جمعيت 9 ميليوني سالمندان ايراني

دکتر محسن شتي در گفت‌وگو با ايسنا، همزمان با روز جهاني سالمند، درباره سند ملي سلامت سالمندي، گفت: اين سند بالادستي با اين هدف نوشته شده است که اهداف کلي کشور و جهت‌گيري و راهبردهاي کلان در رابطه با سالمندان مشخص شود و در راستاي آن سند، دستگاه‌هاي مختلف کشور شامل دستگاه‌هاي دولتي و غيردولتي هر يک وظيفه خود را بدانند و با همکاري و همراهي بين بخشي، اهداف تعيين شده محقق شود. در سند ملي سالمندان که به سلامت و رفاه سالمندان تاکيد دارد، بخش‌هاي مختلف دخيل هستند. اين سند که روز جهاني سالمند سال 1399 ابلاغ شد، داراي 6 هدف اختصاصي است که هر هدف تعدادي سياست اجرايي و استراتژي‌هاي مخصوص دارد.

50 پروژه وزارت بهداشت براي اجراي سند سلامت سالمندان

وي افزود: پس از ابلاغ سند، ‌ دبيرخانه شوراي ملي سالمندان مستقر در بهزيستي وظيفه عملياتي کردن اهداف سند را به عهده گرفت. هر استراتژي مشخص شده در سند يک مسئول اصلي دارد و تعدادي دستگاه و بخش همکار بايد براي اجراي استراتژي مشخص فعاليت کنند. به عنوان مثال هدف شماره سه سند ملي سالمندان به حفظ و ارتقاي سلامت جسمي و رواني سالمندان اشاره دارد که وزارت بهداشت مسئول اجراي آن است و همکاراني مانند وزارت رفاه، ‌ بيمه‌ها و... در کنارمان قرار مي‌گيرند. تاکنون در اين زمينه براي عملياتي شدن اين بخش از سند جلسات متعددي برگزار شده است.

او تاکيد کرد: ما در وزارت بهداشت براي عملياتي کردن سند، پروژه‌هاي متعدد داشتيم و بيش از 50 پروژه را اجرايي کرديم. سند ملي سلامت سالمندان به دنبال تحقق همه ابعاد تاثيرگذار بر سلامت سالمندان است.

چالش‌هاي سالمندي در ايران

وي با اشاره به اينکه تحقق سلامت و رفاه سالمندن جامعه نيازمند عزم ملي و اقدامات چند بخشي و تعاملات بين بخشي است، ‌ اظهار کرد: شيوع قابل توجه ابتلاء به چند بيماري همزمان در سالمندان کشور، وجود ناتواني و نياز به خدمات توانبخشي در درصدي از سالمندان کشور، وضعيت نامطلوب اقتصادي بخشي از سالمندان و زنانه شدن سالمندي در کشور، تنهايي درصدي از سالمندان کشور و روند نگران کننده و فزاينده اين واقعيت در آينده، بي‌سوادي گروهي از سالمندان، پوشش ناکافي و ناقص خدمات رفاهي و حمايتي (بيمه ها و ... ) براي سالمندان، عدم وجود و تربيت نيروي انساني متخصص براي سالمندان در کشور، عدم وجود setting‌هاي تخصصي خدمت و مراقبت ويژه (مراقبت در منزل، مراقبت‌هاي طولاني مدت و...) از مشکلاتي هستند که سالمندان کشور ما با آن مواجه
هستند.

لزوم افزايش حمايت‌هاي بيمه‌اي از سالمندان

شتي ادامه داد: به طور کلي موضوع سالمندي با بحث بيمه عجين است و نيازمند حمايت‌ بيمه‌هاي مختلف پايه و تکميلي هستيم. به عنوان مثال خدمات توانبخشي سالمند تحت پوشش بيمه نيست و يا درصد بالايي از سالمندان ما اصلا تحت پوشش بيمه تکميلي نيستند و اگر به جراحي يا درمان خاصي نياز داشته باشند بايد هزينه‌هاي سنگيني را تقبل کنند. اين افراد اگر حقوق ثابتي نداشته باشند يا نمي‌توانند از پس هزينه‌ها برآيند يا به سختي مي‌توانند هزينه را تامين کنند و زماني‌ که قشر محروم درگير سالمندي و بيماري شود، واقعا دوره سختي را خواهد گذراند.

او با تاکيد بر لزوم افزايش پوشش‌هاي بيمه‌اي، تصريح کرد: بيمه بايد براي تمام انواع مراقبت‌هاي سالمندان فعالانه عمل کند. در حال حاضر، بيمه‌ها تحت فشار سنگيني هستند و بايد با برنامه‌ريزي، هزينه‌ها را اثربخش کرد. اهميت اين موضوع وقتي روشن مي‌شود که بدانيم گروه‌هايي از سالمندان در معرض خطر هستند. اين افراد بيماري‌هاي صعب‌العلاج، ناتواني يا ابتلا به چند بيماري مزمن همزمان دارند که بايد تحت حمايت و مراقبت ويژه قرار گيرند. علاوه بر مراقبت‌هاي بهداشتي، درمان، توانبخشي، حمايت‌هاي معيشتي و رفاهي، حمايت‌هاي همه جانبه اجتماعي از جمله ابعاد ديگري از خدمات هستند که بايد توسط تعاملات بين بخشي فعالانه به آنها پرداخته شود.

