غارها؛ پديده‌هاي شگفت‌انگيز، تاريخ زمين و دنياي زيرين

غارنوردي به عنوان يک فعاليت ماجراجويانه، ترکيبي از عشق به طبيعت، کنجکاوي علمي و چالش‌هاي فيزيکي است. غارنوردان افرادي هستند که با استفاده از مهارت‌ها و تجهيزات خاص، به کشف و بررسي دنياي پنهان زيرزميني مي‌پردازند. آن‌ها نه تنها به دنبال زيبايي‌هاي بصري غارها، مانند استالاکتيت‌ها و استالاگميت‌هاي بي‌نظير هستند، بلکه به کشف ناشناخته‌ها و مطالعه ويژگي‌هاي زمين‌شناسي، زيستي و محيط‌زيستي غارها نيز علاقه‌مندند.

اين فعاليت نيازمند شجاعت، صبر و دقت فراوان است، زيرا شرايط محيطي درون غارها ممکن است خطرناک باشد. هرگونه اشتباه در اين فضاهاي تاريک و پيچيده مي‌تواند منجر به حوادث جدي شود. بنابراين، غارنوردان بايد با احتياط و آمادگي کامل وارد اين دنياي ناشناخته شوند.

اگر شما هم به اين دنياي شگفت‌انگيز علاقه‌مند هستيد، راهنماهاي معروف‌ترين غارهاي ايران مي‌توانند اطلاعات لازم را در اختيار شما قرار دهند. با آشنايي با اين غارها، مي‌توانيد تجربه‌اي منحصر به فرد و فراموش‌نشدني را از دنياي زيرزميني ايران کسب کنيد.

غار عليصدر

غار عليصدر در 75 کيلومتري شمال غرب شهر همدان و ميان رشته‌کوه‌هاي زاگرس و در نزديکي شهر کبودرآهنگ و روستاي عليصدر قرار دارد، اين غار با طول بيش از 11 کيلومتر يکي از طويل ترين، شگفت انگيزترين و بزرگ ترين غارهاي آبي ايران و جهان است.

اين غار در ارتفاع حدود 2100 متري از سطح دريا واقع شده است . دماي داخلي غار عليصدر در تمام طول سال تقريباً ثابت و در حدود 12 درجه سانتي گراد است که اين ويژگي آن را به مکاني مناسب براي بازديد در تمامي فصول سال تبديل مي کند. غار عليصدر از لحاظ زمين شناسي به دوران دوم زمين شناسي يعني دوره ژوراسيک بازمي گردد و طبق شواهد تاريخي، اين غار در گذشته به‌عنوان پناهگاهي براي انسان‌ها مورد استفاده قرار مي‌گرفته و قدمت آن بيش از 190 ميليون سال است.

غار عليصدر داراي دالان‌ها و راه‌هاي باريک و پيچ‌درپيچ است و در قسمت مرکزي آن يک درياچه بزرگ وجود دارد. عمق آب درياچه غار در بخش‌هاي مختلف بين نيم تا 14 متر است و برخي از حفره‌هاي زيرزميني آن به عمق 40 متر مي‌رسد. آب درياچه غار عليصدر بسيار زلال و خنک است و هيچ‌گونه رنگ يا بوي خاصي ندارد.نکته جالب اينجاست که فقط 3 کيلومتر از اين غار براي بازديد قابل دسترسي است، در حالي که 8 کيلومتر از آن به‌دليل دشواري مسير هنوز کشف نشده‌اند. در سال 1387، غار عليصدر به‌عنوان بيست و سومين اثر طبيعي ملي ايران در فهرست ميراث طبيعي کشور ثبت شد.

فضاي داخلي غار پر از قنديل‌ها و ستون‌هاي آهکي است که از انباشته شدن قطرات آب بر روي سنگ‌ها ايجاد شده‌اند. اين اشکال طبيعي، در طول ميليون‌ها سال شکل گرفته‌اند و بسياري از آن‌ها به دليل زيبايي خاص‌شان نام‌گذاري شده‌اند. از قنديل‌هاي نازک و بلند تا ستون‌هاي عظيم و شگفت‌انگيز، هر گوشه‌اي از اين غار به نوعي معجزه‌اي از طبيعت است. بهار و تابستان بهترين فصل‌ها براي بازديد هستند، اما اگر عاشق طبيعت رنگارنگ يا سکوت زمستوني باشي، پاييز و زمستون هم تجربه‌اي متفاوت ارائه مي‌کنند.

