فعاليت تنها 7000 مربي بهداشت در مدارس کشور

مدرسه، به‌عنوان محيطي که دانش‌آموزان ساعات قابل توجهي از روز را در آن سپري مي‌کنند، يکي از مهم‌ترين بسترهاي آموزش و ترويج رفتارهاي بهداشتي است؛ اما تحقق اين هدف، به حضور نيروي انساني متخصص و استمرار برنامه‌هاي مراقبت سلامت نياز دارد.

پانزدهم آبان‌ماه، روز بهداشت‌يار مدارس، فرصتي براي بازخواني همين ضرورت است؛ ضرورتي که با توجه به جمعيت دانش‌آموزي کشور و چالش‌هاي موجود در حوزه سلامت مدارس، از آموزش بهداشت فردي و تغذيه سالم تا پيشگيري از بيماري‌هاي واگيردار، اهميت بيشتري پيدا مي‌کند.

کمبود مراقبان سلامت؛ مسئله‌اي فراتر از تأمين نيروي انساني

محمد جعفري، مديرکل تربيت بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش،با اشاره به تعداد مراقبان سلامت مدارس کشور گفت: در حال حاضر حدود 7000 مراقب سلامت داريم و بر اساس مصوبه هيئت وزيران، به ازاي هر 480 دانش‌آموز در دوره ابتدايي بايد يک مراقب سلامت وجود داشته باشد.

وي با بيان اينکه جبران کمبود مراقبان سلامت از دو مسير دنبال مي‌شود، افزود : با هماهنگي مرکز برنامه‌ريزي منابع انساني، تلاش مي‌کنيم تا پايان برنامه هفتم توسعه، تعداد مراقبان سلامت مورد نياز مدارس تأمين شود.

کمبود مراقب سلامت در مدارس، صرفاً به معناي کاهش تعداد نيروهاي حاضر در اين بخش نيست؛ اين کمبود مي‌تواند بر استمرار آموزش‌هاي بهداشتي، شناسايي مشکلات سلامت دانش‌آموزان و پيگيري مواردي که نيازمند توجه و مراقبت بيشتر هستند، تأثير بگذارد.

در چنين شرايطي، تأمين نيروي انساني مورد نياز مدارس، در کنار آموزش و تقويت مشارکت ساير عوامل مدرسه، از جمله موضوعاتي است که مي‌تواند به بهبود وضعيت مراقبت سلامت دانش‌آموزان کمک کند.

جذب نيروهاي جديد و تغيير سمت کارکنان؛ دو مسير جبران کمبود

جعفري درباره برنامه‌هاي وزارت آموزش و پرورش براي تأمين مراقبان سلامت گفت: سال گذشته نزديک به 1000 نفر و امسال نيز حدود 1000 نفر با سهميه دانشگاه فرهنگيان و دانشگاه‌هاي علوم پزشکي کشور جذب شده‌اند که پس از گذراندن دوره‌هاي آموزشي 3.5 تا 4 ساله، به عنوان مراقب سلامت فعاليت خواهند کرد.

وي افزود: در دستورالعمل توسعه سنواتي، اين امکان فراهم شده است تا همکاراني که در رشته‌هايي مانند زيست‌شناسي، فيزيولوژي، پرستاري و رشته‌هاي مرتبط با بهداشت تحصيل کرده‌اند، بتوانند تغيير سمت داده و در حوزه مراقبت سلامت مدارس فعاليت کنند.

به گفته مديرکل تربيت بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش، اين دو مسير در کنار يکديگر براي جبران کمبود نيروي انساني دنبال مي‌شوند؛ مسيري که از يک سو به تربيت و جذب نيروهاي جديد و از سوي ديگر به استفاده از ظرفيت کارکنان موجود با تحصيلات مرتبط متکي است.

وقتي آموزگار و دانش‌آموز هم بخشي از نظام مراقبت سلامت مي‌شوند

با وجود برنامه‌هاي جذب و تأمين نيروي انساني، آموزش و پرورش براي جبران کمبود مراقبان سلامت، به ظرفيت ساير عوامل مدرسه نيز توجه دارد؛ ظرفيتي که مي‌تواند آموزش و ترويج رفتارهاي بهداشتي را از حضور مراقب سلامت فراتر ببرد.

جعفري با اشاره به آموزش آموزگاران پايه گفت: سال گذشته نزديک به 60 هزار آموزگار پايه، 24 ساعت آموزش مرتبط با سرفصل‌هاي درسي سلامت را دريافت کردند و تلاش مي‌کنيم از اين ظرفيت براي جبران کمبودها استفاده کنيم.

