شيوع 11 درصدي آسم در کودکان و نوجوانان

منظور از برگشت‌پذير اين است که راه‌هاي هوايي ممکن است به دليل تاثير برخي عوامل مسدود شوند. در چنين شرايطي،  راه‌هاي هوايي تنگ مي‌شوند و عبور هوا از راه‌هاي هوايي دچار مشکل مي‌شود و در نتيجه منجر به بروز علائم آسم يعني سرفه، تنگي‌نفس و خس‌خس سينه شده و در حقيقت سبب احساس فشار روي قفسه سينه مي‌شود. 

وي ادامه داد: انسداد راه‌هاي هوايي ممکن است در گذر زمان با مصرف دارو برطرف شود و فرد بار ديگر تنفس عادي داشته باشد. براي بيماري‌هايي مانند «COPD» «بيماري مزمن انسداد ريه» انسداد راه هوايي به صورت دائمي و پيش‌رونده وجود دارد. انسداد در بيماري‌هايي از اين دست نه تنها برطرف نمي‌شود بلکه در گذر زمان هم  بيشتر و بيشتر مي‌شود و به همين دليل ميزان علائم بيماري نيز افزايش مي‌يابد. 

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت با بيان اينکه افراد مبتلا به آسم دوره‌هاي عود و بهبود بيماري را تجربه مي‌کنند، اظهار کرد: منظور از عود و بهبود بيماري اين است که فرد مبتلا به اين بيماري علائم سرفه،   تنگي نفس و خس خس را دارد اما علائم بيماري با رفع انسداد راه‌هاي هوايي برطرف مي‌شود و در حقيقت فرد به اصطلاح شرايط عادي را تجربه مي‌کند.

آسم در اغلب موارد ريشه ژنتيکي دارد

وي با بيان اينکه بيماري آسم در اغلب موارد ريشه ژنتيکي دارد، گفت: بيماري‌هايي مانند «آسم»، «رينيت آلرژيک» و «اگزما» به عنوان بيماري‌هاي «آتوپيک» شناخته مي‌شوند و اين بيماري‌ها به طور معمول زمينه ژنتيک داشته و در خانواده افراد وجود دارند. به طور مثال، بيماري آسم تحت تاثير برخي عوامل محرک به وجود مي‌آيد و شعله‌ور مي‌شود. بازهم تاکيد مي‌کنم که بيماري آسم در اغلب موارد به اصطلاح استعداد ژنتيکي در افراد وجود دارد.

وضعيت آسم در ايران و جهان

نجمي درباره وضعيت بيماري آسم در جهان توضيح داد: شيوع آسم در سطح جهان بسيار متفاوت است. براساس آخرين آمار سازمان بهداشت جهاني،  حدود 262 ميليون نفر در دنيا به آسم مبتلا هستند و شيوع آسم در کشورهاي مختلف از صفر تا 40 درصد گزارش شده است.

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت درباره وضعيت آسم در کشور توضيح داد: نتايج يک مطالعه در ميان جمعيت بالغان و کودکان بيانگر اين است که شيوع علائم آسم در ميان کودکان و نوجوانان حدود 11 درصد و شيوع ميان جمعيت بزرگسال نيز 9 درصد است. اين مطالعه، نخستين مطالعه گسترده‌اي است که با حجم نمونه بسيار بالا در تمام کشور انجام شده است. اين مطالعه براساس يک پرسش‌نامه در ارتباط با علائم آسم انجام شده است. شرکت‌کنندگان در اين مطالعه درباره علائمي که بيشترين احتمال بروز آسم را به همراه دارند مورد پرسش قرار گرفته‌اند. 

توجه به افزايش علائم آسم ضروري است

وي ادامه داد: شرکت‌کنندگان براي تشخيص قطعي آسم مي‌بايست توسط پزشکان در مرحله بعدي معاينه و اسپيرومتري مي‌شدند. اگر مراحل تشخيص قطعي انجام شود به طور قطع ميزان شيوع علائم آسم از نتايج به دست آمده کمتر مي‌شود. ميزان هزينه ارزيابي‌ها بسيار زياد و زمان‌بر است و به همين دليل بسياري از کشورهاي جهان فقط با استفاده از پرسش‌نامه‌ها به بررسي علائم آسم مي‌پردازند و فقط نتايج بروز علائم آسم را اعلام مي‌کنند. ميزان شيوع علائم آسم براي وزارت بهداشت يک نکته مهم است؛ اگر شيوع علائم آسم در جامعه افزايش يابد، مي‌توان گفت شايد ميزان بيماري آسم در جامعه افزايش يافته است. همچنين اگر ميزان علائم آسم نيز کاهش يابد، مي‌توان گفت که بيماري آسم در کشور کاهش يافته است. 