غار نمکدان قشم؛ طويل‌ترين غار نمکي جهان

غار نمکي در سال 1998 (1377) با همکاري بين زمين‌شناسان اهل جمهوري چک و دانشگاه شيراز کشف شد. تا پيش از کشف اين غار، غاري در فلسطين به‌عنوان طولاني‌ترين غار نمکي جهان شناخته مي‌شد. اين جابه‌جايي رکورد و ثبت غار نمکدان از جاهاي ديدني قشم به‌عنوان طولاني‌ترين غار نمکي جهان، علت اصلي شهرت جهاني آن بود. اين غار در 90 کيلومتري مرکز شهر و در ارتفاع 237 متري سطح دريا واقع شده. نمکدان قشم شامل چندين مسير است که طولاني‌ترين آن غار نمکدان3 نام دارد. اين غار حدود 6400 متر است و طولاني‌ترين غار نمکي ايران به حساب مي‌آيد.

بازديد از اولين دالان غار ساده است و مي‌توان در آن راه رفت. گردشگران عمومي از اين دالان بازديد مي‌کنند. دالان دوم مسيري دارد که بايد به‌صورت سينه‌خيز از آن عبور کرد. اگر قصد ماجراجويي بيشتر داريد، مي‌توانيد به اين دالان هم وارد شويد؛ اما آماده خراش‌ها و زخم‌هاي کوچک باشيد و اگر لباس اضافه نداريد، از اين کار صرف‌نظر کنيد. دالان سوم هم به غارنوردان اختصاص دارد و براي افرادي مناسب است که سرشان براي هيجان و دردسر درد مي‌کند!

غار نمکدان سه، درياچه نمکي به عمق 1 متر دارد که در فاصله 160 متري دهانه آن قرار دارد. به علاوه چندين تالار بزرگ و کوچک در آن وجود دارد که اولين آن‌ها در فاصله تقريبي 700 متري از ورودي است. غار نمکدان، يک جريان آب دائمي دارد که از غار بيرون مي‌ريزد و درياچه‌اي سفيدرنگ مي‌سازد که از دور شبيه برف به نظر مي‌رسد. اين غار هم محلي براي استخراج نمک خوراکي و طبي است و هم کاربرد گردشگري دارد. غار نمکدان قشم به‌عنوان يک ژئوسايت در ژئوپارک قشم به ثبت رسيده و سازمان يونسکو نيز حمايت خود را از آن اعلام کرده است.

دماي داخل غار به زمان حضور شما در اين فضا بستگي دارد، اما معمولا کمي خنک‌تر از فضاي بيروني است. هنگام قدم‌زدن داخل غار، رطوبت را احساس مي‌کنيد و ترکيب اين رطوبت با نمک بوي خاصي را به وجود مي‌آورد. يکي از ويژگي‌هاي جذاب تزئينات دالان‌هاي کاخ نمکي زيباي قشم اين است که قنديل‌ها و ديوارهاي آن لزوما سفيد نيستند. با کمي دقت، مي‌توانيد بيشتر از ده رنگ مختلف را در ميان سنگ‌ها و نمک‌هاي غار بشماريد. بهترين فصل براي بازديد از جنوب ايران از اواسط پاييز تا اواسط فروردين ماه است.

غار يخي چما، منظره‌اي شبيه به قطب جنوب

غار يخي چما در استان زيباي چهار محال بختياري و در نزديکي روستا و آبشار شيخ علي خان قرار گرفته که 25 کيلومتر با کوهرنگ فاصله دارد .اين غار يخي بر اثر انباشته شدن برف در ساليان دراز تبديل به يک کوه برفي شده و در تمامي فصول سال ظاهر يخي خود را حفظ مي‌کند. براي رفتن به اين غار بعد از آبشار شيخعلي خان مسيري خاکي را بايد بپيماييد و در کل مسير چادرهاي عشاير آن ناحيه را مي بينيد.

