شتاب گراني مواد غذايي در اروپا

 افرادي که در اواخر ماه اکتبر به سوپرمارکت‌هاي ناپل يا ديگر شهرهاي جنوب ايتاليا مراجعه کردند، ممکن بود با قفسه‌هاي نيمه‌خالي ميوه مواجه شوند.

 اين وضعيت پس از آن رخ داد که رانندگان کاميون در اعتراض به افزايش قيمت گازوئيل، به مدت حدود دو هفته جاده‌ها و بنادر سراسر جنوب ايتاليا را مسدود کردند. در پي اين اعتراضات، بارگيري انبارها متوقف شد و قفسه‌هاي گوشت، شير تازه، ميوه و آب معدني در برخي فروشگاه‌هاي کوچک مناطق کامپانيا، پوليا و کالابريا ظرف يک روز خالي شدند.

بر اساس آمار اوليه اداره ملي آمار ايتاليا، قيمت مواد غذايي فرآوري‌نشده در اين کشور طي ماه اکتبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته 7.5 درصد افزايش يافت؛ در حالي که اين رقم در سپتامبر 5.5 درصد بود. همچنين قيمت سبد معمول خريد شامل مواد غذايي، لوازم خانگي و محصولات مراقبت شخصي 2.5 درصد افزايش يافت که از رشد 1.5 درصدي ماه قبل بيشتر بود.

 ايتاليا يکي از نمونه‌هاي شديد افزايش قيمت‌ها در اروپا محسوب مي‌شود، اما وضعيت اين کشور نشان‌دهنده روندي است که در بخش‌هاي مختلف اروپا مشاهده مي‌شود؛ به‌طوري‌که پس از يک دوره ثبات نسبي، قيمت کالاهاي مصرفي هفتگي بار ديگر روند صعودي به خود گرفته است.

انرژي در صدر عوامل تورمي اروپا؛ رشد ملايم‌تر قيمت مواد غذايي

در شرايطي که انرژي به عامل اصلي افزايش تورم در اروپا تبديل شده، قيمت مواد غذايي همچنان با سرعت کمتري رشد کرده است.

 بر اساس آمار اوليه‌اي که يورواستات روز چهارشنبه منتشر کرد، نرخ تورم منطقه يورو در ماه اکتبر به 4 درصد رسيد که بالاترين ميزان در بيش از سه سال گذشته است.

 انرژي اصلي‌ترين عامل اين افزايش بود؛ به‌طوري‌که قيمت سوخت، برق و گرمايش نسبت به سال گذشته 20.8 درصد افزايش يافت. در مقابل قيمت مواد غذايي با سرعت بسيار کمتري بالا رفت.

 قيمت مواد غذايي، الکل و دخانيات در منطقه يورو طي ماه اکتبر نسبت به مدت مشابه سال قبل 1.6 درصد افزايش يافت. در مجموع اتحاديه اروپا نيز قيمت مواد غذايي و نوشيدني‌هاي غيرالکلي در سپتامبر، آخرين ماهي که آمار تفکيکي تمام کشورها براي آن در دسترس است، تنها 0.6 درصد بيشتر از سال گذشته بود.

با اين حال، بررسي جزئي‌تر آمارها نشان مي‌دهد که روند افزايش قيمت‌ها در گروه‌هاي مختلف مواد غذايي يکسان نبوده است. قيمت مواد غذايي فرآوري‌شده، الکل و دخانيات در اکتبر نسبت به سال گذشته تنها 0.5 درصد افزايش يافت، اما قيمت مواد غذايي فرآوري‌نشده شامل ميوه، سبزيجات، گوشت و ماهي با رشد 4.6 درصدي مواجه شد. اين رقم در ماه اوت 2.7 درصد بود.

نيکولا نوبيل، اقتصاددان ارشد ايتاليا در مؤسسه آکسفورد اکونوميکس، در اظهارنظري ايميلي گفت: «انرژي و غذا باعث افزايش قيمت‌ها شدند، در حالي که تورم اصلي با وجود شوک انرژي مداوم، به‌طور کلي پايدار مانده است.»

 افزايش هزينه‌هاي انرژي به‌طور مستقيم بر زنجيره تأمين مواد غذايي تأثير مي‌گذارد. تراکتورها با گازوئيل کار مي‌کنند، گلخانه‌ها به سيستم‌هاي گرمايشي نياز دارند و تقريباً تمام محصولات با کاميون جابه‌جا مي‌شوند.

 در نتيجه، افزايش اين هزينه‌ها مي‌تواند فشار بيشتري بر قيمت محصولات تازه وارد کند؛ کالاهايي که برخلاف بسياري از محصولات ديگر، امکان نگهداري طولاني‌مدت در انبار را ندارند و در برابر اختلالات زنجيره تأمين آسيب‌پذيرتر هستند.

تفاوت روند افزايش قيمت مواد غذايي در اقتصادهاي بزرگ اروپا

بررسي وضعيت اقتصادهاي بزرگ اروپا نيز تفاوت ميان روند افزايش قيمت مواد غذايي و محصولات تازه را نشان مي‌دهد.