15 هزار سالمند ساکن مراکز نگهداري شبانه‌روزي

او با اشاره به اينکه خوشبختانه تاکنون تنها 15 هزار سالمند در مراکز شبانه‌روزي ساکن هستند، اظهار کرد: با توجه به کاهش بُعد خانوار و روند تجرد قطعي در کشور، به مرور شمار افراد سالمند که تنها زندگي مي‌کنند، بيشتر مي‌شود. اين امر حاکي از آن است که ما به مراکزي نياز داريم که علاوه بر اينکه بايد از سالمند نگهداري کنند بايد بتواند خدمات بهداشتي و درماني هم به آنها ارائه دهد و اينجا هم نيازمند بيمه و ساير بخش‌ها هستيم.

افزايش دو برابري تعداد سالمندان در 10 سال آتي

رئيس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت ادامه داد: در 10 سال آينده جمعيت سالمندي به دو برابر جمعيت فعلي مي‌رسد و بايد بتوانيم پاسخگوي نياز اين جمعيت باشيم. براي آينده بايد فکري کرد و اين در حالي است که منابع در دسترس حال حاضر ما نيز کفاف نياز فعلي را نمي‌دهد. در حال حاضر که 10 درصد جمعيت کشور سالمند است، در برخي بيمارستان‌ها 40 يا 50 درصد ضريب اشغال تخت به سالمندان اختصاص يافته است، پس تکليف ساليان آينده که تعداد سالمندان بيشتر شود، چه مي‌شود؟ زماني که قرار باشد درصد سالمندان جامعه به 20 درصد برسد چگونه خدمت رساني خواهيم کرد؟

اهميت گسترش ارائه خدمات پرستاري در منزل

وي با تاکيد بر لزوم کار بر روي سالمندي سالم و فعال، اظهار کرد: بايد در اين زمينه فعاليت کنيم تا سالمند نيازمند بستري در بيمارستان نشود. کشورهاي مختلف به جاي اينکه بيمه را تنها به خدمات خاص و جراحي سنگين اختصاص دهند، خدمات Home Care را تحت پوشش بيمه قرار داده‌اند که سالمند هرچه ديرتر نيازمند بستري شود. جاي سالمند در محيط خانه و خانواده است و بايد بتوانيم شرايطي فراهم کنيم که اين مهم محقق شود که بتوان مراقبت‌هاي پيشگيرانه را در منزل به سالمند ارائه داد.

او تاکيد کرد: نظام سلامت در حال حاضر تحت فشار برنامه‌هاي مختلف است و در دوران پاندمي اين فشار بيشتر و بيشتر شد. در زمان پاندمي کوويد19 مدام از ايثار کادر درمان سخن گفتيم اما بايد بدانيم که اگر در زمان شيوع ويروس کرونا توانستيم شرايط را آرام کنيم نتيجه فعاليت نيروهاي بهداشتي است. پس لازم است که نظام بهداشتي از نظر نيروي انساني و منابع تقويت شود. بايد بتوانيم در حوزه سالمندان در زمينه پيشگيري موفق باشيم زيرا سالمندان توانايي جسمي کافي براي مقابله با بيماري‌ها و شرايط دشوار را ندارند و نياز به حمايت بيشتر دارند و چون ممکن است نتوانند فعالانه براي دريافت خدمات به مراکز ما مراجعه کنند، ما بايد خدمات را به منزل ببريم.

عدم وجود نظام منسجم خدمات مراقبت در منزل

وي افزود: اگر فرد سالمند کسي را نداشته باشد که از او مراقبت کند لازم است که پرستار داشته باشد و با توجه به اينکه نظام منسجمي براي مراقبت در منزل وجود ندارد، عموما کساني که به خانه مي‌آيند تا از سالمند مراقبت کنند، توانمندي و سواد کافي براي اين کار ندارند. در عين حال خانواده اين نگراني را دارد که فردي که قرار است براي پرستاري بيايد چگونه خواهد بود؟ آيا ممکن است اتفاق ناگواري در خانه بيفتد؟ از سوي ديگر خانواده پرستار هم نگراني‌هايي براي حضور فرزندشان در منزل سالمند دارند. فردي که قرار است از سالمند مراقبت کند بايد مهارت و دانش کافي برخورد با سالمند را داشته باشد و در عين حال از آنجايي که برخي سالمندان هم به علت بيماري توان حرکت ندارند و کسي بايد آنها را حرکت دهد، لازم است که پرستار توان جسمي کافي داشته باشد.

