وضعيت اختلالات روان در ايران

رئيس انجمن روان‌پزشکان ايران با اشاره به وضعيت اختلالات روان‌پزشکي و شايع‌ترين اين اختلالات در گروه‌هاي سني مختلف، گفت: اگر مسائل روان‌پزشکي و اختلالات روان به ميزان سهمي که در بار بيماري‌ها دارند مورد توجه قرار گيرند و بودجه براي آنها تخصيص داده شود، به طور قطع ميزان مشکلات سلامت روان کاهش مي‌يابد.

دکتر وحيد شريعت در گفت‌وگو با ايسنا،  درباره پيمايش‌هاي سلامت روان اظهار کرد: نخستين پيمايش ملي سلامت روان در سال 1389 انجام شده و براساس نتايج اين پيمايش، حدود 21 درصد در آن بازه زماني به اختلالات روان مبتلا بوده‌اند. همچنين دومين پيمايش سلامت روان طي سال‌هاي اخير و در سال 1401 انجام شده، اگرچه اين پيمايش به تازگي انجام شده اما نتايج را تا به اين لحظه اعلام نکرده‌اند. نخستين پيمايش ملي سلامت روان که نتايج آن اعلام شده، دقيق‌ترين پيمايش انجام شده است. 

وضعيت اختلالات روان

وي ادامه داد: علاوه بر پيمايش ملي سلامت روان، برخي از پيمايش‌ها به وسيله «ابزارهاي غربالگري» انجام مي‌شود. اگرچه ابزارهاي غربالگري به ميزان دقت پيمايش ملي سلامت روان نيستند، اما تخمين خوبي از افرادي که ممکن است به اختلالات روان مبتلا باشند، ارائه مي‌دهند. نتايج آخرين پيمايش غربالگري سلامت روان بيانگر اين است حدود 30 درصد در کشور به اختلالات روان مبتلا هستند. 

افسردگي و اضطراب؛ شايع‌ترين اختلالات روانپزشکي

شريعت با بيان اينکه «افسردگي» شايع‌ترين اختلال روانپزشکي در ميان ايرانيان است، خاطرنشان کرد: پس از افسردگي، اختلال اضطرابي در جايگاه دوم شايع‌ترين اختلالات روانپزشکي در ميان ايرانيان قرار دارد. اگرچه برخي از اختلالات روان بسيار شايع هستند اما آمار برخي از اختلالات روان در تمام کشورها تفاوت چنداني ندارد. ميزان ابتلا به اختلالاتي که به شرايط ژنتيکي بسيار وابسته هستند نيز حدود يک درصد گزارش شده؛ به طور مثال ميزان ابتلا به «اسکيزوفرني» در کشور و ساير کشورها حدود يک درصد است.

افسردگي در زنان 2 برابر بيشتر از مردان

رئيس انجمن علمي روان‌پزشکان ايران با اشاره به اختلالات «افسردگي» و «اضطرابي» توضيح‌ داد: به طور معمول، فراواني اختلالات افسردگي و اضطرابي در ميان زنان نسبت مردان بيشتر است؛ ميزان ابتلا به افسردگي زنان نسبت به مردان حدود دو برابر است. اگرچه پاسخ به پرسش «چرا ميزان ابتلا به افسردگي در ميان زنان نسبت به مردان بيشتر است؟» بسيار مفصل است اما دلايلي مانند «تغييرات هورموني» که مربوط به مسائل بيولوژيک مي‌شود و همچنين دلايلي مانند «تغيير نقش افراد»، «تفاوت در نقش‌ها»، «انتظارات از زنان»، «امکانات در دسترس زنان» و «شرايطي که جامعه به زنان تحميل مي‌کند» که جزو مسائل اجتماعي هستند، در بروز فراواني بيشتر افسردگي در ميان زنان نسبت به مردان نقش دارند. 

بيش‌فعالي؛ اختلال شايع روانپزشکي در کودکان

شريعت با بيان اينکه «بيش‌فعالي و کمبود تمرکز» «ADHD» شايد شايع‌ترين اختلال روان در ميان کودکان باشد، توضيح داد: نوع اختلالات کودکان تا حدودي متفاوت است.   «بيش‌فعالي و کمبود تمرکز» «ADHD» شايد شايع‌ترين اختلال روان در ميان کودکان باشد؛ اين احتمال وجود دارد 4 تا 8 درصد کودکان به ADHD مبتلا باشند. به نظر مي‌رسد، مسائل «زيست‌شناختي» در بروز «بيش‌فعالي و کمبود تمرکز» در ميان کودکان نقش‌ دارد.

