خطر «پزشک نماها» را چگونه خنثي کنيم

يداله سهرابي، در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: سلامت مردم يکي از اساسي‌ترين حقوق شهروندي و از مهم‌ترين مسئوليت‌هاي حاکميت است. دخالت افراد فاقد صلاحيت حرفه‌اي در امور پزشکي، تجويز و تجاري‌سازي غيرمجاز داروها، انجام اقدامات درماني بدون مجوز و ارائه خدمات سلامت توسط افراد فاقد صلاحيت، مي‌تواند عوارض جبران‌ناپذيري براي بيماران به همراه داشته باشد.

سوءاستفاده از اعتماد مردم

وي افزود: پزشک‌نماها و افرادي که بدون داشتن صلاحيت قانوني و حرفه‌اي در امور پزشکي مداخله مي‌کنند، با سوءاستفاده از اعتماد مردم، تبليغات فريبنده و گاهي ادعاهاي غيرعلمي، سلامت جسمي و رواني افراد را به خطر مي‌اندازند. تأخير در تشخيص بيماري، از دست رفتن فرصت درمان مؤثر، بروز عوارض جدي، تحميل هزينه‌هاي مالي و حتي مرگ بيماران، از پيامدهاي احتمالي اين مداخلات است.

رئيس نظام پزشکي نوشهر گفت: نکته مهم اين است که هرگونه فعاليت درماني بايد در چارچوب قوانين، ضوابط حرفه‌اي و صلاحيت‌هاي مورد تأييد مراجع قانوني انجام شود و هيچ‌کس نبايد سلامت مردم را وسيله‌اي براي کسب درآمد نامشروع قرار دهد.

چه دستگاه هاي بايد وارد مقابله با پزشک نماها شوند

سهرابي در پاسخ به اين پرسش که براي مقابله با پزشک نماها چه نهادهايي بايد وارد عمل شوند، اظهار داشت: مقابله با مداخله‌گران غيرمجاز در حوزه سلامت، مسئوليتي فراگير است و نمي‌توان آن را صرفاً بر عهده يک دستگاه يا سازمان گذاشت. براي کنترل مؤثر اين پديده، هماهنگي و مشارکت جدي همه صاحبان فرايند ضروري است.

وي افزود: در اين مسير، پليس و ضابطان قضايي بايد در شناسايي و پيگيري فعاليت‌هاي غيرمجاز، به‌ ويژه در موارد تهديدکننده سلامت عمومي، نقش مؤثري ايفا کنند. دادستاني و دستگاه قضايي نيز بايد با بررسي گزارش‌ها، رسيدگي قانوني به تخلفات و جرائم و برخورد بازدارنده در چارچوب قانون، از تداوم اين فعاليت‌ها جلوگيري کنند.

عضو شوراي عالي نظام پزشکي ادامه داد: از سوي ديگر، وزارت بهداشت، دانشگاه‌هاي علوم پزشکي و شبکه‌هاي بهداشت و درمان وظيفه دارند بر ارائه خدمات سلامت نظارت کنند، موارد مشکوک را شناسايي و گزارش دهند، درباره صلاحيت حرفه‌اي افراد و مجوز مراکز اطلاع‌رساني کنند و با همکاري ساير دستگاه‌ها، زمينه فعاليت افراد فاقد صلاحيت را محدود سازند.

وي افزود: همچنين، همکاري سازمان نظام پزشکي، انجمن‌هاي علمي و حرفه‌اي، رسانه‌ها، شهرداري‌ها و ساير نهادهاي مرتبط، به‌ ويژه در زمينه شناسايي تبليغات گمراه‌کننده و پيشگيري از فريب مردم، اهميت فراواني دارد.

سهرابي گفت: البته بايد تأکيد کنم که اين همکاري زماني اثربخش خواهد بود که تقسيم وظايف مشخص، مسير گزارش‌دهي روشن، تبادل اطلاعات قانوني و پيگيري مستمر پرونده‌ها وجود داشته باشد؛ زيرا برخوردهاي مقطعي و جزيره‌اي نمي‌تواند پاسخگوي ابعاد اين تهديد باشد.

وظيفه سازمان نظام پزشکي

وي در خصوص وظيفه سازمان نظام پزشکي در مقابله با پزشک‌نماها و مداخلات غيرمجاز، افزود: سازمان نظام پزشکي به‌ عنوان يکي از نهادهاي قانوني مرتبط با حرفه پزشکي، در حدود اختيارات و وظايف قانوني خود، مسئوليت مهمي در صيانت از شأن جامعه پزشکي، حمايت از حقوق بيماران و کمک به حفظ سلامت عمومي دارد.

سهرابي گفت: از جمله اقدامات و وظايف مهم سازمان نظام پزشکي در مقابله با پزشک‌نماها، مي‌توان به همکاري در شناسايي افراد فاقد صلاحيت و دريافت گزارش‌هاي مردمي و حرفه‌اي درباره فعاليت‌هاي مشکوک و ارجاع موارد مرتبط به مراجع قانوني ذي‌صلاح، اشاره کرد.

