روزه رمضان، حکمت را به ارمغان مي‌آورد و حکمت معرفت را در پي دارد

پيامبر اکرم (ص) مي‌فرمايد: «انما سمي الرمضان لانه يرمض الذنوب؛ ماه رمضان به اين نام خوانده شده است، زيرا گناهان را مي‌سوزاند.» رمضان نام يکي از ماه‌هاي قمري و تنها ماه قمري است که نامش در قرآن آمده است و يکي از چهار ماهي است که خداوند متعال جنگ را در آن حرام کرده است.

به گزارش خبرنگار مهر، در اين ماه کتاب‌هاي آسماني قرآن کريم، انجيل، تورات، صحف و زبور نازل شده است. اين ماه در روايات اسلامي ماه خدا و ميهماني امت پيامبر اکرم (ص) خوانده شده و خداوند متعال از بندگان خود در اين ماه در نهايت کرامت و مهرباني پذيرايي مي‌کند؛ پيامبر اکرم (ص) مي‌فرمايد: «ماه رجب ماه خدا و ماه شعبان ماه من و ماه رمضان، ماه امت من است، هر کس همه اين ماه را روزه بگيرد بر خدا واجب است که همه گناهانش را ببخشد، بقيه عمرش را تضمين کند و او را از تشنگي و عطش دردناک روز قيامت امان دهد.»

مرحوم آيت الله ميرزا جوادآقا ملکي تبريزي در کتاب شريف المراقبات در خصوص ويژگي‌ها و خصوصيات ماه مبارک رمضان آورده است:

از اميرالمؤمنين (عليه السلام) روايت شده است: نگوييد رمضان؛ زيرا نمي‌دانيد رمضان چيست؛ و اگر کسي گفت، بايد صدقه داده و روزه بگيرد. بلکه همانطور که خداوند فرموده است بگوييد ماه رمضان. از اعمال مهم سالک در اين ماه بزرگ شناخت حقيقت اين ماه - در اين ماه خداوند رهروان اين ماه را با دعوت به ميهماني اين ماه گرامي داشته و اين ماه ماه ميهماني خداست - و سپس فهميدن معني روزه و مناسبت آن با ميهماني خداست. آنگاه تلاش و کوشش براي بدست آوردن اخلاص در کردار و رفتارهايي است که مطابق با رضايت صاحب‌خانه است.

فوايد گرسنگي

گرسنگي فوايد بيشماري در جهت تکميل نفس و شناخت خداوند براي سالک دارد. روايات زيادي در فضائل گرسنگي وارد شده است که بد نيست در اينجا اشاره‌اي به آنها و سپس به فلسفه و حکمت گرسنگي داشته باشيم.

از پيامبر اکرم (ص) روايت شده است: با تشنگي و گرسنگي با نفس‌هايتان مبارزه کنيد همانا پاداش اين کار همانند پاداش مبارزه در راه خداست. و عملي دوست داشتني تر از گرسنگي و تشنگي در نزد خدا کسي است که گرسنگي بيشتري کشيده باشد و در خداوند متعال تفکر بيشتري نموده باشد. و به اسامه فرمودند: اگر مي‌تواني در حال گرسنگي و تشنگي ملک الموت را ملاقات کن تا به بالاترين مقام‌ها و جاها رسيده و با پيامبران هم منزل شوي و ملائکه از ديدن روحت شادمان شوند و خداوند بر تو درود فرستد. نيز فرمودند: گرسنگي بکشيد و بر بدن‌هايتان سخت بگيرد شايد دل‌هايتان خداوند متعال را ببيند. در حديث معراج خداوند پرسيد: اي احمد! آيا آثار روزه را مي‌داني؟ پاسخ داد: خير. خداوند فرمودند: نتيجه روزه کم خوري و کم گويي است. و آن حکمت را به ارمغان مي‌آورد و حکمت معرفت را در پي دارد و معرفت يقين را. و وقتي که بنده‌اي به يقين رسيد باکي ندارد که چگونه روزگار را سپري کند. در سختي يا آساني و اين مقام خوشنودهاست. و هر کس طبق خوشنودي من رفتار کند، سه خصلت را به او مي‌دهم: شکري که ناداني همراه آن نباشد، يادي که فراموشي نداشته باشد و دوستي‌اي که دوستي من را بر دوستي آفريدگانم ترجيح ندهد. هنگامي که او من را دوست داشت، من هم او را دوست خواهم داشت؛ دوستي او را در دل بندگانم انداخته و چشم قلب او را به عظمت جلالم مي‌گشايم و علم آفريدگانم را از او پنهان نمي‌دارم؛ در تاريکي شب و روشنايي روز با او مناجات مي‌کنم تا آنجا که سخن گفتن و همنشيني او با بندگانم قطع شود و کلام خود و فرشتگانم را به گوش او مي‌رسانم و اسراري را که از بندگانم پنهان کرده ام براي او آشکار مي‌کنم ؛ عقل او را غرق در شناخت خود کرده و درک او را بالا مي برم؛ مرگ را بر او آسان مي‌کنم تا وارد بهشت شود و وقتي که ملک الموت او را ملاقات کند، به او مي‌گويد: آفرين بر تو و خوشا به حالت! خوشا به حالت! خداوند مشتاق تو است خداوند مي‌گويد: اين بهشت من است، در آن بخرام و خوش باش و در همسايگي‌ام ساکن شو. روح انسان مي‌گويد: خدا يا خود را به من شناساندي و با اين شناخت از جميع آفريدگانت بي نياز شدم. قسم به عزت و جلالت اگر خوشنودي تو در اين است که قطعه قطعه شده يا هفتاد بار به بدترين شکل کشته شوم خوشنودي تو براي من دوست داشتني تر است آنگاه خداي متعال مي‌فرمايد: به عزت و جلالم سوگند، هيچگاه مانعي بين خود و تو قرار نمي‌دهم؛ تا هر وقت خواسته باشي بر من وارد شوي؛ که با دوستان خود چنين کنم.