وي درباره ديگر اختلال‌هاي شايع روان در ميان کودکان گفت:  «اختلالات يادگيري» و «اختلالات طيف اوتيسم» از ديگر اختلال‌هاي روان شايع در ميان کودکان محسوب مي‌شوند. اگرچه اطلاعات چنداني درباره چرايي ابتلا به اختلالات «يادگيري» و «طيف اوتيسم» در دسترس نداريم اما اين اختلالات جزو اختلال‌هاي رايج هستند. 

رئيس انجمن علمي روان‌پزشکان ايران ادامه داد: برخي از اختلالات ديگر نيز مطرح هستند مانند اختلالات «نافرماني مقابله‌اي» و «سلوک» که بيشتر مربوط به مسائلي مانند  «چگونگي برخورد» و «تربيت» کودکان مي‌شود.   درمان اين اختلالات، اغلب، درمان غيردارويي است. همچنين اختلالات اضطرابي مانند ترس از ديگر اختلال‌هاي رايج در ميان کودکان است. 

کمبودهاي دوره‌اي داروهاي روانپزشکي

رييس انجمن علمي روانپزشکان در بخش ديگر صحبت‌هايش همچنين درباره وضعيت دسترسي به داروهاي سلامت روان توضيح‌ داد: وضعيت دسترسي به داروهاي روان بسيار متغير است. کمبودهاي دارويي را به طور متناوب در هر بازه زماني تجربه‌ کرده‌ايم؛ شرايط دسترسي به داروهاي سلامت روان به نحوي است که مي‌توان ليستي از کمبودهاي دارويي را در هر بازه زماني تنظيم‌ کرد؛ اين احتمال وجود دارد که يک دارو در يک مقطع زماني در دسترس باشد و در يک برهه زماني ديگر در دسترس نباشد.  متاسفانه، در زمينه تامين داروي حوزه روان دچار هرج و مرج هستيم که سبب بروز مشکلاتي در سال‌هاي اخير شده است.

ضرورت ارتقاء سواد سلامت روان

اين روانپزشک با بيان اينکه ارتقاء «سواد سلامت روان» امري ضروري است، گفت: توصيه مي‌کنم که افراد نسبت به ارتقاء سواد سلامت روان خود اقدام‌ کنند و اطلاعات لازم مربوط به سلامت روان را از منابع معتبر کسب‌ کنند و دانش خود را ارتقا دهند. اين احتمال وجود دارد که برخي مسائل در خود يا اطرافيان آنها بروز کند که نيازمند مشورت با يک متخصص است؛ در صورت مواجهه با چنين شرايطي، مي‌بايست با متخصص مشورت‌ کنند. مشورت با متخصص به آنها کمک‌ مي‌کند تا از چگونگي برخورد با آن مشکل مطلع شوند.

وي ادامه‌داد: اميدوارم، بتوانيم منابعي را فراهم‌ کنيم و در اختيار مردم قرار دهيم تا در شرايط نياز به آن مراجعه‌ کنند. متاسفانه، اطلاعات نادرست در شبکه‌هاي اجتماعي در دسترس است و برخي به واسطه تعداد «دنبال‌کنندگاني» که دارند، نظرات شخصي خود درباره اختلالات و مسائل حوزه روان را به طور وسيع نشر مي‌دهند. مردم مي‌بايست نسبت به کسب اطلاع درباره مسائل مربوط به اختلال روان از منابع معتبر توجه‌ کنند. 

توجه به سلامت روان امري ضروري

رئيس انجمن علمي روان‌پزشکان ايران با بيان اينکه متاسفانه سياستگذاران نسب به اهميت مسائل سلامت روان آگاه نيستند، تصريح‌ کرد: مسائل سلامت روان نسبت به ساير مشکلات حوزه سلامت مورد توجه قرار نمي‌گيرد. اگر مسائل روان‌پزشکي و اختلالات روان به ميزان سهمي که در بار بيماري‌ها دارند مورد توجه قرارگيرند و بودجه براي آنها تخصيص داده شود، به طور قطع، ميزان مشکلات سلامت روان کاهش مي‌يابد.