غار يخي چما به عنوان بزرگ‌ترين منبع آب شيرين در ايران شناخته مي‌شود. از زير يخ هاي اين غار چشمه اي با آب سرد در جريان است که در نهايت به سد کوهرنگ مي ريزد. قرار گرفتن در دره هاي عميق و تجمع حجم برف هاي چندين ساله در اين مکان باعث شده است که قنديل هاي يخ و توده هاي عظيم برف به صورت دايمي و در تمام فصول سال باقي بمانند .

غار يخي چما در مقابل دشت چما واقع شده است و بيشتر شبيه تنگه اي بزرگ و انباري پربرف مي باشد که ارتفاع برف هاي آن تا 50 متر نيز مي رسد. ضخامت لايه هاي يخي اين غار در فصول گرم و کم بارش سال کم و بسيار نازک و سست مي باشند. دهانه غار همسطح زمين است. براي بازديد، استفاده از کفش مناسب براي جلوگيري از ليز خوردن و افتادن در آبي با دماي نزديک به صفر درجه ، ضروري است .

با گرم شدن هوا و تغيير شرايط اقليمي در سالهاي اخير، اندک اندک برفها آب شده و به خصوص چشمه آب سرد آن روان است و همين امر سبب مي شود آب در زير توده يخي به حرکت درآيد و برفها را قطره قطره در خود فرو برد ، در نتيجه زير آن پيکره عظيم يخي يک تونل مانندي شکل گرفته است که کف آن سردترين و شيرين ترين آب در جريان است و در سقف برفي آن زيباترين شکل هاي هندسي به وجودآمده است . درباره طول و عرض اين پيکره يخي اتفاق نظري وجود ندارد .در برخي سايت ها، طول غار يخي را بين 2 تا 3 کيلومتر برآورده کرده اند .

منطقه اطراف غار يخي چما ميزبان گونه‌هاي مختلفي از گياهان و حيوانات است که در اين شرايط سرد و کوهستاني زندگي مي‌کنند.غار يخي چما نه تنها به دليل ويژگي‌هاي طبيعي بلکه به واسطه تاريخچه فرهنگي خود نيز حائز اهميت است. اين غار همچنين، به دليل منحصربه‌فرد بودن، در فهرست ميراث ملي کشور به ثبت رسيده است.

غار سهولان؛ غاري در خشکي و آب

غار آبي سهولان مهاباد از غارهاي شگفت انگيز ايران در استان آذربايجان غربي است که ازسطح دريا 1750 متر ارتفاع و 17 کيلومتر تا بوکان و 43 کيلومتر تا مهاباد فاصله دارد.غار سهولان دو بخش خشک و آبي دارد که هر کدام ورودي خود را دارند، اما بخش آبي چند برابر بخش خشکي است. دماي درون و بيرون غار 10 تا 15 درجه تفاوت دارد. دماي داخل غار هم بين 10 تا 13 درجه سانتي‌گراد تغيير مي‌کند و رطوبت آن چيزي حدود 70 تا 80 درصد است. رطوبت زياد غار باعث شده تا خزه‌هاي قهوه‌اي و سبزرنگ، روي صخره‌ها و سنگ‌ها رشد کنند.

سهولان سه درياچه دارد که براي آن محدوده‌هايي مشخص کرده‌اند. اين منطقه‌هاي مشخص‌شده، در واقع حرکت قايق‌ها را محدود مي‌کند تا همه گردشگران در امنيت کامل باشند و غار هم آسيبي نبيند. آب اين درياچه‌ها از سفره‌هاي زيرزميني و جوشش چشمه‌ها تأمين مي‌شود.يکي از ويژگي‌هاي اين غار شکل چکانده‌هاي آن است که جلوه‌اي زيبا به غار بخشيده‌اند. متاسفانه با کاهش بارندگي و خشکسالي، ميزان آبي که از چکانده‌ها سرازير مي‌شده، بسيار کم شده و به جز چند مورد از آنها، باقي خشک هستند. وجود برجستگي‌هايي در بخش‌ آبي غار به ما نشان مي‌دهد که احتمالا پيدايش آن مانند ساير غارهاي آهکي نيست.