ضرورت راهنمايي مردم

وي در همين راستا افزود: راهنمايي مردم براي اطمينان از هويت، شماره نظام پزشکي، مجوزها و صلاحيت حرفه‌اي ارائه‌ دهندگان خدمات پزشکي از مسيرهاي رسمي و قابل اعتماد؛ آگاه‌سازي مردم درباره خطرات مراجعه به افراد فاقد صلاحيت، تبليغات درماني فريبنده، تجويزهاي غيرعلمي و مداخلات پزشکي خارج از حدود قانوني؛ رسيدگي به تخلفات انتظامي اعضاي مشمول مقررات سازمان در چارچوب صلاحيت‌هاي قانوني و پيگيري مواردي که با اصول اخلاق پزشکي، مقررات حرفه‌اي و حقوق بيماران مغايرت دارند؛ تعامل با وزارت بهداشت، دانشگاه‌هاي علوم پزشکي، شبکه‌هاي بهداشت و درمان، پليس و دستگاه قضايي براي پيشگيري از فعاليت‌هاي غيرمجاز و پيگيري موارد گزارش‌ شده و در نهايت، حمايت از حق مردم براي دريافت خدمات ايمن و استاندارد و جلوگيري از آنکه رفتار افراد فاقد صلاحيت به اعتماد عمومي نسبت به پزشکان و کادر درمان خدشه وارد کند، اشاره کرد.

سهرابي گفت: بايد توجه داشت که سازمان نظام پزشکي جايگزين دستگاه قضايي يا مراجع صدور مجوز و نظارت بر همه مراکز درماني نيست. برخورد قضايي با جرم، تعطيلي فعاليت غيرمجاز و اعمال ضمانت‌هاي اجرايي بايد توسط مراجع قانوني داراي صلاحيت انجام شود. نقش سازمان، در کنار انجام وظايف مستقيم خود، همکاري مؤثر و مسئولانه با اين مراجع است.

برخورد جامعه پزشکي با پزشک نماها

عضو شوراي عالي نظام پزشکي، در خصوص مسئوليت جامعه پزشکي در برخورد با پزشک‌نماها، اظهار داشت: جامعه پزشکي علاوه بر مسئوليت حرفه‌اي در قبال بيماران، در برابر سلامت عمومي نيز مسئول است. پزشکان، داروسازان، دندان‌پزشکان، اعضاي گروه پرستاري و ساير اعضاي حرفه‌هاي سلامت بايد در محدوده صلاحيت قانوني خود فعاليت کنند و در برابر مشاهده مداخلات خطرناک و غيرمجاز، بي‌تفاوت نباشند.

وي افزود: انتظار مي‌رود اعضاي جامعه پزشکي در صورت مواجهه با موارد مشکوک، اطلاعات مستند را از مسيرهاي رسمي گزارش دهند، از تأييد ادعاهاي درماني فاقد پشتوانه علمي خودداري کنند و در فضاي مجازي نيز با تبليغات گمراه‌کننده، وعده‌هاي غيرواقعي درمان و معرفي افراد فاقد صلاحيت همراهي نکنند.

سهرابي گفت: همچنين، پزشکان و ساير اعضاي کادر درمان بايد با رعايت اصول اخلاق حرفه‌اي، توضيح شفاف درباره روش‌هاي درماني، بيان خطرات و عوارض احتمالي و احترام به حقوق بيماران، زمينه اعتماد آگاهانه مردم به نظام سلامت را تقويت کنند.

وي افزود: صيانت از اعتبار جامعه پزشکي صرفاً با برخورد با افراد متخلف محقق نمي‌شود؛ بلکه ارتقاي کيفيت خدمات، رعايت اخلاق حرفه‌اي، پاسخگويي و تقويت ارتباط صادقانه با مردم نيز از ارکان اساسي اين مسير است.

مردم چگونه بايد برخورد کنند

سهرابي در پاسخ به اين پرسش که مردم چگونه مي‌توانند از خود در برابر پزشک‌نماها و درمان‌هاي غيرمجاز محافظت کنند، گفت: در کنار اقدامات قانوني و نظارتي، خودمراقبتي و افزايش آگاهي مردم يکي از مهم‌ترين حلقه‌هاي پيشگيري از آسيب‌هاي ناشي از مداخلات غيرمجاز است. مردم عزيز بايد بدانند که هر تبليغ پرزرق‌وبرق يا هر ادعاي درمان قطعي، لزوماً علمي و قابل اعتماد نيست.

وي با عنوان اين مطلب که براي حفاظت از سلامت خود و خانواده، رعايت چند نکته ضروري است، اظهار داشت: پيش از دريافت خدمات پزشکي، هويت و صلاحيت حرفه‌اي ارائه‌دهنده خدمت را از طريق مراجع رسمي بررسي کنيد.

