عدم پيروزي آمريکا در جنگ با ايران نشانه حرکت جهان به سمت نظم چندقطبي است

آنتونيو گوترش در مصاحبه‌اي با فايننشال تايمز، در آستانه پايان دوره 10 ساله خود در رأس سازمان ملل، گفت جهان در حال تغيير است و کاهش سلطه آمريکا، ظهور قدرت‌هاي جديد و تجربه جنگ‌هايي که ابرقدرت‌ها در آنها نتوانسته‌اند به پيروزي قاطع دست پيدا کنند، نشانه حرکت جهان به سمت نظم چندقطبي است.

دبيرکل سازمان ملل گفت: «زمان آن رسيده است که ابرقدرت‌ها محدوديت‌هاي قدرت خود را درک کنند.»

وي افزود: «اگر به آنچه در دوران اخير رخ داده نگاه کنيد، ظرفيت ابرقدرت‌ها براي تحميل اراده، قدرت يا نيروي خود در چندين موقعيت، به‌شدت محدود شده است.»

گوترش: به ايران و اوکراين نگاه کنيد

گوترش در بخشي از مصاحبه به جنگ در اوکراين و جنگ عليه ايران اشاره کرد و درباره جنگ اوکراين که به طول انجاميده گفت: «به آنچه بين روسيه و اوکراين رخ داده نگاه کنيد.»

دبيرکل سازمان ملل سپس درباره ايران گفت: «به آنچه ميان آمريکا و ايران رخ داده نگاه کنيد.»وي با اشاره به جنگ آمريکا و اسرائيل عليه ايران افزود که آمريکا اميدوار بود تهران پس از حمله ماه فوريه تسليم شود، اما شش ماه بعد، حاکميت ايران همچنان به مقاومت ادامه داده و تنگه هرمز، مهم‌ترين مسير آبي انتقال انرژي در جهان، را بسته است.

گوترش تأکيد کرد: «ابرقدرت‌ها بايد درک کنند که شرايط تغيير کرده و وزن و جايگاه کشورهاي مختلف تغيير کرده است.»او اين تحولات را بخشي از گذار جهان از نظم تحت رهبري آمريکا پس از جنگ سرد به سمت نظامي چندقطبي دانست.

واکنش گوترش به طرح ترامپ براي «هيئت صلح»

گوترش همچنين ايده رقابت «هيئت صلح» مورد حمايت دونالد ترامپ با شوراي امنيت سازمان ملل را رد کرد.اين هيئت که سال گذشته با مشارکت شماري از رهبران جهان تشکيل شد، در ابتدا با هدف دستيابي به توافق ميان اسرائيل و حماس فعاليت خود را آغاز کرد.

گوترش با اشاره به عملکرد اين هيئت در غزه گفت: «اگر به آنچه در غزه رخ مي‌دهد و اقداماتي که انجام شده و پيشرفتي که حاصل شده نگاه کنيد، صادق باشيم، اين سازمان ملل نيست که بايد نگران باشد؛ ديگران بايد درباره آنچه انجام مي‌دهند نگران باشند.»

شوراي امنيت عملاً فلج شده است

با اين حال، گوترش اذعان کرد که نقش سازمان ملل در ميانجيگري بحران‌هاي جهاني در طول دوره مسئوليت او کمرنگ‌تر شده است.وي گفت ميانجيگري سازمان ملل در جنگ‌هاي اوکراين، غزه و ايران دشوار بوده و شوراي امنيت نيز عملاً «فلج» شده است؛ چرا که آمريکا و روسيه، دو عضو داراي حق وتو، در حالي که اهداف خود را دنبال مي‌کنند، مانع تصميم‌گيري اين شورا شده‌اند.به گفته گوترش، سازمان ملل همچنين در جنگ داخلي سودان به حاشيه رانده شده و طرف‌هاي خارجي با سوءاستفاده از بن‌بست شوراي امنيت در اين درگيري مداخله کرده‌اند.