در اين روايت به فلسفه و فضيلت گرسنگي اشاره شده است. براي توضيح بيشتر مي‌توان به سخنان علماي اخلاق که برگرفته از روايات مي‌باشد، مراجعه نمود. آنان براي گرسنگي فوايد زيادي گفته اند از قبيل:

الف- صفاي قلب: زيرا سيري باعث ازدياد بخار در مغز شده و مغز حالتي شبيه مستي پيدا مي‌کند و نمي‌تواند خوب فکر کند؛ سرعت انتقال او کم شده و قلب او کور مي‌شود. برخلاف گرسنگي که باعث رقت و صفاي قلب مي‌شود. و قلب را آماده تفکري که باعث شناخت مي‌شود، مي‌کند و. نوري آشکار پيدا مي‌کند. از رسول اکرم (صلي االله عليه و آله و سلم) روايت شده است: کسي که شکم خود را گرسنه نگه دارد انديشه اش تربيت مي‌شود.و قبلاً نيز ثمرات شناخت و معرفت را شنيدي.

ب - تواضع و از بين رفتن سرمستي و ناسپاسي که منشأ سرکشي است؛ وقتي نفس خوار شد، در مقابل پروردگارش خاضع شده و از سرکشي دست بر مي‌دارد.

ج-شکستن شدت شهوات و نيروهايي است که باعث انجام گناهان کبيره شده و سبب هلاکت انسان مي‌شوند. چون بيشتر گناهان کبيره از شهوت سخن گفتن و شهوت جنسي بوجود مي‌آيد و کم کردن اين دو شهوت باعث مصون ماندن از خطرها مي‌شود.

د. آمادگي براي انجام تمام عبادتها از چند جهت است؛ که کمترين آنها کم احتياجي به تخلي و بدست آوردن غذا و کمتر بيمار شدن به بيماري‌هاي گوناگون است - زيرا معده خانه بيماري و پرهيز سرِ هر دارويي است. و نيز مانع بوجود آمدن مشکلاتي که از غذا خوردن بوجود آمده و انسان را محتاج مال و مقام دنيا مي‌کند مي‌گردد؛ مال و مقامي که عده بسياري را هلاک کرده است

ه.توانايي براي دادن مال، ميهماني دادن، هديه دادن، احسان و نيکي، رفتن به حج و زيارت و بالاخره انجام تمام عبادت‌هاي مالي است. انسان نمي‌تواند اين فايده ها را به روشني درک کند مخصوصاً فايده اول را. تفکر در عمل مانند نتيجه است و غير آن مانند مقدمات است چون فکر حرکت است و غير فکر مقدمه و آمادگي براي حرکت. به همين جهت درباره تفکر روايت شده است: يک ساعت تفکر بهتر از هفتاد سال عبادت است.