وي همچنين از دانش‌آموزان به عنوان يکي ديگر از ظرفيت‌هاي حوزه سلامت مدارس ياد کرد و افزود: از ظرفيت دانش‌آموزان به عنوان سفيران سلامت استفاده مي‌کنيم؛ سفيران سلامت بهداشت، تغذيه، محيط زيست، انرژي و بهداشت دهان و دندان از جمله گروه‌هايي هستند که در اين زمينه فعاليت مي‌کنند.

استفاده از ظرفيت آموزگاران و دانش‌آموزان، در کنار حضور مراقبان سلامت، مي‌تواند به گسترش آموزش‌هاي بهداشتي در محيط مدرسه کمک کند؛ به‌ويژه در موضوعاتي که پيشگيري از آن‌ها به رعايت رفتارهاي بهداشتي روزمره و آگاهي دانش‌آموزان و خانواده‌ها وابسته است.

از آموزش بهداشت تا پيشگيري از شپش سر در مدارس

يکي از موضوعاتي که اهميت آموزش و مراقبت سلامت در مدارس را نشان مي‌دهد، شيوع شپش سر در ميان کودکان و دانش‌آموزان است؛ آلودگي انگلي شايعي که به گفته رئيس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، از طريق تماس مستقيم با فرد آلوده يا استفاده مشترک از وسايل شخصي منتقل مي‌شود.

شپش سر از جمله موضوعاتي است که در کنار درمان فرد مبتلا، به آموزش خانواده‌ها و دانش‌آموزان درباره راه‌هاي انتقال و پيشگيري نياز دارد. آگاهي از ضرورت پرهيز از استفاده مشترک از وسايل شخصي و توجه به اصول بهداشتي، مي‌تواند در کنترل اين آلودگي نقش داشته باشد.

در چنين شرايطي، مراقبان سلامت مدارس مي‌توانند با آموزش و اطلاع‌رساني به دانش‌آموزان و خانواده‌ها، بخشي از ظرفيت پيشگيري را در محيط مدرسه فعال کنند؛ ظرفيتي که البته به حضور مستمر نيروي متخصص و همکاري ساير عوامل مدرسه وابسته است.

بازنشستگان؛ ظرفيتي که استفاده از آن نيازمند ضوابط مشخص است

مديرکل تربيت بدني و سلامت وزارت آموزش و پرورش درباره امکان استفاده از ظرفيت بازنشستگان در حوزه مراقبت سلامت مدارس نيز گفت: به‌کارگيري بازنشستگان تابع قوانين و مقررات امور اداري و استخدامي است و بايد بر اساس ضوابط مربوط انجام شود.

جعفري افزود: در بسياري از موارد، بازنشستگان به صورت داوطلبانه همکاري مي‌کنند، اما از آنجا که فعاليت‌هاي بهداشتي به عنوان فعاليت آموزشي محسوب نمي‌شود، حق‌التدريس شامل آن نمي‌شود و امکان پرداخت حق‌التدريس براي چنين همکاري‌هايي وجود ندارد.

سلامت مدرسه؛ مسئوليتي فراتر از يک روز

آنچه از برنامه‌هاي وزارت آموزش و پرورش براي جبران کمبود مراقبان سلامت برمي‌آيد، اتکا به مجموعه‌اي از ظرفيت‌ها براي تأمين نيروي انساني و گسترش آموزش‌هاي بهداشتي است؛ از جذب نيروهاي جديد و تغيير سمت کارکنان داراي تحصيلات مرتبط تا آموزش آموزگاران و استفاده از ظرفيت سفيران سلامت.

با اين حال، تحقق هدف تأمين مراقب سلامت مورد نياز مدارس تا پايان برنامه هفتم توسعه، در کنار استمرار آموزش‌هاي بهداشتي و همکاري خانواده‌ها، مي‌تواند زمينه مراقبت مؤثرتر از سلامت دانش‌آموزان را فراهم کند.

روز بهداشت‌يار مدارس، فرصتي براي توجه به همين مسئله است؛ اينکه سلامت دانش‌آموزان در محيط مدرسه، تنها با آموزش‌هاي مقطعي يا اقدامات موردي محقق نمي‌شود و به مجموعه اي از مراقبت مستمر، نيروي انساني متخصص و مشارکت همه ارکان مدرسه نياز دارد.