ششمين خشکسالي پياپي در ايران 3 استان در معرض بحران خشکسالي!

با وقوع بارش‌هاي قابل توجه در هفته‌ها و ماه‌هاي اخير، اين پرسش در حوزه آب کشور مطرح شده است که آيا ايران وارد دوره‌اي از ترسالي شده يا اين بارش‌ها صرفاً يک نوسان کوتاه‌مدت اقليمي هستند؟ از سوي ديگر، تجربه خشکسالي‌هاي پي‌درپي و کاهش سطح آب‌هاي زيرزميني در سال‌هاي اخير، نگراني‌ها را درباره مديريت منابع آبي کشور افزايش داده است.

به گزارش خبرآنلاين؛ در همين راستا، احد وظيفه، رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي، ضمن بررسي وضعيت بارش‌ها و تأثير آن بر منابع آبي کشور، به خبرآنلاين مي‌گويد: «در پنج سال گذشته، ميانگين بارش کشور کمتر از متوسط بلندمدت بوده است. از ابتداي امسال نيز تا نيمه آذر، بيش از 20 استان کشور هيچ بارشي دريافت نکرده بودند؛ که همين شرايط ايجاب کرد مناطقي مانند تهران، مشهد، تبريز، اراک و بندرعباس در وضعيت بحراني قرار بگيرند.»

وضعيت بارش‌ها و نوسان اقليمي/

«يک‌سوم ميانگين جهاني بارش داريم»

به گفته وظيفه، بارش‌ها در همه سال‌ها يکسان نيستند و کشور ايران با ميانگين بارش حدود يک‌سوم ميانگين جهاني، نوسانات قابل توجهي را تجربه مي‌کند: «به طور کلي، ميزان بارندگي همواره نوسان قابل توجهي دارد، به‌ويژه در کشوري مانند ايران که ميانگين بارش آن نسبت به ميانگين جهاني بسيار کمتر است. به‌عنوان نمونه، در برخي سال‌ها ميانگين بارش کشور بسيار بالاتر از حد متوسط است؛ مانند سال‌هاي 1371 و 1372 که بيش از 300 ميلي‌متر بارش داشتيم، همانطور که در سال‌هاي 1397 و 1398 نيز ميانگين بارش کشور به همين ميزان رسيد. اما سال گذشته، ميانگين بارش کشور تنها حدود 140 ميلي‌متر بود؛ که اين نشان‌دهنده نوسان شديد بارش‌ها است.»

او با اشاره به تغييرات اقليمي و گرمايش جهاني اضافه مي‌کند: «الگوهاي جوي به گونه‌اي تغيير يافته‌اند که ميانگين بارش کشور کاهش يافته و در مقابل با افزايش دما مواجه بوده‌ايم. هم‌چنين تحت تأثير افزايش گرمايش جهاني، ميزان تبخير هم در کشور ما بيشتر شده است؛ در نتيجه، مقدار بارشي که دريافت مي‌کنيم، سريع‌تر از دسترس خارج مي‌شود و دسترسي به آب کاهش مي‌يابد.»

ششمين سال مستمر کم‌بارشي در ايران/ تا اواخر پاييز، بيش از 20 استان بي‌باران بودند

رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي با بيان اينکه کشور، ششمين سال پياپي را با بارش کمتر از نرمال تجربه مي‌کند، مي‌گويد: «در پنج سال گذشته، ميانگين بارش کشور کمتر از متوسط بلندمدت (ميانگين 30 ساله) بوده است. البته همه استان‌ها وضعيت يکسان نداشتند، اما اغلب مناطق کشور بارش کمتر از نرمال تجربه کردند. از ابتداي امسال نيز تا نيمه آذر، بيش از 20 استان کشور هيچ بارشي دريافت نکرده بودند؛ که همين شرايط ايجاب کرد مناطقي چون تهران، مشهد، تبريز، اراک و بندرعباس در وضعيت بحراني قرار بگيرند.»

او ادامه مي‌دهد: «خوشبختانه از نيمه آذر به بعد، بارش‌ها در جنوب و نيمه شرقي کشور بسيار خوب بوده و انتظار داريم شرايط نرمال ادامه يابد. چند بارش سنگين توانست تا حدي کمبود آب سطحي در سدها و رودخانه‌ها را جبران کند، اما سفره‌هاي آب زيرزميني در اين مناطق کاهش قابل توجهي داشته‌اند.»

