رييس موزه ملي ايران ادامه داد: در انتخاب آثار، ذائقه و علاقه مخاطبان محل برگزاري نيز بررسي مي‌شود و در اين نمايشگاه موضوعاتي درباره روابط تاريخي ايران و چين، با استناد به يافته‌هاي باستان‌شناسي، ارائه شد. همزمان با «شکوه ايران باستان»، چيني‌ها نيز نمايشگاهي با عنوان «ارتباط با غرب» برگزار کردند که آثاري از ايران نيز در آن حضور داشت.

دومين محموله تاريخي ايران چرا از چين برنگشت؟

نوکنده درباره سرانجام دومين محموله از آثار تاريخي ايران که براي نمايشگاه به چين امانت سپرده شده بود نيز گفت: نمايشگاه ديگري با مديريت اداره‌کل موزه‌ها و با همکاري موزه‌هاي رضا عباسي، فرش، هنرهاي تزئيني و موزه مقدم برگزار شد. اين نمايشگاه با همکاري مرکز هنري نمايشگاهي سازمان ميراث فرهنگي چين برگزار شد و بيش از 150 اثر داشت و با عنوان «از سرزمين مهر» به نمايش درآمد.

او توضيح داد: اين نمايشگاه نيز پس از پايان يکي از مراحل تور نمايشگاهي خود قرار بود به ايران بازگردانده شود، اما وقوع جنگ و توقف پروازها مانع بازگشت آثار شد.

رييس موزه ملي ايران گفت: در اسفندماه، زماني که قرار بود اشيا به تهران برگردانده شود، درست يک هفته پيش از شروع جنگ، پروازها متوقف شد و ديگر پروازي بين ايران و چين وجود نداشت.

به گفته نوکنده، پس از توقف پروازها، هماهنگي‌ها و مجوزهاي لازم با دولت انجام شد تا آثار در يک مخزن امن نگهداري شوند و پس از فراهم شدن شرايط، به ايران بازگردانده شود.

او افزود: وقتي جنگ يک مقدار زمانش بيشتر طول کشيد، فکر کنم طرف چيني پيشنهاد داده که ديگر اشيا در مخازن نمانند و در يک نمايشگاه ديگر به نمايش گذاشته شوند. حقيقتش من از اين موضوع ديگر خبر ندارم.

نوکنده با اين حال تأکيد کرد: هنوز آثار برنگشته، ولي اين اطمينان را به شما مي‌دهم که همکاران چيني که مسئول اين نمايشگاه هستند، چون ما قبلاً با موزه ملي در طي دو دهه گذشته با آنها کار کرده‌ايم، بسيار حرفه‌اي و متعهدند.

هيچ تهديدي متوجه آثار تاريخي ايران در چين نيست

رييس موزه ملي ايران با اشاره به مفاد قرارداد دو نمايشگاه ايران در چين با توجه به برخي نگراني‌ها نسبت به سرنوشت آثار، گفت: قرارداد اين نمايشگاه‌ها بسيار محکم است و سفارت ايران نيز موضوع را در چين رصد مي‌کند.

او افزود: در متن قرارداد آمده که در زمان بحران چگونه بايد با نمايشگاه برخورد شود. اصلاً قراردادهاي نمايشگاهي يک فصل مشخص درباره وضعيت بحران دارند.

نوکنده با تأکيد بر اينکه «هيچ تهديدي» متوجه آثار تاريخي ايران در چين نيست، گفت: اشيا در امنيت کامل هستند و 100 درصد هم به سرزمين ما برگردانده خواهند شد.

او همچنين گفت که طرف چيني قصد دارد نمايشگاهي از آثار و فرهنگ چين در ايران برگزار کند، اما برگزاري آن به برقراري امنيت و عبور از شرايط جنگي منوط است.

به گفته نوکنده، قرار است اين نمايشگاه در يکي از موزه‌هاي تهران برگزار شود و موزه ملي ايران نيز براي ميزباني از آن اعلام آمادگي کرده است.

نگراني درباره کپي‌برداري چين از آثار تاريخي ايران!

رييس موزه ملي ايران در پاسخ به نگراني‌هايي که درباره انتقال آثار تاريخي ايران به چين مطرح شده بود، از جمله احتمال کپي‌برداري از آثار يا بازنگشتن اصل آنها، گفت: اينکه بگوييم کشوري که طبق يک قرارداد رسمي از ما اشيا مي‌گيرد، بعد اينها مي‌آيند کپي‌برداري مي‌کنند، خيلي حرف غيرحرفه‌اي و خيلي حرف غيراخلاقي است.

او توضيح داد: موزه رسمي يک کشور اشيا را مي‌گيرد، اما مگر او دسترسي به شيء دارد که آن را کپي‌برداري کند؟ کشوري که امانت‌گيرنده است، شيء در اختيارش نيست.

نوکنده ادامه داد: شيء از روزي که از موزه در ايران خارج مي‌شود، با پلمب و کنترل امين اموال امانت‌دهنده خارج مي‌شود. در کشور مقصد و در هر جايي که قرار مي‌گيرد، باز توسط همين امين اموال امانت‌دهنده پلمب مي‌شود.

