مسجد چوبي با قدمتي بيش از سه قرن در لهستان

بازديد سفيران 31 کشور از اين روستاي تاريخي و نامزدي مسجد آن در رقابت «شگفتي‌هاي لهستان 2026» نيز بر اهميت اين ميراث کهن افزوده است.

در روستاي کوچک «کروشينياني» (Kruszyniany) در استان پودلاسکي، واقع در شمال‌شرق لهستان، سفيران و نمايندگان ديپلماتيک 31 کشور از چهار قاره، در چارچوب برنامه‌اي رسمي براي آشنايي با تنوع قومي و ديني اين منطقه حضور يافتند.

بازديدکنندگان از مسجد تاريخي چوبي و گورستان اسلامي پشت آن ديدن کردند. در جريان اين برنامه، نمايندگان مسلمانان و دکتر آرتور کونوباکسکي، نماينده استاندار در امور ميراث و سنت‌ها، درباره پيشينه حضور تاتارها در لهستان و وضعيت کنوني زندگي آنان در استان پودلاسکي توضيح دادند.

آشنايي با فرهنگ اين جامعه تنها به تاريخ و معماري محدود نماند؛ سفيران غذاهاي سنتي تاتاري را نيز چشيدند و از نزديک شاهد اجراي نمايش تيراندازي با کمان از روي اسب و معرفي محصولات محلي منطقه بودند.

مسجدي چوبي با ريشه‌هايي در قرن هجدهم

تاريخ استقرار مسلمانان تاتار در روستاي کروشينياني به سال 1679 ميلادي بازمي‌گردد؛ زماني که يان سوم سوبيسکي، پادشاه لهستان، زمين‌هايي را در اين منطقه به تاتارها واگذار کرد. اين روستا به‌تدريج به يکي از مهم‌ترين کانون‌هاي تاريخي حضور آنان در شمال‌شرق لهستان تبديل شد.

مسجد چوبي کنوني که قدمت آن به قرن هجدهم ميلادي مي‌رسد، با معماري سنتي و آثار مذهبي ارزشمندش شناخته مي‌شود. محراب، منبر و نسخه‌هاي تاريخي قرآن کريم از جمله بخش‌هاي شاخص اين بنا هستند؛ آثاري که در کنار کارکرد مذهبي مسجد، بخشي از تاريخ و هويت فرهنگي جامعه تاتارهاي مسلمان را بازتاب مي‌دهند.

در مجاورت مسجد، قبرستان اسلامي قرار دارد که در ميان مردم محلي با نام «مزار» شناخته مي‌شود. سنگ‌قبرهاي اين قبرستان، روايتگر گذر نسل‌هاي مختلف تاتار و تداوم سنت‌هاي اسلامي در اين منطقه‌اند.

البته پيشينه حضور تاتارهاي مسلمان در لهستان به مراتب قديمي‌تر از تاريخ شکل‌گيري اين مسجد است. ريشه‌هاي اين حضور به اواخر قرن چهاردهم ميلادي و دوران دولت تاريخي لهستان و ليتواني بازمي‌گردد؛ زماني که گروه‌هايي از تاتارها در سرزمين‌هاي اين دولت مستقر شدند.

تلاش براي حفظ و معرفي ميراث تاتارها

در سال‌هاي اخير، نهادهاي رسمي لهستان اقداماتي را براي حفاظت از مسجد کروشينياني و معرفي ارزش تاريخي آن دنبال کرده‌اند.

يکي از اين اقدامات، اختصاص بخشي از مجموعه برنامه‌هاي «درباره آثار تاريخي صحبت کنيم» از سوي نهاد حفاظت از آثار تاريخي استان پودلاسکي به اين مسجد بوده است.

 در اين برنامه، معماري و اشياي مذهبي بنا بررسي شد و روايت‌هاي نسل‌به‌نسل منتقل‌شده درباره تاريخ جامعه تاتار نيز مورد توجه قرار گرفت. يکي از نوادگان خانواده الکساندر کرژيتشوفسکي نيز در اين برنامه حضور داشت و در انتقال بخشي از اين خاطرات تاريخي مشارکت کرد.

حفاظت از ميراث منطقه تنها به بناهاي تاريخي محدود نيست. شهرستان سوکولکا و شهرداري کرينکي نيز در پروژه‌اي مشترک، بازسازي بيش از 10 کيلومتر از جاده منتهي به کروشينياني را در دستور کار قرار دادند.

 در اين طرح، براي صيانت از بافت تاريخي منطقه، سنگ‌فرش مسير در محدوده تاريخي حفظ مي‌شود و در ساير بخش‌ها از آسفالت استفاده خواهد شد؛ رويکردي که با الزامات حفاظت از آثار تاريخي هماهنگ شده است.

در اقدامي ديگر، مسجد کروشينياني به رقابت «شگفتي‌هاي لهستان 2026» که از سوي نشنال جئوگرافيک برگزار مي‌شود، معرفي شده است.

هم‌زمان، تلاش‌ها براي ثبت محوطه‌هاي تاريخي مرتبط با مسلمانان تاتار در کروشينياني و بوهونيکي در فهرست ميراث جهاني يونسکو نيز ادامه دارد.

از حافظه محلي تا شناخته‌شدن در جهان

بازديد سفيران 31 کشور از کروشينياني، فراتر از يک برنامه گردشگري يا آشنايي با آثار تاريخي، فرصتي براي معرفي بخشي کمتر شناخته‌شده از تاريخ اسلام در اروپا بود؛ بخشي که در آن، هويت ديني با سنت‌هاي فرهنگي و تاريخ چندصدساله يک جامعه پيوند خورده است.

قرار گرفتن اين مسجد و قبرستان اسلامي در برنامه رسمي معرفي تنوع ديني و فرهنگي لهستان، همچنين فرصتي فراهم کرد تا اعضاي جامعه اسلامي، تاريخ و ميراث خود را به طور مستقيم براي نمايندگان کشورهاي مختلف روايت کنند.

برهمين اساس، ميراث مسلمانان تاتار در شمال‌شرق لهستان، از محدوده يک روستاي تاريخي فراتر مي‌رود و به بخشي از گفت‌وگوي بين‌المللي درباره تنوع فرهنگي، همزيستي ديني و ضرورت پاسداري از ميراث مشترک بشري تبديل مي‌شود.