بررسي وضعيت شيوع آسم يک روش استاندارد جهاني

او با بيان اينکه بررسي ميزان شيوع علائم آسم در جامعه يک روش استاندارد بين‌المللي است، توضيح داد: پرسش‌نامه شيوع علائم آسم کودکان براساس الگوي «ISAAC» و در ميان جمعيت بزرگسال نيز براساس الگوي «ECRHS» انجام مي‌شود و از اين دو روش بهره‌ برده‌ايم. اين الگوها در فازهاي «يک»، «دو» و «سه» انجام مي‌شود. منظور از فاز يک همان مرحله پرسش‌نامه است و در مرحله دوم از افرادي که داراي علائم مثبت هستند براي انجام معاينه و تست اسپيرومتري دعوت به عمل مي‌آيد و سپس تشخيص قطعي آسم اعلام مي‌شود.

اين متخصص با بيان اينکه فاز دوم بررسي شيوع علائم آسم به ندرت در سطح جهان اتفاق مي‌افتد، افزود: وزارت بهداشت به منظور شناسايي علائم شيوع آسم نسبت به انجام خوشه‌گيري اقدام کرده است. به طور مثال، يکي از خوشه‌هاي کشور در استان آذربايجان‌شرقي قرار دارد و يک روستايي را در نظر بگيريد که حدود 3 ساعت با شهر تبريز فاصله دارد؛ اگرچه چنين روستايي را در طرح مطالعاتي خود بررسي کرده‌ايم اما دعوت از افرادي که در چنين منطقه‌اي حضور دارند و داراي علائم مثبت هستند براي اجراي فاز دوم سخت است. اين موضوع فقط به استان آذربايجان شرقي محدود نمي‌شود بلکه با توجه به گستردگي جغرافيايي کشور کاري سخت و پرهزينه به حساب مي‌آيد. 

وي گفت: اگر اين مطالعه در پنج سال آينده يکبار ديگر انجام شود و ميزان علائم شيوع آسم در کودکان افزايش يابد و به طور مثال از 11 درصد کنوني به 15 درصد برسد، بيانگر افزايش آسم در کشور است. به طور قطع، اگر فاز دوم اين مطالعه در کشور انجام مي‌شد، ميزان شيوع قطعي آسم در کودکان از 11 درصد کمتر و حدود 6 تا 7 درصد بود. روند صعود و نزولي ميزان شيوع آسم براي وزارت بهداشت بسيار مهم است.

تشخيص بيماري آسم سخت است

نجمي با بيان اينکه تشخيص بيماري آسم سخت است، توضيح داد: تشخيص برخي بيماري‌ها مانند آسم سخت است و براي اطلاع از شيوع آن از روش‌هاي مطالعاتي استفاده مي‌شود. اين در حالي است که برخي بيماري‌ها مانند فشارخون و ديابت با روش‌هاي اندازه‌گيري به راحتي قابل تشخيص است و انجام امور مطالعاتي براي اين بيماري‌ها راحت‌تر است. 

سالانه 450هزار مرگ در دنيا به دليل آسم

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت با بيان اينکه حملات آسم مي‌تواند بسيار خطرناک و کشنده باشد، اظهار کرد: حملات آسم با توجه به ميزان شدت آن مي‌تواند بسيار خطرناک و کشنده باشد. به طور کلي، آسم يک بيماري چندان مرگباري نيست و براساس اعلام سازمان بهداشت جهاني حدود 450هزار نفر در سطح جهان به دليل ابتلا به اين بيماري طي هر سال جان خود را از دست مي‌دهند. بررسي‌ها بيانگر اين است که حدود 3 ميليون تا 3 ميليون و 500هزار نفر به دليل بيماري COPD که يک بيماري مزمن انسداد ريوي است جان خود را از دست مي‌دهند.