اين غار يکصد سال پيش براي اولين بار توسط «ژاک دمرگان « فرانسوي مورد کاوش و بررسي قرار گرفت. پس از آن در سالهاي جنگ جهاني دوم نيز اين غار توسط يک هيات انگليسي مجددا مورد مطالعه قرار گرفت ولي از يادداشت ها و گزارش هاي اين گروه تا بحال مطلبي دردست نمي باشد تا اينکه در مهرماه 1373 توسط غارشناسان ايراني شناسايي شد.غار سهولان در فهرست ميراث طبيعي و ملي ايران ثبت شده است و جزء مناطق تحت حفاظت سازمان محيط‌زيست قرار دارد.

بهترين زمان براي بازديد از غار سهولان فصل بهار و تابستان است. در اين فصول هوا خنک و مطبوع است و مي‌توانيد از زيبايي‌هاي طبيعي اطراف غار نيز لذت ببريد.

غار کتله خور؛ غاري سه طبقه و پيچيده

غار کتله خور در استان زنجان و در 5 کيلومتري روستاي گرماب واقع شده است.اين غار تنهاترين غار طبقاتي آهکي جهان است که 7 طبقه دارد و در دنيا بي‌نظير است؛ اما فقط تعداد زياد طبقات، اين غار را متمايز نکرده؛ بلکه شبيه به قنديل‌هاي رنگي و شفاف و مجسمه‌هاي آهکي آن هم در جاي ديگري وجود ندارد. همچنين پيدا کردن چند گور، استخوان و باقي‌مانده اشيا، اطراف دهانه غار، باعث شده نظريه‌هاي مختلفي درباره تاريخ و کاربري آن مطرح شود. تاريخچه آن هر چه که باشد، اولين بار در سال 1330، يکي از کوهنوردان پيشکسوت زنجان، آن را کشف کرد.

ورودي غار کوتاه است و بايد نشسته از آن عبور کرد، همين سختي ورود به غار هم باعث شد که ساليان سال دست‌نخورده باقي بماند. اما از دهه 1360، ديگر به يکي از مقاصد غارنوردي تبديل شد و روزبه‌روز افراد بيشتري درباره آن اطلاع پيدا مي‌کردند. غار سه طبقه است که با دهليزها به هم مرتبط شده‌اند. کتله خور يکي از پيچيده‌ترين غارهاي ايران است چرا که ترکيبي از آن چيزي است که در ساير غارها پيدا مي‌کنيم.

اين غار تقريبا با غار علي‌صدر همدان هم‌سن است؛ اما آهک‌هاي کتله‌خور از آهک‌هاي غار علي‌صدر خالص‌تر است.آب‌وهواي غار در بخش‌هاي مختلف، تفاوت زيادي دارد و در بعضي از بخش‌هاي داخلي، ميزان رطوبت حتي به 90درصد هم مي‌رسد. بهترين زمان بازديد از غار کتله خور زنجان، فصل بهار است.

يکي ازمهم‌ترين بخش‌هاي غار که توجه مخاطبان و گردشگران را به خود جلب مي‌کند، مجسمه‌هاي آهکي است. اين مجسمه‌ها در طي قرن‌ها ريزش آب و آهک شکل‌هاي اتفاقي به‌ خود گرفته است وهمين هم ماجراي گشت‌وگذار در غار را جذاب‌تر مي‌کند؛ چون هرکدام از شما از ديد خودتان به مجسمه‌ها نگاه مي‌کنيد و انسان يا حيواني متفاوت را در دل آن‌ها مي‌بينيد.

