جنگ پهپادي در درياي سياه؛ زنگ خطر براي کشتيراني جهان

هدف‌گيري 172 کشتي در 12 روز

بر اساس گزارش‌هاي تاييدشده، از اوايل ماه ژوئيه، پهپادهاي اوکرايني به‌طور روزانه کشتي‌هاي تجاري حامل محموله‌هاي روسي را در درياي سياه و درياي آزوف هدف قرار داده‌اند. اين کارزار که پيشتر شامل حملات پراکنده به کشتي‌هاي موسوم به «ناوگان سايه» در درياي مديترانه و تأسيسات نفتي روسيه بود، در موج جديد با وسعت و شدت بي‌سابقه‌اي همراه شد؛ به‌گونه‌اي که در يک بازه 12 روزه، 172 فروند کشتي مورد اصابت قرار گرفتند. گزارش‌ها حاکي از آن است که در تنها يک شب، 15 فروند از کشتي‌هاي سايه روسيه از جمله 7 نفت‌کش و 5 کشتي باربري خشک، هدف حمله قرار گرفته‌اند.

مسکو که پيش از اين چنين تهديدي را در مقياس گسترده تجربه نکرده بود، ناچار به بازتوزيع يگان‌هاي پهپادي خود از ساير مأموريت‌ها به حفاظت از کشتيراني تجاري شده است. به گفته رابرت برودي، فرمانده  نيروهاي سامانه‌هاي بدون سرنشين اوکراين، روسيه تا 200 گروه عملياتي پهپاد را به وظايف حفاظتي در حوزه دريايي اختصاص داده است. همچنين، منابع آگاه از تجهيز نفت‌کش‌هاي روسي به فناوري‌هاي ضدپهپاد خبر مي‌دهند.

کشتي‌هاي غير نظامي در خطر هستند

اگرچه پهپادهاي اوکراين از دقت بالايي برخوردارند و احتمال خطاي هدف‌گيري در مورد کشتي‌هاي ثالث اندک است، اما تحليلگران نظامي هشدار مي‌دهند که هرگونه گسترش دامنه اين درگيري‌ها، مي‌تواند کشتي‌هاي غيرنظامي و بي‌طرف را نيز در معرض خطر قرار دهد. از سوي ديگر، روسيه نيز که در زمينه توليد و فناوري پهپاد پيشرفت محسوسي داشته، توانايي هدف‌گيري طيف وسيعي از شناورهاي تجاري را پيدا کرده است. اوايل ماه جاري، پهپادهاي روسي به دو کشتي باري در درياي سياه (متعلق به آلمان و لبنان) آسيب زدند و ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهور روسيه، تهديد به توقيف کشتي‌هاي اروپايي در واکنش به مصادره محموله‌هاي نفت روسيه توسط کشورهاي غربي کرد.

نابودي هنجارهاي دريانوردي

کارشناسان بين‌المللي بر اين باورند که تداوم اين حملات و عادي‌سازي هدف‌گيري کشتي‌هاي تجاري، مي‌تواند به فروپاشي هنجارهاي بين‌المللي دريانوردي منجر شود. اليزابت براو، پژوهشگر ارشد انديشکده آتلانتيک کانسيل، در اين زمينه هشدار داده است که نقض مصونيت کشتيراني تجاري، يک «رقابت نزولي» ايجاد کرده و هزينه‌هاي سنگين نصب تجهيزات دفاعي بر روي کشتي‌ها، در نهايت به مصرف‌کنندگان نهايي تحميل خواهد شد. وي تأکيد کرده است که کنوانسيون ملل متحد در مورد حقوق درياها (يونکلاس) که در سال 1982 با اجماع جهاني به تصويب رسيد، سنگ‌بناي امنيت دريايي است و تضعيف آن، درياها را به فضايي بي‌نظم و آنارشيک تبديل خواهد کرد.

آمريکا مانع حملات دريايي بيشتر به روسيه

در تحولي قابل‌تأمل، از ابتداي ماه اوت هيچ حمله پهپادي جديدي از سوي اوکراين به نفت‌کش‌هاي روسي گزارش نشده است. منابع ديپلماتيک اعلام کرده‌اند که دولت ايالات متحده از کي‌يف خواسته است تا به‌طور موقت حملات را متوقف کند؛ هدف اين درخواست نه حفظ نظم دريايي، بلکه تلاش واشنگتن براي تثبيت اوضاع و جلوگيري از تشديد تنش‌ها عنوان شده است. با اين حال، منتقدان خاطرنشان کرده‌اند که آمريکا خود عضو کنوانسيون يونکلاس نيست و اين مسئله، ابهاماتي را درباره تعهد اين کشور به چارچوب‌هاي حقوقي بين‌المللي در حوزه درياها ايجاد کرده است.

گزارش‌ها حاکي از آن است که جنگ پهپادي در درياي سياه، فراتر از يک درگيري دوجانبه، به آزموني جدي براي نظم حقوقي و امنيتي حاکم بر درياهاي جهان تبديل شده است. در صورت عدم بازدارندگي مؤثر و احياي اجماع بين‌المللي، احتمال گسترش دامنه اين درگيري به ساير نقاط و تشديد هزينه‌هاي اقتصادي و امنيتي براي کشتيراني جهاني، کاملاً محتمل خواهد بود.