لزوم اقدام به موقع در زمان حمله آسم

وي ادامه داد: با توجه به ميزان مرگ‌ومير ناشي از آسم و COPD مي‌توان گفت که ميزان کشندگي آسم نسبت به ساير بيماري‌ها کمتر است اما با توجه به اين شرايط بازهم بايد به اين موضوع اشاره کرد که حملات آسم مي‌تواند شديد و کشنده باشد. نکته مهم و اساسي اين است که اقدام مناسب در جهت رفع حمله آسم در زمان حمله انجام شود. اگر اقدام به موقع و در اسرع وقت انجام شود، فرد مي‌تواند از خطر مرگ نجات پيدا کند. 

آسم، ناتواني فراواني به همراه دارد

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت با بيان اينکه آسم مي‌تواند ناتواني زيادي براي بيمار و خانواده آنها ايجاد کند، توضيح داد: شايد بتوان گفت که تفاوت عمده بيماري آسم با بيماري‌هاي مزمن تنفسي مانند COPD اين است که ناتواني فراواني براي بيمار به همراه دارد. اغلب افراد مبتلا به بيماري COPD بيش از 50 سال دارند و به طور معمول بيماري در سنين بسيار بالا شدت مي‌يابد و اين در حالي است که بيماري آسم به طور معمول از سنين کودکي و نوجواني آغاز مي‌شود و سبب بروز ناتواني زياد براي بيمار و خانواده‌هاي آنها طي دوران حيات مي‌شود. 

آسم، شايع‌ترين علت بستري کودکان و غيبت از مدارس

نجمي با بيان اينکه آسم شايع‌ترين بيماري مزمن دوران کودکي است، گفت: بررسي‌ها بيانگر اين است که آسم شايع‌ترين علت بستري کودکان در مراکز درماني و غيبت از مدارس محسوب مي‌شود. شايع‌ترين علت بستري در مراکز درماني و غيبت از مدارس مي‌تواند مهر تاييدي بر ناتوان‌کنندگي اين بيماري باشد. 

تغيير روش‌هاي درماني آسم در گذر زمان

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت با بيان اينکه روش‌هاي درماني در گذر زمان تغيير مي‌کند، توضيح داد: برخي منابع از واکسن‌درماني در ارتباط با بيماري آسم سخن مي‌گويند اما واکسن درماني در اين ارتباط هنوز جايگاه چنداني ندارد و شايد بتوان گفت در مرحله تحقيقاتي قرار دارد. واکسن‌درماني در کتاب‌ها و منابع اخير مطرح نشده و شايد در يک مقاله باشد و با توجه به اين شرايط چندان نمي‌توان روي واکسن‌درماني حساب کرد.

جايگاه ويژه اسپري‌هاي استنشاقي در درمان آسم

نجمي با بيان اينکه دانش پزشکي در گذر زمان پيشرفت کرده، اظهار کرد: داروها و روش‌هاي درماني که براي بيماري آسم به کارگرفته مي‌شود، در گذر زمان بهتر شده و داروهايي که به‌کار گرفته مي‌شوند به مراتب موثرتر هستند. بررسي‌ها بيانگر اين است که فقط از يک دارو براي درمان آسم در گذشته استفاده مي‌شد اما اسپري‌هايي که اين روزها استفاده مي‌شوند اسپري‌هاي ترکيبي هستند و ترکيب 2 تا 3 دارو دارند.  اسپري‌هاي استنشاقي يا به اصطلاح کورتون‌هاي استنشاقي از جايگاه ويژه‌اي در درمان آسم برخوردار هستند.

گذر زمان و اثبات تاثير کورتون‌هاي استنشاقي

او با بيان اينکه جايگاه ويژه اسپري‌هاي استنشاقي در درمان آسم ثابت شده، خاطرنشان کرد: اسپري‌هاي استنشاقي مي‌توانند بيماري را در مرحله کنترل نگه دارند. ديدگاه مردم در گذشته نسبت به کورتون‌هاي استنشاقي به طوري بود که برخي بر اين باور بودند که کورتون‌هاي استنشاقي مي‌توانند مانع رشد کودکان شده و باعث بروز پوکي استخوان مي‌شوند. پيشرفت علم به جامعه ثابت کرد که ميزان دوز اسپري‌هاي استنشاقي به نحوي نيست که سبب بروز مشکلاتي مانند پوکي استخوان يا ممناعت از رشد کودکان شود. مطالعات مختلف نشان داده است که کورتون‌هاي استنشاقي بدون‌خطر هستند و مزاياي استفاده از اين کورتون‌ها نسبت به عدم استفاده آن بيشتر است. 

