هلند به دنبال استقلال ديجيتال از آمريکا

حالا هلند يکي از تازه‌ترين کشورهايي است که تلاش مي‌کند براي اين مسئله راه‌حل مستقلي ايجاد کند.

وب‌سايت تخصصي فناوري هلندي Tweakers در گزارشي به قلم «جاسپر باکر» از پروژه‌اي خبر داده که هدف آن ايجاد يک محيط کاري ديجيتال مستقل براي دولت هلند است؛ محيطي که قرار است وابستگي دستگاه‌هاي دولتي به محصولات شرکت‌هايي مانند مايکروسافت را کاهش دهد.

يک محيط کاري مستقل براي دولت

اين پروژه با عنوان DAWO، مخفف «محيط کاري ديجيتال خودمختار دولت»، در حال توسعه است. نکته مهم اين است که هدف پروژه صرفاً جايگزين کردن ويندوز با يک سيستم‌عامل ديگر نيست.

DAWO قرار است مجموعه‌اي از اجزاي مورد نياز براي فعاليت روزمره دستگاه‌هاي دولتي را دربر بگيرد؛ از سيستم‌عامل و نرم‌افزارهاي اداري گرفته تا ابزارهاي ارتباطي، ذخيره‌سازي، خدمات ابري و مديريت سيستم‌ها.

پايه اصلي سيستم‌عامل اين پروژه نيز NixOS، يک توزيع لينوکس، انتخاب شده است.

گزارش Tweakers نشان مي‌دهد که انتخاب لينوکس براي دولت هلند صرفاً يک تصميم فني نيست؛ بلکه بخشي از تلاش اين کشور براي افزايش کنترل بر زيرساخت ديجيتال خود است.

در اين نگاه، مسئله فقط اين نيست که يک نرم‌افزار آمريکايي چقدر خوب يا بد کار مي‌کند. مسئله اين است که اگر يک دستگاه دولتي براي فعاليت‌هاي روزمره خود به خدمات يک شرکت خارجي وابسته باشد، در شرايطي که ميان دولت‌ها يا شرکت‌ها اختلاف ايجاد شود، چه ميزان از کنترل خود را حفظ خواهد کرد.

ماجراي ديوان کيفري بين‌المللي

يکي از اتفاقاتي که به اين بحث سرعت بخشيد، تحريم‌هاي دولت آمريکا عليه ديوان کيفري بين‌المللي در لاهه بود.

پس از اعمال تحريم‌ها عليه برخي مقام‌هاي اين نهاد، دسترسي برخي افراد به خدمات شرکت‌هاي فناوري آمريکايي با محدوديت مواجه شد. همين اتفاق براي طرفداران حاکميت ديجيتال در اروپا يک نمونه واقعي از ريسک وابستگي به زيرساخت‌هاي خارجي بود.

گزارش Tweakers البته ماجرا را به شکل دقيق‌تري از برخي روايت‌هاي منتشرشده در شبکه‌هاي اجتماعي بيان مي‌کند. موضوع، «خاموش شدن کامپيوتر قضات از راه دور» نيست؛ بلکه نگراني درباره امکان محدود شدن دسترسي نهادهاي عمومي به خدمات ديجيتال شرکت‌هاي خارجي است.

از نگاه طراحان پروژه هلندي، اگر چنين وابستگي‌اي براي يک نهاد بين‌المللي ايجاد کند، دولت‌ها بايد درباره ميزان وابستگي خود به اين خدمات تجديدنظر کنند.

چرا NixOS؟

توسعه‌دهندگان DAWO در ابتدا گزينه‌هاي مختلفي را براي سيستم‌عامل اين پروژه بررسي کردند، اما در نهايت به NixOS رسيدند.

يکي از ويژگي‌هاي مهم اين سيستم، امکان تعريف و بازتوليد دقيق محيط نرم‌افزاري است. اين ويژگي به مديران فناوري اطلاعات اجازه مي‌دهد محيط‌هاي نرم‌افزاري مشابه را روي تعداد زيادي رايانه با کنترل بيشتري ايجاد و مديريت کنند.

براي يک پروژه دولتي که قرار است در مقياس وسيع اجرا شود، چنين قابليتي اهميت زيادي دارد.

البته انتخاب نرم‌افزار متن‌باز به معناي رايگان شدن پروژه نيست. يکي از نکات مهم گزارش Tweakers همين مسئله است. حذف هزينه خريد مجوزهاي نرم‌افزاري الزاماً به معناي کاهش تمام هزينه‌ها نيست و بخشي از هزينه‌ها به حوزه‌هايي مانند توسعه، پشتيباني، مديريت سيستم و نگهداري زيرساخت منتقل مي‌شود.

