رقباي منطقه‌اي در کمين تعلل کريدوري ايران

در شرايطي که چين و هند به ‌عنوان دو قطب بزرگ توليد جهان به دنبال کوتاه‌ترين، امن‌ترين و مقرون‌به‌صرفه‌ترين مسير براي دسترسي به بازار اروپا هستند، جايگاه جغرافيايي ايران مي‌تواند يک مزيت تعيين‌کننده باشد؛ مزيتي که در صورت غفلت، به‌راحتي در اختيار رقبا قرار خواهد گرفت.

کشورهايي مانند عراق، عربستان و امارات طي سال‌هاي اخير سرمايه‌گذاري گسترده‌اي براي ايجاد و تکميل مسيرهاي جايگزين آغاز کرده‌اند. اين تحرکات به‌ويژه در برابر کريدورهاي شمال- جنوب و شرق- غرب ايران، به‌منزله رقابتي مستقيم در حوزه ترانزيت منطقه‌اي تلقي مي‌شود.

کارشناسان معتقدند هرگونه تأخير در توسعه خطوط ريلي راهبردي از جمله آستارا- چابهار و مسيرهاي منتهي به بندرعباس، مي‌تواند سهم ايران از بازار ترانزيت منطقه را کاهش دهد.

در همين راستا، يه گفته مديرعامل شرکت ساخت و توسعه زيربناهاي حمل‌ونقل کشور هوشنگ بازوند، تعريف 9 کريدور ريلي و 11 کريدور بزرگراهي در دستور کار قرار گرفته که حدود 60 درصد اين طرح‌ها در شوراي عالي امنيت ملي به تصويب رسيده است.

با اين حال، چالش اصلي تأمين منابع مالي، تسريع در اجرا و رويکردهاي مديريتي-نرم‌افزاري نسبت ترانزيت کالا است؛ چرا که رقبا با سرعت در حال تکميل زيرساخت‌هاي خود و بهبود خدمات ترانزيتي براي صاحبان کالا هستند.

تحولات مربوط به پروژه‌هايي مانند کريدور زنگزور نيز نشان داده که حتي طرح‌هاي نيمه‌تمام مي‌توانند معادلات سياسي منطقه را تحت تأثير قرار دهند. از اين منظر، کريدورها تنها مسير حمل کالا نيستند، بلکه به ابزار چانه‌زني و نفوذ تبديل شده‌اند. حتي نام‌گذاري کريدورها نيز به ابزاري براي اعمال نفوذ سياسي تبديل شده است

برآوردها حاکي از آن است که در صورت تکميل به‌موقع زيرساخت‌ها، درآمدهاي ترانزيتي مي‌تواند به يکي از منابع پايدار و هم‌تراز با درآمدهاي نفتي تبديل شود. در مقابل، تعلل در اين حوزه به معناي واگذاري مزيت ژئوپليتيکي ايران در رقابت منطقه‌اي خواهد بود؛ رقابتي که به‌نظر مي‌رسد آينده اقتصاد اوراسيا را رقم خواهد زد.