درمان آسم با روش مناسب

وي ادامه داد: بازهم تاکيد مي‌کنم که اسپري‌هاي استنشاقي از جايگاه ويژه‌اي در درمان آسم برخوردار هستند و مي‌توانند منجر به کنترل بيماري شوند. اگر درمان آسم در ميان مبتلايان به اين بيماري تحت نظر پزشک و براساس روش مناسب باشد يعني دارو به درستي دريافت شود و بيمار دارو را به طور کامل دريافت کند و مصرف آن را به صورت خودسرانه متوقف نکند، بيمار مي‌تواند يک زندگي باکيفيت داشته باشد. 

ضرورت استفاده از تکنيک‌هاي صحيح براي استفاده از دارو

نجمي با اشاره به استفاده از وسايل کمک‌درماني براي بيماري آسم گفت: استفاده از روش کمک‌درماني نيز براي درمان آسم در کانون توجه قرار گرفته است. در گذشته، افراد اسپري را در دهان خود قرار مي‌دادند و از آن استفاده مي‌کردند اما امروزه از وسايل کمک‌درماني مانند «دميار» «Spacer» استفاده مي‌کنند. بيماران، اسپري را به محفظه مخصوص وصل مي‌کنند و اسپري را با دميار استنشاق مي‌کنند و استفاده از «Spacer» سبب مي‌شود که دوز موثر دارو به طور کامل به ريه‌ها برسد. 

رئيس اداره بيماري‌هاي مزمن تنفسي وزارت بهداشت افزود: اين روش‌ها،  تکنيک‌هاي صحيح استفاده از دارو است که به موازات پيشرفت‌هاي دارويي در گذر زمان ايجاد شده‌اند و توانسته‌اند به بهبود وضعيت بيماران، کنترل بيماري و بهبود کيفيت زندگي بيماران کمک کنند. همچنين ميزان مرگ و مير ناشي از اين بيماري نسبت به دهه‌هاي گذشته کاهش يافته است. 

برابري بار بيماري آسم و ديابت

نجمي با بيان اينکه مطالعاتي در ارتباط با سال‌هاي از دست‌رفته ناشي از بيماري آسم انجام شده، اظهار کرد: بار بيماري‌ها به طور معمول بر اساس شاخص‌هاي مختلف انجام مي‌شود. بررسي‌ها بيانگر اين است که بار بيماري آسم به طور تقريبي با بار بيماري‌هاي ديابت و اسکيزوفرني در يک رده قرار دارد.  

علائم مشابه آسم و  «خس خس سينه گذراي خردسالي»

وي با بيان اينکه آسم به طور معمول در دوران کودکي و نوجواني آغاز مي‌شود، توضيح داد: سنين «6 تا 7 سالگي» و «13 تا 14 سالگي» به عنوان پيک بيماري آسم در نظر گرفته مي‌شود که پيک 13 تا 14 سالگي نسبت به 6 تا 7 سالگي بيشتر است. به طور معمول، اغلب افرادي که به بيماري آسم مبتلا مي‌شوند شروع بيماري آنها در دوران کودکي است. برخي کودکان داراي علائم آسم هستند ولي بيماري آنها در گذر زمان بهبود مي‌يابد و در دوران بزرگسالي فاقد علائم بيماري هستند. 

نجمي ادامه داد: همچنين اين احتمال وجود دارد که بيماري آسم براي برخي افراد در کودکي اشتباه تشخيص داده شود اما به دليل اينکه علائم در گذر زمان تغيير مي‌کند و پزشکان در بزرگسالي اين افراد به اين نتيجه مي‌رسند که تشخيص آسم در دوران کودکي وي اشتباه است. بيماري‌هاي مانند «خس خس سينه گذراي خردسالي» (ويزينگ) علائمي مشابه با بيماري آسم دارند و چنين مسائلي سبب مي‌شود که علائم آن با آسم قابل افتراق نباشد. بازهم تاکيد مي‌کنم، شروع بيماري آسم به طور معمول در سنين پايين‌تر اتفاق مي‌افتد. بروز علائم آسم پس از سنين 30 تا 40 سالگي بسيار نادر است و به ندرت اتفاق مي‌افتد.