به بيان ديگر، متن‌باز بودن بيشتر از آنکه هزينه را حذف کند، مدل هزينه را تغيير مي‌دهد.

آزمايش در شهرداري‌ها

پروژه DAWO هنوز جايگزيني سراسري براي ويندوز در دولت هلند نيست.

در حال حاضر چند شهرداري هلندي نيز در حال بررسي و آزمايش اين محيط هستند و تجربه آنها قرار است به توسعه نسخه نهايي کمک کند.

يکي از نکات مورد توجه تيم پروژه اين است که مهاجرت ديجيتال نبايد صرفاً با يک دستور اداري انجام شود. اگر کارمندي سال‌ها با ويندوز و نرم‌افزارهاي مايکروسافت کار کرده باشد، نمي‌توان انتظار داشت که صرفاً با تغيير سيستم‌عامل، بهره‌وري او حفظ شود.

به همين دليل توسعه‌دهندگان DAWO تلاش کرده‌اند استفاده و مديريت اين محيط را تا حد امکان براي کاربران و مديران سيستم ساده کنند.

هدف اين است که جايگزين‌هاي متن‌باز نه به عنوان يک پروژه صرفاً ايدئولوژيک، بلکه به عنوان يک گزينه کاربردي و قابل استفاده براي سازمان‌هاي دولتي ارائه شوند.

موجي فراتر از هلند

تلاش هلند بخشي از روند گسترده‌تري است که در کشورهاي مختلف اروپا و آسيا ديده مي‌شود.

فرانسه، آلمان و برخي کشورهاي ديگر اروپايي نيز در سال‌هاي اخير پروژه‌هايي را براي افزايش استفاده از نرم‌افزارهاي متن‌باز و کاهش وابستگي به شرکت‌هاي فناوري آمريکايي دنبال کرده‌اند.

در چين نيز دولت سال‌هاست برنامه‌هايي را براي کاهش وابستگي دستگاه‌هاي دولتي به سخت‌افزار و نرم‌افزار خارجي دنبال مي‌کند. روسيه نيز در بخش‌هاي دولتي و نظامي استفاده از نرم‌افزارهاي داخلي را توسعه داده است.

وجه مشترک همه اين اقدامات يک مسئله است: فناوري ديگر فقط ابزار ارائه خدمات نيست؛ بخشي از زيرساخت حاکميت ملي محسوب مي‌شود.

کشوري که سيستم‌هاي اداري، ارتباطات، خدمات ابري، داده‌ها و نرم‌افزارهاي حياتي خود را به زيرساخت‌هاي خارجي وابسته کند، در شرايط بحراني ممکن است با محدوديت‌هايي مواجه شود که کنترل آنها خارج از مرزهايش قرار دارد.

استقلال ديجيتال هنوز در ابتداي راه است

با اين حال، گزارش Tweakers تأکيد مي‌کند که پروژه هلند هنوز در مرحله توسعه و آزمايش قرار دارد و قرار نيست يک‌شبه ميليون‌ها رايانه دولتي از ويندوز خارج شوند.

نسخه اوليه و پايدار DAWO هنوز در مسير توسعه قرار دارد و موفقيت آن به عوامل مختلفي از جمله سازگاري نرم‌افزارها، آموزش کاربران، هزينه پشتيباني و پذيرش دستگاه‌هاي دولتي بستگي خواهد داشت.

با وجود اين، اهميت پروژه فقط در تعداد رايانه‌هايي نيست که ممکن است در نهايت از ويندوز خارج شوند.

اهميت اصلي DAWO در اين است که يک دولت اروپايي به‌صورت عملي در حال آزمودن اين ايده است که مي‌توان بخش مهمي از زيرساخت ديجيتال دولت را بر پايه نرم‌افزارهاي متن‌باز و مستقل از شرکت‌هاي بزرگ فناوري خارجي ايجاد کرد.

روندي که اگر در کشورهاي مختلف ادامه پيدا کند، مي‌تواند مفهوم «حاکميت» را يک گام ديگر به فضاي ديجيتال وارد کند؛ جايي که استقلال يک کشور ديگر فقط به مرز، انرژي، غذا و صنايع دفاعي محدود نيست و کنترل بر سيستم‌عامل، داده، نرم‌افزار و زيرساخت ديجيتال نيز بخشي از استقلال ملي به شمار مي‌رود.