چرا از ايران حمايت نمي‌کني؟

به گزارش تسنيم، احمد داود اوغلو نخست وزير اسبق ترکيه، علاوه بر دنياي سياست و حکمراني، در حوزه‌هاي دانشگاهي روابط بين الملل نيز نامي آشناست.

او روزگاري معمار سياست خارجي ترکيه بود و اردوغان به تمام توصيه هايش عمل مي‌کرد. ولي حالا در مقام رهبر حزب آينده، به يکي از سران مخالفين اردوغان تبديل شده و او را به باد انتقاد مي‌گيرد.

احمد داود اوغلو، دو روز پيش در نشست ائتلافي نمايندگان «راه نو» متشکل از حزب آينده و حزب جهش و دموکراسي سخنراني کرد. او بخش اصلي سخنان خود را به انتقاد از سياست خارجي کنوني دولت ترکيه اختصاص داد و رويکرد فعلي دولت اردوغان در برابر غرب را سرشار از خطا و اشتباه دانست.

نشست سران، يا ميدانِ نمايش؟

احمد داود اوغلو اعلام کرد که در آستانه برگزاري نشست سران ناتو در آنکارا، اردوغان و تيم او طوري رفتار مي‌کنند که گويي برگزاري اين نشست، يک نقطه عطف تاريخي است و دولت ترکيه در تعيين مهمترين خطوط سياست گذاري ناتو، تعيين‌کننده است.

او گفت: متاسفانه به وضوح مي‌بينيم که ترکيه پشت ميز اصلي مذاکرات نيست و صرفاً بخشي از نمايش است. زماني که ما در سال 2004 ميلادي، نشست سران ناتو را در ترکيه برگزار کرديم، به کمک متخصصين وزارت امور خارجه، يک چارچوب استراتژيک تهيه کرديم که به کمک آن، اولاً جايگاه ترکيه در منطقه، ناتو و جهان را به روشني به اعضاي اين اتحاد نشان دهيم. دوم اين که رويکرد سياسي ترکيه درباره تحولات بالکان، توسعه ناتو، رابطه با آمريکا و رابطه با اتحاديه اروپا را براي همه تبيين کنيم. ولي در شرايط کنوني، چنين روند مشابهي در دستگاه ديپلماسي ما وجود ندارد.

جايگاه ترکيه کجاست؟

احمد داود اوغلو مولف کتاب «عمق استراتژيک» به شکاف و اختلاف دروني در ناتو اشاره کرده و مي‌پرسد: «در تفرقه و شکاف جديدي که در ناتو پديدار شده، ترکيه چگونه جايگاه خود را پيدا خواهد کرد؟ آيا پاسخي براي اين سوال وجود دارد؟ تنها چيزي که مي‌بينيم، مسدود شدن خيابان‌هاي اصلي آنکارا و آماده شدن براي يک نمايش بزرگ است. آيا مي‌خواهيم جايگاه ترکيه را تعريف کنيم، يا صرفاً به دنبال يک نمايش تئاتري هستيم؟»

داود اوغلو افزود: «در شرايطي که دونالد ترامپ، ناتو را کم‌اهميت جلوه داده است، کشورهاي اروپايي درگير نگراني‌هاي دفاعي هستند و بحران‌هاي مهمي مانند اوکراين، ايران و لبنان در مجاورت ترکيه در حال وقوع است و آنکارا بايد موضع قوي‌تري در ناتو اتخاذ کند. ترکيه بايد اين پيام را به ناتو ارسال کند: ما 70 سال است که هزينه سنگيني براي ماندن در اين سازمان پرداخته‌ايم. ما بخش قابل توجهي از بودجه خود را به نيازهاي امنيتي ناتو اختصاص داده‌ايم. اکنون زمان ماست. اگر اين موارد را فراهم نکنيد، ما نمي‌توانيم در مهم‌ترين حوزه‌هاي ماموريت ناتو در کنار شما باشيم. با اين حال، اگر اين موارد را انجام دهيد، پتانسيل عظيم ترکيه مي‌تواند ناتو را احيا کند».