يکي از عجيب‌ترين اتفاقات اين است که در اين غار افسانه پيوند عروس و دامادهاي روستا شکل مي‌گيرد؛ يعني وقتي مراسم عروسي در روستا تمام مي‌شود، قبل از اينکه عروس و داماد به خانه خودشان بروند، همراه مهمان‌ها وارد غار مي‌شوند و بعد از کمي گشت‌وگذار شروع مي‌کنند به رقص و پايکوبي.مردم روستا باور دارند که اين کار برکت را به زندگي تازه عروس و داماد هديه مي‌کند.

غار آبي دانيال مازندران؛ دومين غار بزرگ رودخانه‌اي ايران

غار آبي دانيال در نزديکي روستاي دانيال شهرستان سلمانشهر مازندران، دومين غار رودخانه‌اي بزرگ ايران پس از غار قوري‌قلعه کرمانشاه است. اين غار جوان ولي چشمگير، با دالان اصلي 2158 متري و پيچ‌وخم‌هاي فراوانش، يکي از هيجان‌انگيزترين مقاصد طبيعي شمال کشور محسوب مي‌شود. آب زلال، قنديل‌هاي چند ميليون ساله و تالارهاي ديدني چون تالار خفاش‌ها و تالار زرين از ويژگي‌هاي شاخص آن هستند.

ورود به غار با شيب تند و مسير آبي همراه است؛ پس از حدود صد متر، گردشگران تا کمر در آب پيش مي‌روند و رودخانه زيرزميني در ادامه به حيله‌رود و درياي خزر مي‌پيوندد. دانيال زيستگاهي براي خفاش‌ها و موجودات ريز آبزي مانند گاماروس و تک‌ياختگان است که به پايداري اکوسيستم غار کمک مي‌کنند.

دماي ثابت آب و هواي درون غار تجربه‌اي دلچسب به وجود مي‌آورد، اما چون مسير سراسر خيس است، به‌ويژه براي تازه‌واردان به دنياي غارنوردي، تابستان بهترين زمان بازديد به‌ شمار مي‌رود. غار دانيال نمونه‌اي باشکوه از پيوند شگفت‌انگيز آب، سنگ و زندگي در دل زمين است.

غار ده شيخ پاتاو؛ اقليمي جادويي در دل کوهستان

اگر به دنبال تجربه‌اي متفاوت از برخورد با شکوه طبيعت هستيد، غار ده‌شيخ در قلب پاتاوه، شما را به سفري به اعماق زمين دعوت مي‌کند. اين غار آهکي که برخي آن را «علي‌صدر 2» مي‌نامند، با دالان‌هاي پرپيچ‌وخم و قنديل‌هاي باشکوهي که از سقف آن آويزان شده‌اند، گويي موزه‌اي طبيعي از تخصص طبيعت است. قدم زدن در ميان اين سازه‌هاي آهکي، حس حضور در يک دنياي افسانه‌اي و پنهان را به شما منتقل مي‌کند.

يکي از جذاب‌ترين ويژگي‌هاي غار ده‌شيخ، تفاوت دماي چشمگير آن با دنياي بيرون است. اين غار مانند يک سيستم تهويه طبيعي عمل مي‌کند؛ به طوري که در تابستان‌هاي داغ، پناهگاهي خنک براي گردشگران است و در زمستان‌هاي سرد، گرماي ملايمي را به بدن هدايت مي‌کند. اين ويژگي باعث شده تا غار ده‌شيخ، در تمام فصول سال، مقصدي ايده‌آل براي ماجراجويان و علاقه‌مندان به طبيعت‌گردي باشد.

مسير رسيدن به اين غار نيز خود بخشي از تجربه سفر شماست. با عبور از نزديکي پل تاريخي پاتاوه و از ميان مناظر بکر روستاي ده‌شيخ، شما در مسيري قرار مي‌گيريد که تاريخ و طبيعت در آن به هم گره خورده‌اند. اين سفر که معمولاً بين 2 تا 4 ساعت زمان مي‌برد، فرصتي بي‌نظير براي عکاسي از مناظر بکر و تجربه‌ي آرامشي است که تنها در دل کوه‌هاي کهگيلويه و بويراحمد يافت مي‌شود.

منبع: ايرنا