نه «درازآويز زينتي» کارِ ما بود، نه «کش‌لقمه»

نمونه اين برساخته‌ها «درازآويز زينتي» در برابر «کراوات» يا «کش‌لقمه» در برابر «پيتزا» است. فرهنگستان بارها جعلي بودن اين واژه‌ها را اعلام کرده است.»

به گزارش خبرگزاري خبرآنلاين به نقل از سايت فرهنگستان زبان و ادب فارسي، اين فرهنگستان امسال نود ساله شد. مطلب زير به همين مناسبت در کانال تلگرامي فرهنگستان زبان و ادب فارسي بازنذ شده است:

«اين نهاد کهنسال درآغاز «فرهنگستان ايران» (فرهنگستان اول، 1314)، سپس «فرهنگستان زبان ايران» (فرهنگستان دوم، 1349) و سرانجام «فرهنگستان زبان و ادب فارسي» (فرهنگستان سوم، 1369) ناميده شده است. اندکي پس‌ از آغاز برابرگزيني براي واژه‌هاي بيگانه در فرهنگستان ايران، برخي از سرآمدان ادبي و فرهنگي آن روزگار مانند صادق هدايت و عباس اقبال آشتياني به مخالفت با مصوبات فرهنگستانبرخاستند.

گاهي نوواژه‌هايي مانند «دانشگاه»، «دانشکده»، «دانش‌آموز»، «واژه»، «پزشک» و «پايان‌نامه» را به ريشخند گرفتند و بر اين باور بودند که نمي‌شود، به جاي «تحت‌البحري»، گفت و نوشت «زيردريايي» چون در زبان فارسي جا نخواهد افتاد، و گاه اين برابرگزيده‌ها را «من‌درآري» و «جنايت ادبي» خواندند، اما اين واژه‌ها چنان در زبان فارسي‌ جا افتاده و جزئي از سرمايه اين زبان شده‌اند که گويي سده‌ها در زبان فارسي روايي داشته‌اند. هدايت در مقاله «فرهنگ فرهنگستان» به هجو برخي از واژه‌هاي مصوب فرهنگستان ايران پرداخت که سال 1319 در دفتر هفتم از مجموعه «واژه‌هاي نو» چاپ شده بود. او به قياس «باشگاه» که دربرابر «کلوپ» ساخته شده بود، براي «کافه» و «قبرستان»، «داشگاه» و «لاشگاه» را جعل کرد و معتقد بود که استادان فرهنگستان «دست نويسنده کتاب دساتير را در جعل لغت از پشت بسته‌اند.» پس، همان‌گونه که فرهنگستان عمري نودساله دارد، مخالفت کردن با مصوبات آن در بخش واژه‌گزيني و ريشخند کردن نوواژه‌ها نيز عمري کمابيش نودساله دارد.

در ادامه سنت ناپسند ريشخند کردن نوواژه‌ها، در يکي دو دهه گذشته نيز برخي از اهل طنز و صاحبان ذوق، با برساختن برابرهايي براي واژه‌هاي بيگانه، آن‌ها را به فرهنگستان نسبت داده‌اند. نمونه اين برساخته‌ها «درازآويز زينتي» در برابر «کراوات» يا «کش‌لقمه» در برابر «پيتزا» است. فرهنگستان بارها جعلي بودن اين واژه‌ها را اعلام کرده است، اما شوربختانه حتي برخي از نخبگان جامعه هنوز بر اين گمان‌اند که اين واژه‌هاي جعلي ساخته فرهنگستان است. در چند ماه گذشته نيز فردي، با اندکي ذوق و البته آگاهي اندک‌تري از زبان فارسي، به برساختن چند واژه در برابر برخي از واژه‌هاي پزشکي، مانند «آنژيوکت: جوال‌دوز رگ‌گشا»، «آمبولانس: ارابه بيماربري» و «آژير: فانوس فغان‌کش» دست زد و آن‌ها را به فرهنگستان نسبت داد. يکي از نشانه‌هاي دروغين بودن اين فهرست هم برابرگزيني براي واژه «فارسي» آژير است!

فرهنگستان زبان و ادب فارسي اکنون دوازده گروه پژوهشي دارد که گروه «واژه‌گزيني» يکي از آن‌هاست، اما اغلب مردم گمان مي‌کنند که تنها فعاليت پژوهشي فرهنگستان همين واژه‌گزيني است؛ چنين نيست. در همين گروه هم، برخلاف گمان عموم مردم، کار اصلي واژه‌گزيني را استادان طراز اول و شناخته‌شده رشته‌هاي مختلف در قالب کارگروه‌هاي تخصصي واژه‌گزيني برعهده دارند و وظيفه پژوهشگران و کارشناسان فرهنگستان بيشتر راهبري اين کارگروه‌ها است تا برابرنهادهاي پيشنهادي هر کارگروه مطابق «اصول و ضوابط واژه‌گزيني» باشد.

فرهنگستان زبان و ادب فارسي واژه‌هاي مصوب هر سال را در قالب فرهنگ واژه‌هاي مصوب سال چاپ مي‌کند. همچنين، هرگاه واژه‌هاي مصوب هر رشته به عدد هزار برسد، آن‌ها را در فرهنگ جداگانه‌اي در قالب هزارواژه‌هاي تخصصي منتشر مي‌کند. شمار اين هزارواژه‌ها اکنون به 37 جلد رسيده است. همه برابرهاي تصويب‌شده براي واژه‌هاي بيگانه (بيش‌از 65 هزار واژه) در بخش «واژه‌هاي مصوب» وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسي در دسترس است و علاقه‌مندان مي‌توانند براي اطمينان از مصوب بودن برابر هر واژه بيگانه اين بخش را نگاه کنند.»