معامله با اروپا

داود اوغلو مي‌گويد: «در شرايطي که اروپا به دليل نيازهاي امنيتي خود، دوباره اهميت ترکيه را به ياد ‌آورده، آنکارا بايد در طول اين فرآيند، موضوع آزادسازي ويزا را با اتحاديه اروپا مطرح کند. ترکيه بايد به اروپا بگويد: شما به همراهي و حمايت دفاعي و امنيتي ما نياز داريد؟ بسيار خب. من هم به ويزا نياز دارم. آيا مي‌توانيد الزام ويزا را لغو کنيد؟ ترکيه بايد بگويد: هموطنان من، شهروند درجه دو نيستند. شهروندان من مرغ‌هايي نيستند که سرشان را بکنيد، قرار نيست خون شهروندان مرا با هزينه‌هاي واهي انتظار ويزا بمکيد. آيا چنين تلاش و چنين لحني وجود دارد؟ خير».

روردبايستي با ترامپ

داود اوغلو، از رفتار فعلي تيم اردوغان در قبال رويکردهاي دونالد ترامپ انتقاد کرده و درباره ضرورت کنار نهادن تعارف و رودربايستي مي‌گويد: ترکيه بايد ترامپ را در برابر سوالات بازتر و قوي‌تري قرار دهد. ترکيه حق دارد از ترامپ بپرسد:چرا ما را از مذاکرات آمريکا و ايران کنار گذاشتيد؟ وقتي که ما در مرکز خطر هستيم، چرا هيچ ديدگاه استراتژيک مشترکي بين ترکيه و آمريکا وجود ندارد؟ فقط اين نيست. ترامپ نيز بايد در مورد غزه پاسخگو باشد. ترکيه بايد بپرسد: چرا شما چشم خود را روي کساني که اين جنايت عليه بشريت را در غزه مرتکب شدند بستيد؟ مردم من از دولت ترکيه مي‌پرسند که چرا عليه اين نسل‌کشي در غزه صحبت نکرديد و چرا هنوز با ترامپ صحبت مي‌کنيد. دولت هم بايد از ترامپ بپرسد: چرا در اين جنايت عليه بشريت همدست شديد؟ ولي متاسفانه دولت اردوغان اراده‌اي براي پرسيدن اين سؤالات نشان نداده است. آيا شجاعت پرسيدن وجود دارد؟ متأسفانه، نه.

هشدار درباره بوسني و هرزگوين

داود اوغلو در سخنراني خود با مثال بوسني و هرزگووين، هشدارهاي مهمي در مورد ناتو مطرح کرد. او گفت: «اکثر کشورهاي بالکان به ناتو پيوسته‌اند، اما بوسني و هرزگووين و کوزوو هنوز خارج از اين چتر امنيتي هستند. بوسني و هرزگووين يکي از مکان‌هايي است که مي‌تواند در توازن جهاني منفجر شود».

داود اوغلو با اشاره به سفر ژليکا سويانوويچ، عضو صرب رياست جمهوري بوسني و هرزگووين، به اسرائيل، خاطرنشان کرد که نتانياهو در طول اين ديدار فقط پرچم صربستان را به نمايش گذاشت و پرچم بوسني غايب بود.

داود اوغلو با ذکر مثالي از دوران وزارت امور خارجه خود، از امتناع خود از برگزاري کنفرانس مطبوعاتي در بانيا لوکا که در آن فقط پرچم صربستان حضور داشت، ياد کرد و گفت: «من گفتم اگر پرچم بوسني آنجا نباشد، در آن کنفرانس مطبوعاتي شرکت نمي‌کنم و خواستار توضيح خواهم شد. کمي بعد، پرچم بوسني رسيد و به نمايش گذاشته شد. براي اولين بار، پرچم بوسني در بانيا لوکا به اهتزاز درآمد.»

داود اوغلو با بيان اينکه روند عضويت بوسني و هرزگووين در ناتو بايد مورد بازنگري قرار گيرد، گفت: «از آنجايي که اجلاس ناتو در آنکارا برگزار مي‌شود، وقت آن رسيده که بگوييم بوسني را به عنوان نامزد عضويت معرفي کنيد. اگر بوسني و هرزگووين عضو ناتو شود، ترکيه حق مداخله در ناتو را به دست خواهد آورد. من خطر بزرگي را مي‌بينم، آنها بوسني و هرزگووين را تکه‌تکه خواهند کرد، درست مانند ماجراي سومالي-سومالي‌لند».

جلوگيري از عمليات مشترک اسرائيل در ناتو

داود اوغلو در سخنراني خود، چنين استدلال کرد که اسرائيل ترکيه را به عنوان يک تهديد مي‌بيند و آنکارا بايد موضع سختگيرانه‌تري در مورد اين موضوع در ناتو اتخاذ کند.