سهرابي با عنوان اين مطلب که مردم براي انجام اقدامات درماني و زيبايي بايد به مراکز داراي مجوز و افراد واجد صلاحيت مراجعه کنند، گفت: به تبليغات اغراق‌آميز، وعده درمان تضميني، ادعاي درمان همه بيماري‌ها و توصيه‌هاي غيرعلمي در شبکه‌هاي اجتماعي اعتماد نکنيد.

وي افزود: داروهاي نسخه‌اي، تزريقي و درمان‌هاي تخصصي را بدون ارزيابي و تجويز فرد واجد صلاحيت مصرف نکنيد. همچنين، درمان بيماري‌هاي جدي را به اميد روش‌هاي غيرعلمي به تأخير نيندازيد و داروهاي تجويزشده را بدون مشورت با پزشک تغيير ندهيد.

سهرابي گفت: در صورت مشاهده فعاليت مشکوک يا احتمال مداخله غيرمجاز، موضوع را از طريق مراجع رسمي و ذي‌صلاح گزارش کنيد و از انتشار اتهامات تأييدنشده درباره افراد خودداري کنيد.

وي افزود: خودمراقبتي به معناي آن نيست که مسئوليت مقابله با تخلفات بر دوش مردم گذاشته شود؛ بلکه يعني مردم با افزايش آگاهي و انتخاب آگاهانه، احتمال گرفتار شدن در دام افراد سودجو را کاهش دهند و در کنار نهادهاي مسئول، به پيشگيري از آسيب‌هاي قابل اجتناب کمک کنند.

راهکارهاي پيشنهادي براي برخورد با پزشک نماها

عضو شوراي عالي نظام پزشکي در خصوص راهکار پيشنهادي براي ايجاد يک برنامه هماهنگ و مؤثر، گفت: به نظر مي رسد تشکيل يا تقويت سازوکار هماهنگي بين دستگاه‌هاي مسئول در سطح شهرستان و استان است؛ سازوکاري که در آن وظايف هر نهاد مشخص باشد و گزارش‌هاي مردمي و تخصصي تا رسيدن به نتيجه قانوني، قابل پيگيري باشند.

وي افزود: ايجاد مسير مشخص براي دريافت گزارش‌ها، تسريع در بررسي موارد پرخطر، اطلاع‌رساني درباره مراکز و افراد داراي مجوز از طريق مراجع رسمي، رصد تبليغات غيرمجاز در فضاي مجازي با رعايت قوانين و افزايش آموزش عمومي مي‌تواند اثربخشي اقدامات را افزايش دهد. همچنين، ضروري است که اقدامات پيشگيرانه و برخوردهاي قانوني به‌صورت مستمر ارزيابي شوند تا مشخص شود کدام روش‌ها بيشترين تأثير را در کاهش مداخلات غيرمجاز و حفاظت از سلامت مردم دارند.

سهرابي ادامه داد: در اين مسير، همکاري دستگاه قضايي، پليس، وزارت بهداشت، دانشگاه‌هاي علوم پزشکي، شبکه‌هاي بهداشت و درمان، سازمان نظام پزشکي و جامعه پزشکي بايد مکمل يکديگر باشد؛ نه اينکه هر دستگاه به‌صورت جداگانه و بدون ارتباط مؤثر با ساير نهادها اقدام کند.

وي با درخواست از مسئولان براي برخورد با پزشک نماها، تاکيد کرد: سلامت مردم نبايد قرباني خلأهاي نظارتي، موازي‌کاري اداري يا تأخير در رسيدگي شود. انتظار مي‌رود هر دستگاه در چارچوب مسئوليت قانوني خود، با حساسيت و جديت وارد عمل شود و در موارد تهديدکننده سلامت عمومي، هماهنگي لازم را با ساير نهادها برقرار کند.

سهرابي گفت: درخواست بنده از جامعه پزشکي اين است که با رعايت اخلاق حرفه‌اي، پايبندي به علم روز، گزارش مسئولانه موارد مشکوک و مشارکت در آموزش عمومي، در صيانت از سلامت مردم نقش‌آفرين باشند.

وي خطاب به مردم نيز اظهار داشت: مهم‌ترين سرمايه ما سلامت است و مهم‌ترين ابزار حفاظت از آن، آگاهي و انتخاب درست است. پيش از اعتماد به هر فرد يا مرکز ارائه‌ دهنده خدمات پزشکي، از صلاحيت و مجوزهاي لازم اطمينان حاصل کنيد. سلامت خود و خانواده‌تان را به وعده‌هاي غيرعلمي و افراد فاقد صلاحيت نسپاريد.

عضو شوراي عالي نظام پزشکي در پايان تاکيد کرد: مقابله با پزشک‌نماها و مداخلات غيرمجاز، تنها با اقدام يک سازمان محقق نمي‌شود؛ بلکه به عزم جدي دستگاه قضايي، همکاري پليس و نهادهاي نظارتي، مسئوليت‌پذيري وزارت بهداشت و دانشگاه‌هاي علوم پزشکي، مشارکت جامعه پزشکي و از همه مهم‌تر، خودمراقبتي و هوشياري مردم نياز دارد.