پيش‌بيني تکان دهنده از پيري جمعيت ايران

پيش‌بيني جمعيت ايران در برنامه هفتم توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي تا افق 1430

مدل پيش‌بيني‌هاي جمعيت بر اساس داده‌هايي چون ميزان زادوولد، مرگ‌ومير و مهاجرت صورت مي‌گيرد که ميزان زادوولد به‌خاطر تأثير بسيار آن در تعداد و ساختار سني جمعيت، داراي حساسيت بسيار بيشتري نسبت به ساير مؤلفه‌هاست. بر اساس آخرين مطالعات مؤسسه تحقيقات جمعيت کشور و با استفاده از جمعيت تخميني آن در سال 1403، به تفکيک سن و جنس جمعيت ايران را در افق 1430 پيش‌بيني کرده‌اند.

براي پيش‌بيني جمعيت از برنامه اسپکتروم که براي پيش‌بيني‌هاي جمعيتي در ايران و تمام کشورهاي دنيا مورداستفاده قرار مي‌گيرد استفاده مي‌شود، بر اساس اين پيش‌بيني‌ها سه مدل پيشروي طراحي شده است.

فرض باروري: در سناريوهاي پيش‌بيني بر اساس فرض افزايش يا تثبيت سطح باروري از 1/61 فرزند براي هر زن از ابتداي اجرا تا پايان سال برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه و در ادامه براي افق 1430 است.

سناريو اول: با فرض افزايش سطح باروري از 1/61 به‌ازاي دو و نيم فرزند براي هر زن تا پايان 1407 و تثبيت سطح باروري در 2/5 هر فرزند براي هر زن از سال 1408 تا 1430

سناريوي دوم: فرض تثبيت سطح باروري 1/6 فرزند براي هر زن تا سال هدف

سناريوي سوم: فرض افزايش سطح باروري از 1/61 فرزند براي هر زن تا سال 1430 به‌نحوي‌که جمعيت ايران به 150 ميليون نفر برسد.

در سناريوي اول درصورتي‌که بر اساس هدف‌گذاري برنامه هفتم توسعه نرخ باروري نرخ باروري به2/5 فرزند به‌ازاي هر زن تا پايان برنامه سال 1407 افزايش پيدا کند و پس از آن تثبيت شود تحولات جمعيتي ايران تا سال 1430 ‌ نشان مي‌دهد که نرخ رشد جمعيت پايان برنامه 1407 افزايش آرام و پس از تثبيت با کاهش رشد جمعيت در افق 1430 روبرو هستيم. بر اساس اين سناريو جمعيت ايران در اين سال در صورتي به حدود 105 ميليون‌نفري برسد تولدها نيز به تبعيت از قبل ادامه خواهد داشت به‌طوري که ميزان تولد کشور در ابتدا که برنامه هفتم توسعه به يک 1470 هزار تولد و در افق 1430 به يک ميليون و 540 هزار تولد در سال خواهد رسيد.

اما بر اساس سناريو دوم: درصورتي‌که تثبيت نرخ باروري در1/61 فرزند به‌ازاي هر زن تا سال 1430 داشته باشيم تحولات جمعيت کشورمان تا اين سال نشان مي‌دهد که تثبيت نرخ باروري در 1/61 فرزند به‌ازاي هر زن نرخ رشد جمعيت کشورمان تا سال 1408 روند کاهشي را طي خواهد کرد اما اين روند تا سال 1420 نيز ادامه خواهد داشت و از سال 1425 تا 1430 هم رشد جمعيت کشور منفي خواهد بود.

در فرض مذکور جمعيت کشور از 84 ميليون و 920 هزار نفر به يک 91 ميليون و در سال 1425 خواهد رسيد اما در سال 1430 اين جمعيت با کاهش روبرو خواهد بود و به حدود 90 ميليون 640 هزار نفر خواهد رسيد.

سناريو سوم نيز حکايت از اين دارد که سطح افزايش باروري موردنياز براي رسيدن جمعيت کشور به 150 ميليون نفر در سال 1430 محاسبه شده است. بر اساس پيش‌بيني‌ها صورت گرفته ميزان باروري کل کشور بين سال‌هاي 1403 تا 1430 نشان مي‌دهد که براي اينکه جمعيت کشور ما به 150 ميليون نفر در سال 1430 برسد ميزان باروري کل در طول پيش دوره بايد به‌گونه‌اي باشد که از1/61 فرزند به‌ازاي هر زن در سال اول برنامه به 8/2 فرزند به‌ازاي هر زن در سال 1430 برسد در غير اين صورت جمعيت کشور به 150 ميليون نخواهد رسيد.

همچنين پيش‌بيني شده است که نرخ رشد جمعيت تا پايان برنامه هفتم توسعه يعني سال 1408 و پس از آن هم روند صعودي خواهد بود اما در افق 1430 به بيش از 3 درصد خواهد رسيد. با درنظرگرفتن اين پيش‌فرض تعداد جمعيت تعداد جمعيت کشور از 84 ميليون و 920 هزار نفر با افزايش معناداري به 149 ميليون و نفر خواهد رسيد که با واقعيت فعلي جامعه اين موضوع بسيار بعيد به نظر مي‌رسد تا محقق شود.

ساختار سني جمعيت ايران

جمعيت ايران مانند بسياري از کشورهاي درحال‌توسعه پس از کاهش مداوم باروري و افزايش سن‌ اميد به زندگي از يک سو و از سويي ديگر پيشرفت‌هاي پزشکي و بالارفتن سطح شرايط بهداشتي دچار تغييرات اساسي شده و ساختار گروه سني 0 تا 14ساله از 45. 5 درصد در سال 1365 به 24 درصد در سال 1395 رسيده است.

از سوي ديگر سهم جوانان 15 تا 29 سال نيز در کشور دچار تحولات جديد شده است آن‌طور که در سرشماري‌هاي گذشته در فاصله سال‌هاي 1385، 1390 و 1395 نرخ جمعيت جوان کشور دچار سير نزولي شده و از ميزان 35. 485 در سال 1385 به 25/1 درصد در سال 1395 رسيده است. در مقابل جمعيت گروه سني 30 تا 64 سال از 1/25در طول چهار دهه گذشته به 8/4 رسيده است.

جابه‌جايي سن جمعيت به آن معناست که ايران به‌سوي سالمندي حرکت مي‌کند.

در سال 1400 حدود 11 درصد جمعيت کشور بالاي 60 سال سن داشته‌اند اما در 30 سال آينده 25 درصد جمعيت کشور که 60 سال سن دارد و در سال 1409 جمعيت بالاي 65 سال ايران به حدود 10 درصد افزايش خواهد يافت.

بر اساس سناريو متوسط سازمان ملل که در سال 2017 پيش‌بيني صورت‌گرفته است تا سال 2025 نزديک 12 درصد از جمعيت ايران در سنين بالاي 60 سال قرار دارند و اين نسبت تا سال 2050 به 32 خواهد رسيد يعني در آن سال‌ها يک‌سوم از جمعيت ايران سالخورده خواهند بود. پيش‌بيني‌هاي سازمان ملل همچنين اضافه مي‌کند که درصد سالخوردگي جمعيتي ايران تا سال 2080 به حدود 40 درصد جمعيت کشور خواهد رسيد.

بر اساس آخرين آمارها جمعيت کشور حدود 32 سال است اين شاخص از سوي سازمان ملل در سال 2017 بازنگري شده در سال 1404 ميانه‌سني به حدود 36 سال و در سال 1429 به حدود 45 سال افزايش خواهد يافت.

منبع:همشهري آنلاين