در فرانسه، قيمت مواد غذايي به‌طور کلي در ماه اکتبر 1.2 درصد افزايش يافت، اما بر اساس گزارش مؤسسه ملي آمار و مطالعات اقتصادي فرانسه (INSEE)، قيمت محصولات تازه نسبت به سال گذشته 8 درصد بيشتر شد. البته اين ميزان در مقايسه با رشد 9.5 درصدي ماه سپتامبر کاهش يافته است.

در آلمان، قيمت مواد غذايي تنها 0.4 درصد افزايش يافت. در پرتغال نيز قيمت مواد غذايي فرآوري‌نشده 3.7 درصد رشد کرد که با نرخ افزايش اين گروه در ماه سپتامبر برابر بود.

 در اسپانيا نيز قيمت مواد غذايي در ماه اکتبر همچنان روند صعودي داشت، هرچند سرعت افزايش آن نسبت به سال گذشته کاهش يافته بود.

قبرس در صدر افزايش قيمت‌ها؛ سوئد در پايين‌ترين سطح

آمارهاي ماه سپتامبر که جديدترين داده‌هاي در دسترس براي تمام کشورهاي اتحاديه اروپا محسوب مي‌شوند، نشان مي‌دهد مصرف‌کنندگان در کدام کشورها بيشترين افزايش قيمت مواد غذايي را تجربه کرده‌اند.

 قبرس با افزايش 4 درصدي قيمت مواد غذايي و نوشيدني‌هاي غيرالکلي نسبت به سال گذشته، بيشترين رشد را در ميان کشورهاي اتحاديه اروپا ثبت کرد. پس از آن، اسپانيا با 2.7 درصد، روماني با 2.6 درصد، مالت با 2.5 درصد و پرتغال با 2.4 درصد قرار گرفتند.

 در خارج از اتحاديه اروپا، ترکيه با افزايش 27.6 درصدي قيمت مواد غذايي طي يک سال، نرخ بسيار بالاتري را تجربه کرد.

 در مقابل، قيمت مواد غذايي و نوشيدني‌هاي غيرالکلي در 14 کشور از مجموع 27 عضو اتحاديه اروپا، نسبت به سال گذشته کاهش يافت.

 بيشترين کاهش قيمت در سوئد ثبت شد؛ جايي که قيمت‌ها 6.3 درصد پايين آمدند. اين کاهش پس از تعديل ماليات بر ارزش افزوده (VAT) رخ داد. دولت سوئد از اول آوريل، نرخ ماليات بر ارزش افزوده مواد غذايي را از 12 درصد به 6 درصد کاهش داد و اين سياست تا پايان سال 2027 ادامه خواهد داشت.

در لتوني، مجارستان و جمهوري چک نيز قيمت مواد غذايي بين 3.8 تا 4.8 درصد کاهش يافت.

مواجهه اروپاي شرقي همچنان با سنگين‌ترين فشار افزايش قيمت‌ها

با وجود کاهش سرعت رشد قيمت‌ها در برخي کشورها، بررسي روند پنج‌ساله نشان مي‌دهد اروپاي شرقي همچنان بيشترين فشار ناشي از افزايش قيمت مواد غذايي را تحمل مي‌کند.

افزايش محدود قيمت‌ها در ماه‌هاي اخير در شرايطي رخ داده که هزينه مواد غذايي از سپتامبر 2021 و هم‌زمان با آغاز جهش قيمت انرژي، در اتحاديه اروپا حدود يک‌سوم افزايش يافته است.

در مجارستان، قيمت مواد غذايي بيش از 50 درصد بالا رفته است. بلغارستان، استوني و روماني نيز افزايش قيمتي اندکي بيش از 50 درصد را تجربه کرده‌اند. در مقابل، اين ميزان در لوکزامبورگ، سوئد و فرانسه به حدود يک‌چهارم، معادل 25 درصد، نزديک‌تر بوده است.

نکته مهم آن است که برخي از کشورهايي که بيشترين افزايش قيمت مواد غذايي را تجربه کرده‌اند، همان کشورهايي هستند که مواد غذايي سهم بيشتري از هزينه‌هاي خانوار را تشکيل مي‌دهد. بنابراين، افزايش 2 درصدي قيمت مواد غذايي براي خانواده‌اي در بخارست يا صوفيه، در مقايسه با خانواري در لوکزامبورگ، سهم بيشتري از بودجه خانوار را به خود اختصاص مي‌دهد.

پيش‌بيني ادامه روند صعودي تورم در منطقه يورو

اقتصاددانان پيش‌بيني مي‌کنند روند صعودي تورم عمومي در منطقه يورو همچنان ادامه داشته باشد.

 مؤسسه «پانتئون ماکرو اکونوميکس» (Pantheon Macroeconomics) پيش‌بيني کرده است نرخ تورم منطقه يورو در ماه ژانويه به اوج 4.5 درصدي برسد. اين مؤسسه همچنين انتظار دارد بانک مرکزي اروپا در ماه دسامبر نرخ بهره را افزايش دهد.

آمارهاي ماه اکتبر نشان مي‌دهد هم‌زمان با نزديک شدن فصل سرما و افزايش قبوض گرمايشي، احتمال شتاب گرفتن روند افزايش قيمت مواد غذايي نيز وجود دارد. در بخش‌هايي از جنوب ايتاليا، مصرف‌کنندگان هم‌اکنون آثار اين فشار را تجربه کرده‌اند.