ربات‌هاي انسان‌نما؛ دستيار جديد معلمان

به نقل از فيز، اين ربات به‌ عنوان يک دستيار آموزشي ثابت در کلاس برنامه‌ريزي شده و مانند يک چت‌بات به پرسش‌هاي دانش‌آموزان و معلمان پاسخ مي‌دهد. همچنين نسخه‌اي ديجيتالي از آن به‌ صورت يک آواتار آنلاين، به‌ طور شبانه‌روزي در دسترس دانش‌آموزان خواهد بود.

با اين حال، پس از مطرح شدن نگراني‌هايي درباره حريم خصوصي دانش‌آموزان، نحوه ذخيره‌سازي داده‌ها و امکان رديابي کاربران، اجراي اين پروژه فعلا متوقف شده است.

اما پرسش اصلي اين است که تا چه اندازه به حضور روتين ربات‌هاي انسان‌نما يا آواتارهاي مجهز به هوش مصنوعي در کلاس‌هاي درس نزديک شده‌ايم؟

ربات‌ها براي کلاس‌هاي درس پديده جديدي نيستند

«سالي» نخستين رباتي نيست که براي استفاده در کلاس‌هاي درس پيشنهاد شده است.

پيش از اين نيز ربات‌هاي غيرانسان‌نما، مانند «نائو» (Nao)، در کلاس‌هاي درس آزمايش شده‌اند. براي مثال، از آنها براي آموزش زبان در ژاپن، کره جنوبي، اروپا و شرق آسيا استفاده شده است. همچنين در کلاس‌هاي فناوري براي آموزش مهارت‌هايي مانند برنامه‌نويسي به کار رفته‌اند.

ابزارهايي مانند الکسا که به فرمان‌هاي صوتي پاسخ مي‌دهند نيز در کلاس‌هاي ابتدايي نيوزيلند آزمايش شده‌اند. نتايج نشان داد کودکان کم‌ سن‌ و سال‌تر در طرح پرسش‌ها با قالب مناسب براي دريافت پاسخ درست مشکل داشتند، اما دانش‌آموزان بزرگ‌تر محدوديت‌هاي فناوري را آزمايش مي‌کردند؛ از جمله با گفتن لطيفه يا تلاش براي دريافت پاسخ‌هاي غيرمعمول.

در همين حال، معلمان نيز بيش از گذشته از هوش مصنوعي مولد براي انجام کارهاي اداري و صرفه‌جويي در زمان استفاده مي‌کنند و چت‌بات‌ها اکنون به‌ طور منظم در مدارس استراليا به کار گرفته مي‌شوند. براي نمونه، ايالت‌هاي استرالياي جنوبي و نيو ساوث ولز ابزارهاي اختصاصي هوش مصنوعي مولد خود را براي دانش‌آموزان و معلمان معرفي کرده‌اند. اين آشنايي روزافزون با چنين فناوري‌هايي احتمالا راه را براي ورود فناوري‌هاي پيشرفته‌تر و انسان‌مانند به کلاس‌هاي درس هموارتر خواهد کرد.

ربات‌هايي براي کمک آمده‌اند

پژوهش‌ها درباره آواتارهاي مبتني بر هوش مصنوعي  که مانند يک انسان گفت‌وگو مي‌کنند اما فقط به‌صورت آنلاين وجود دارند، نشان داده است که اين فناوري‌ها مي‌توانند اثر مثبتي بر يادگيري داشته باشند.

آنها مي‌توانند با شخصي‌سازي آموزش، پشتيباني آموزشي مورد نياز را در هر زمان ارائه دهند. براي مثال، يک مسئله رياضي را با حوصله و مرحله‌به‌مرحله براي دانش‌آموز توضيح دهند.

اين فناوري‌ها همچنين مي‌توانند به تقويت خودتنظيمي دانش‌آموزان کمک کنند؛ يعني راهبردهايي را به آنها آموزش دهند و به‌ طور مداوم آنها را به اجراي اين راهبردها تشويق کنند. براي مثال، ممکن است بگويند: قبل از اينکه اين معادله را شروع کني، يک نفس عميق بکش.

دانش‌آموزان همچنين گزارش داده‌اند که هنگام تعامل با معلمان هوش مصنوعي، فشار و اضطراب کمتري احساس مي‌کنند، زيرا اين سامانه‌ها معمولا نسبت به معلمان انساني کمتر قضاوت‌کننده تلقي مي‌شوند.

همچنان به معلمان واقعي نياز داريم

يک ربات مي‌تواند صميميت را شبيه‌سازي کند، مطالب درسي را بدون نقص ارائه دهد و هرگز خسته نشود يا به استراحت نياز نداشته باشد.

با اين حال، شواهد نشان مي‌دهد اين فناوري‌ها زماني بيشترين اثربخشي را دارند که در کنار معلمان به کار گرفته شوند، نه اينکه جاي آنها را بگيرند.

براي نمونه، يک فراتحليل در سال 2026 که نتايج 146 مطالعه را بررسي کرده است، نشان داد ربات‌هاي اجتماعي يعني ربات‌هايي که حضور فيزيکي در کلاس درس دارند، هنگام آموزش مهارت‌هاي شناختي مي‌توانند نتايج يادگيري را بهبود ببخشند، به‌ ويژه اگر توانايي شخصي‌سازي پاسخ‌هاي خود را داشته باشند. اما اين مزيت تنها زماني مشاهده شد که معلم نيز در کلاس حضور داشت.

در مقابل، ربات‌هايي که به‌عنوان جايگزين معلم استفاده شدند، نتوانستند پيچيدگي محتواي کلاس را مديريت کنند، به رفتارهاي پيش‌بيني‌نشده دانش‌آموزان پاسخ مناسب دهند يا با اتفاقات غيرمنتظره کنار بيايند.

پژوهش‌ها همچنين نشان مي‌دهد کودکان و نوجوانان زماني بهترين يادگيري را تجربه مي‌کنند که علاوه بر درگير شدن از نظر شناختي، از نظر انساني نيز با ديگران ارتباط برقرار کنند.

آنها به تعاملاتي نياز دارند که اعتماد ايجاد کند و اين اطمينان را به آنها بدهد که از سوي معلمان و همسالان خود ديده و شناخته شده و مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ آن هم به شيوه‌هايي کاملا انساني که براي همه افراد حاضر در کلاس قابل درک باشد.