وي گفت: «اکنون احساس مصونيت از مجازات در حال گسترش است.»گوترش افزود که اهرم فشار سازمان ملل به‌شدت کاهش يافته است، زيرا شوراي امنيتي وجود ندارد که بتواند به کشورها بگويد بايد چگونه رفتار کنند و در غير اين صورت با مجازات روبرو خواهند شد.با اين حال، او انتقادها درباره کاهش نقش خود در ميانجيگري بحران‌ها را رد کرد و به سفر اخيرش به قبرس، که حدود 60 سال است تقسيم شده، اشاره کرد.او گفت: «ميانجيگري امروز بسيار دشوار است و نتايج آن محدود است، اما ما تسليم نمي‌شويم.»

گوترش در بخشي از اين مصاحبه، اتهام اسرائيل مبني بر اينکه سازمان ملل به‌صورت ساختاري عليه اين رژيم موضع دارد را رد کرد.او گفت: «فکر مي‌کنم ما در سمت درست تاريخ قرار داشته‌ايم و از آنچه براي زندگي مسالمت‌آميز دو ملت در کنار يکديگر ضروري است دفاع کرده‌ايم.»

اختلاف با ترامپ و بحران مالي سازمان ملل

گوترش در ادامه به رابطه دشوار خود با آمريکا و دولت ترامپ اشاره کرد و گفت رئيس‌جمهور آمريکا بارها نارضايتي خود از عملکرد و رويکرد چندجانبه‌گرايانه سازمان ملل را نشان داده است.دولت ترامپ حمايت خود از سازمان جهاني بهداشت و برخي ديگر از نهادهاي سازمان ملل را متوقف کرده و تأمين مالي ده‌ها برنامه اين سازمان را کاهش داده است.طبق اعلام سازمان ملل، آمريکا بيش از 2 ميليارد دلار بدهي معوق به بودجه عادي سازمان ملل و حدود 3 ميليارد دلار بدهي بابت عمليات حفظ صلح دارد؛ هرچند واشنگتن اعلام کرده قصد دارد 725 ميليون دلار براي بودجه سازمان ملل آزاد کند.گوترش گفت اين فشارهاي مالي به کاهش شديد بودجه و از دست رفتن هزاران شغل در سازمان ملل منجر شده است، اما تأکيد کرد اين سازمان با وجود کاهش منابع، فرو نپاشيده است.او گفت در بودجه سال 2026، تعداد پست‌هاي سازمان ملل 22 درصد کاهش يافته است.

هشدار درباره خطر رويارويي در جهان چندقطبي

گوترش همچنين افزايش قدرت کشورهاي موسوم به «قدرت‌هاي مياني» از جمله هند و کشورهاي ثروتمند خليج فارس را روندي مثبت دانست، اما هشدار داد که گذار به جهان چندقطبي بايد با احتياط مديريت شود.او گفت اگر نهادهاي جهاني نتوانند خود را با تغيير موازنه قدرت تطبيق دهند، چندقطبي شدن جهان ممکن است به رقابت بيشتر و در نهايت رويارويي منجر شود.

گوترش براي نمونه به اروپا پيش از جنگ جهاني اول اشاره کرد و گفت آن زمان نيز اروپا چندقطبي بود، اما نبود نهادهاي چندجانبه براي مديريت اين وضعيت، در نهايت به جنگ جهاني اول منجر شد.وي همچنين خواستار اصلاح ساختار شوراي امنيت شد و گفت اينکه سه عضو از پنج کشور داراي حق وتو از اروپا باشند، ديگر قابل‌دوام نيست.گوترش تأکيد کرد که ساختار شوراي امنيت بايد با وزن واقعي قدرت‌ها در جهان امروز تطبيق پيدا کند.او در پاسخ به دشواري اصلاح اين شورا گفت «قدرت هرگز واگذار نمي‌شود؛ بايد آن را به دست آورد.»

«دبيرکل سازمان ملل قدرت ندارد؛ صدا دارد»

گوترش در پايان با اشاره به محدوديت اختيارات خود به‌عنوان دبيرکل سازمان ملل گفت «دبيرکل قدرت ندارد؛ دبيرکل صدا و توانايي گردهم آوردن کشورها را دارد. قدرت چيز ديگري است و ما آن را نداريم. اما اين صدا خاموش نخواهد شد.»