او گفت: «هر مکاني را که اسرائيل در آن عمليات انجام مي‌دهد، تحت نظر قرار دهيد. از آنجايي که ترکيه را به عنوان يک تهديد مي‌بيند و مي‌گويد به ترکيه حمله خواهد کرد، تمام عمليات مشترک اسرائيل در ناتو را مسدود کنيد. در دوران من، مشارکت اسرائيل در عمليات مشترک در قونيه را مسدود کردم. چرا اکنون اين کار را نمي‌کنيد؟ زيرا در مورد برخي پرونده‌ها مردد هستيد. اجلاس ناتو بايد اجلاسي باشد که ترکيه در آن وزن و جايگاه داشته باشد، نه اجلاسي براي نمايش.»

ترکيه و مذاکرات ايران و آمريکا

داود اوغلو اعلام کرد که ترکيه در مذاکرات ايران و آمريکا به حاشيه رانده شده اين نتيجه از دست دادن ديدگاه استراتژيک نزد مقامات آنکارا است.

او گفت: «ترکيه تنها کشوري است که با ايران و اوکراين هم‌مرز است. چرا از ايران حمايت نمي‌کنيد؟ چون از زباني مردد و خجالت‌زده استفاده مي‌کنيد تا ترامپ را ناراحت نکنيد. بايد به اين نکته نيز اشاره کنم، وقتي ترکيه ايران و کشورهاي خليج فارس را گرد هم نمي‌آورد، اختلاف بين آنها افزايش مي‌يابد. دوباره مي‌گويم، روابط ايران و خليج فارس بايد از طريق ترکيه برقرار شود».

غيبت ترکيه در گروه جي 7

داود اوغلو از عدم حضور ترکيه در اجلاس اخير سران جي 7 نيز انتقاد کرد و گفت: «در اجلاس جي 7 ديديم که برزيل، مصر، هند، کنيا، کره جنوبي، قطر، سوريه، اوکراين و امارات متحده عرب دعوت شدند و ولي ما حضور نداشتيم. به باور من، حذف ترکيه يک وضعيت جدي است. اگر کنيا و کره جنوبي دعوت شوند، اما ترکيه به جايي که قرار است درباره اوکراين و ايران بحث شود، دعوت نشود، واي بر ما. اين يعني شما سر ميز نيستيد. يعني آنها صرفاً براي يک بازديد توريستي به آنکارا مي‌آيند. يعني آنها نه براي مذاکرات واقعي، بلکه براي شرکت در نمايش شما مي‌آيند.»

ناکارآمدي ترکيه در سوريه

داود اوغلو در ادامه، به اين اشاره کرد که هم ترکيه و هم خود شخص او، در بحران سوريه هزينه سنگيني پرداخته‌اند.

او گفت: «در نتيجه همه اين هزينه‌ها، هم اکنون وزير امور خارجه‌اي در دمشق وجود دارد که به زبان ترکي صحبت مي‌کند. اما شما کجاي کار هستيد؟ من خطاب به مقامات دولت فعلي سوريه نيز مي‌گويم، سرزمين‌هاي دمشق، سرزمين‌هاي صلاح‌الدين ايوبي است. دست نشانده يا ابزار دست کسي نباشيد. سرتان را بالا بگيريد. مردم ترکيه با شما هستند. مردم ترکيه که ميليون‌ها سوري را در خانه‌هاي خود پناه داده‌اند، با شما هستند. فقط سرتان را بالا نگه داريد. بايد همکاري‌هاي جديدي در امتداد خط ترکيه، عراق، سوريه و ايران ايجاد شود. ما بايد خط بين‌النهرين-شام را ايجاد کنيم».

تنگناي ترکيه در مديترانه شرقي

داود اوغلو ديدارهاي اخير مقامات قبرس و يونان با آمريکا و رژيم اسرائيل را مهم قلمداد کرده و گفت: «شاهد اين هستيم که ترکيه از مسائل انرژي و مديترانه شرقي کنار گذاشته مي‌شود. ترکيه بايد در پاسخ، يک نشست منطقه‌اي با حضور ترکيه، سوريه، مصر، لبنان و ليبي ترتيب دهد. مگر يونان و قبرس عضو ناتو نيستند؟ وقتي چنين رفتاري انجام مي‌دهند، ترکيه بايد به تندي به ناتو و آمريکا عتراض کند. يادتان باشد، ترکيه و مصر بزرگترين کشورهاي مديترانه هستند».