به گفته او، آثار پس از انتقال به محل نگهداري، در اتاق پلمب مي‌شوند و هنگام انتقال به ويترين نيز با حضور امين اموال اين کار انجام مي‌شود و ويترين دوباره پلمب مي‌شود.

او افزود: دوربين وجود دارد. بنابراين شيء هيچ‌وقت در اختيار طرف خارجي قرار نمي‌گيرد. در تمام مراحل، پلمب و فک پلمب وجود دارد و اين يک پروتکل جهاني است.

نوکنده با اشاره به فعاليت حرفه‌اي موزه‌ها در سطح بين‌المللي گفت: گروه‌هاي حرفه‌اي خانواده موزه‌ها در جهان، يک خانواده‌اند و همه دوستدار فرهنگ هستند. اگر آثاري از کشور چين، آلمان يا هر کشور ديگري به موزه ملي ايران بيايد، ما همان رفتاري را با آن اموال داريم که با اموال خودمان داريم. هيچ فرقي نمي‌کند.

رييس موزه ملي ايران همچنين گفت براي رفع نگراني درباره وضعيت آثار در شرايط بحراني، جزئيات اقدامات لازم در قراردادها مشخص شده است.

او گفت: «اگر مثلاً آنجا جنگ شد، چه کار بايد بکند، آيا اجازه دارد به شيء دست بزند، در چه شرايطي مي‌رود دست بزند، همه اينها در قرارداد به صورت بسيار شفاف وجود دارد.»

به گفته نوکنده، اگر مسئولان ايراني نتوانند براي نظارت به چين بروند، طرف چيني موظف است در اولين فرصت نماينده ايران و سفارت کشور را در جريان قرار دهد.

او تأکيد کرد: در قرارداد آمده که چه کار بايد بکند. نمي‌تواند دست به شيء بزند، اقدام ديگري انجام دهد؛ هيچ کاري نمي‌تواند بکند. اين موارد در قرارداد آمده و اين قرارداد در جهان موزه‌داري يک رويه است.

مصونيت قضايي و احتمال توقيف آثار؟

نوکنده درباره نگراني ديگري که درباره احتمال توقيف آثار در چين مطرح مي‌شود نيز گفت: دولت‌ها نامه مصونيت قضايي پر مي‌کنند و به همين دليل آثار در کشور مقصد قابل توقيف نيستند.

او توضيح داد: نمي‌تواند توقيف کند، چون تعهد دارد. هم چين و هم ايران و کشورهايي که ما در آنها نمايشگاه برگزار مي‌کنيم، عضو کنوانسيون‌هاي جهاني هستند.

رييس موزه ملي ايران افزود: اگر عضو کنوانسيون نباشند، ما شيء را نمي‌دهيم. بايد عضو کنوانسيون باشيد و قبول کنيد که مقررات و پروتکل نمايشگاه‌هاي موزه‌اي جهان را رعايت کنيد.

او ادامه داد: ممکن است يک آدمي پيدا شود و بگويد اين شيء مال من است، بعد دادگاه آنجا تشخيص بدهد، اما نمي‌تواند اين شيء را توقيف کند. اين‌ها در قرارداد بسيار شفاف آمده است. شايد ضعف موزه‌داري ماست که کمتر درباره نمايشگاه‌ها صحبت کرده‌ايم.

نوکنده گفت: شايد ضعف موزه‌داري ماست که ما کمتر درباره نمايشگاه‌ها صحبت کرده‌ايم و در جامعه اين نگراني وجود دارد که چون مثلاً قانون کپي‌رايت در کشور ما رعايت نمي‌شود، امکان دارد کپي کنند.

او با رد اين نگراني درباره نمايشگاه‌هاي ايران در چين گفت: واقعاً آن گروه مسئول نمايشگاه‌هاي ايران در چين، چه در نمايشگاه شکوه ايران باستان و چه در نمايشگاه سرزمين مهر، کاملاً حرفه‌اي هستند و بسيار متعهدند.

رييس موزه ملي ايران درباره تجربه همکاري با طرف چيني نيز گفت: چيني‌ها واقعاً در نمايشگاه‌ها، امور نمايشگاهي، برگزاري نمايشگاه‌ها و موزه‌گرافي بي‌نظيرند. بسيار خوب هزينه مي‌کنند، بسيار خوب معرفي مي‌کنند و نمايشگاه‌هاي بي‌نظيري دارند.

او افزود: برنامه‌ريزي‌هاي خيلي خوبي در زمان نمايشگاه دارند و واقعاً از ابتدا تا انتها بسيار منظم و مسئولانه برخورد مي‌کنند و به سوالات سريع جواب مي‌دهند. ما واقعاً همکاري بسيار عالي‌اي داشتيم.

نوکنده با اشاره به سابقه همکاري‌هاي ديگر با چين گفت: ما نمايشگاه‌هاي ديگري هم با آنها داشتيم و واقعاً حرفه‌اي هستند. از نظر تجربه ميداني و ارتباطاتي که ما داريم، هيچ دغدغه‌اي واقعاً وجود ندارد.