وضعيت سدها و بارش‌هاي منطقه‌اي/ پيش‌بيني شرايط بحراني براي 3 استان

رئيس مرکز ملي اقليم و مديريت بحران خشکسالي، با اشاره به شرايط استان‌هاي غربي و فلات مرکزي، خاطرنشان مي‌کند: «در استان‌هاي تهران، قزوين، قم، استان مرکزي و همدان، بارش‌ها هنوز شديداً زير نرمال است. به عنوان مثال، در تهران بايد تا کنون حدود 115 ميلي‌متر بارش دريافت مي‌شد، اما تنها حدود 31 ميلي‌متر ثبت شده است؛ يعني تقريباً يک‌چهارم. هم‌چنين سدهاي استان تهران، شامل چهار سد اصلي و سد طالقان -که براي تأمين آب در تابستان استفاده شد- در وضعيت نامطلوبي قرار دارند.»

او تأکيد مي‌کند: «اين کمبود بارش تا کنون بسيار نگران‌کننده است، زيرا حتي اگر در باقي‌مانده سال آبي بارش نرمال داشته باشيم، با توجه به کمبود بارش‌هاي گذشته، کل بارش سالانه همچنان حدود 25 درصد کمتر از حد نرمال خواهد بود. اگر روند فعلي ادامه يابد، امسال هم ممکن است تنها حدود 50 درصد از بارش سالانه دريافت شود. اين وضعيت، در پي کمبود آب قابل دسترس براي شرب و ساير فعاليت‌ها، شرايط استان‌هاي مرکزي، البرز و تهران را -حتي از سال قبل- نگران‌کننده‌تر خواهد کرد.»

کشور وارد ترسالي شده است؟

وظيفه در پاسخ به اين پرسش که آيا بارش‌ها نشان‌دهنده ورود کشور به ترسالي است، خاطرنشان مي‌کند: «به هيچ عنوان وارد ترسالي نشده‌ايم. ترسالي با يکي-دو بارش يا چند بارش سنگين محقق نمي‌شود و نيازمند استمرار بارش در تمامِ سال آبي است. حتي اگر مقدار بارش به حد نرمال برسد، برداشت زياد از دشت‌ها و پايين رفتن سطح آب‌هاي زيرزميني، وضعيت منابع زيرزميني را نگران‌کننده کرده است. به طور مثال، در تهران براي تأمين آب شرب، از برخي چاه‌ها تا چند صد متر عمق برداشت مي‌کنند.

بنابراين، حتي در صورت بارش‌هاي مناسب، وضعيت منابع زيرزميني ما بحراني است و صحبت از ترسالي در اين شرايط بي‌معني است.»

مديريت مصرف آب و توصيه‌هاي کاربردي

وظيفه در خصوص مديريت مصرف آب و پيشگيري از وخامت اوضاع آبي کشور مي‌گويد: «بحران آب يک موضوع «منطقه‌اي» است؛ ممکن است در يک منطقه آب کافي باشد اما منطقه مجاور شرايط مناسبي نداشته باشد. بنابراين براي مديريت کارآمد، اقدامات زيرساختي و برنامه‌ريزي بلندمدت اهميت دارد؛ از جمله اصلاح شبکه‌هاي فرسوده، به‌ويژه در تهران، که مانع هدررفت آب از طريق شبکه فرسوده شود. هم‌چنين، اصلاح الگوي مصرف در کوتاه‌مدت بسيار اهميت دارد، زيرا منابع جايگزين جديد در دسترس
نيستند.»

او با اشاره به اثربخشي راهکارهاي فردي اضافه مي‌کند: «اگر زمان دوش گرفتن و ميزان مصرف آب روزانه کاهش يابد و همه مشارکت کنند، مي‌توان تغيير معناداري ايجاد کرد. استفاده از لوازم کاهنده مصرف آب در شيرها و به‌کارگيري ساير تجهيزات کم‌مصرف نيز تأثير قابل توجهي دارد. هم‌چنين، استفاده از کولرهاي سلولزي جديد -براي تابستان آينده- که مصرف آب و برق کمتري دارند مي‌تواند کاهش چشمگيري در مصرف ايجاد کند.»