کميته اقدام ملي براي مراقبت از سالمندان در معرض خطر

او با اشاره به تشکيل کميته اقدام ملي به منظور حمايت و مراقبت از گروه‌هاي در معرض خطر سالمندان، ‌ گفت: در اين کميته همه دستگاه‌هاي ذي‌ربط کنار هم هستند و بايد بر اساس سند همه به وظايف خود عمل کنند تا به هدف مراقبت و حمايت از سالمند دست يابيم. در مورد پرستار سالمند که با نام «سالمنديار» مي‌شناسيم حدود 4 دوره آموزشي برگزار مي‌شود ولي اينها سيستماتيک نيستند. به عنوان مثال بنياد شهيد اقدامات خوبي براي پدران و مادران شهدا انجام مي‌دهد، يا بيمه نيروهاي مسلح در حوزه نگهداري سالمندان به خوبي ورود کرده است اما از آنجايي که اين نهادها جمعيت کمي را تحت پوشش دارند، فعاليت آنها به تنهايي کفايت نمي‌کند و براي برطرف کردن مشکلات بايد دستگاه‌هاي مختلف کنار هم قرار گيرند. اکنون در کرمان با حضور بخش‌هايي مانند بهزيستي، وزارت بهداشت، نيروي انتظامي، دادگستري و... داريم اقداماتي براي سازماندهي نگهداري سالمندان توسط مراقب رسمي انجام مي‌دهيم.

توقف تربيت متخصصان طب سالمندي

او درباره رشته تخصصي طب سالمندي‌ بيان کرد: يکي از مشکلات ما اين است که اين تخصص دو يا سه دوره دانشجو گرفت اما بعد تعطيل شد و الان ديگر دوره دستياري طب سالمندي نداريم. ما جلسات مختلفي براي اقناع سياست‌گذاران در وزارت بهداشت در اين زمينه داشتيم اما آنها معتقد هستند که کوريکولوم آموزشي درست نيست و متخصصين داخلي مي‌توانند جوابگوي نياز درماني سالمندان باشند. اين درحالي است که يک متخصص داخلي نمي‌تواند جاي متخصص طب سالمندي را بگيرد زيرا ويزيت سالمند خاص است. همانگونه که دوره کودکي دوران خاصي از عمر است و تخصص کودکان داريم که به شکل ويژه کودک را ويزيت مي‌کنند، دوران سالمندي نيز داراي ويژگي‌هاي خاصي است و بايد تخصص سالمندي هم وجود داشته باشد تا اين گروه را به شکل ويژه معاينه کنند. در حال حاضر حدود 20 نفر متخصص طب سالمندي در کشور داريم که بيمه‌ها هم به علت تعداد پايين آنها نسخ اين پزشکان را قبول نمي‌کنند و اين يکي از چالش‌هاي رها کردن تربيت تخصص سالمندي است.

شتي با اشاره به اينکه متخصص طب سالمندي با ديد جامع‌تري به سالمند نگاه مي‌کند، اظهار کرد: در واقع، متخصص طب سالمندي مدير سلامت سالمند است زيرا معمولا سالمند دچار چند بيماري همزمان است و به خاطر هر کدام از اينها متخصصين داروهاي مختلفي تجويز کرده‌اند که يکي از مشکلات هم تداخل داروهاي مختلف با يکديگر است و متخصص طب سالمندي اين موضوع را مديريت مي‌کند. درحالي که اکنون سالمند مجبور است توسط چندين متخصص معاينه شود و از آنجايي که در کشور ما پرونده الکترونيک سلامت هنوز به نتيجه نرسيده است، پزشک ممکن است نداند اين فرد مثلا سه پزشک معالج ديگر هم دارد و داروهاي مختلف مصرف مي‌کند.

وي با بيان اينکه هيچ مرکز ارائه خدمات طب سالمندي در کشور وجود ندارد، گفت: متخصص طب سالمندي کسي است که مديريت مشکلات پزشکي مختلف سالمند را انجام مي‌دهد. او يک ديد کل‌نگر در مورد سالمند دارد و علاوه بر در نظر گرفتن مشکلات جسمي سالمند مشکلات رواني، اجتماعي و معنوي او را هم مي‌بيند.

شايع‌ترين بيماري‌ها در ميان سالمندان

وي بيماري‌هاي غيرواگير شامل اختلالات شناختي دمانس-آلزايمر، افت سلامت شاخص دهان و دندان، فشارخون بالا، ديابت، بي‌اختياري ادرار، زمين خوردن، کم شدن قدرت بدني، بيماري‌هاي قلبي و عروقي، سرطان‌ها و... را از بيماري‌هاي مهم دوره سالمندي معرفي کرد و گفت: مصرف داروهاي زياد باعث تداخل دارو با دارو، تداخل دارو با غذا و... مي‌شود که همين امر نيز مي‌تواند مشکل‌ساز باشد.

او درباره مراکز شبانه‌روزي نگهداري سالمندان و معلولين، ‌ تصريح کرد: اين مراکز تحت نظارت سازمان بهزيستي است و ما هم در وزارت بهداشت همکاري خوبي با اين عزيزان بويژه در مورد پيشگيري و کنترل موضوع کرونا داشتيم و اکنون نيز بسته‌هاي خدمتي براي اين عزيزان در حال طراحي است که بتوانيم خدمات استانداردي به آنها ارائه دهيم.

زنانه شدن سالمندي در کشور

وي افزود: بر اساس آخرين پيمايش ما در سال 95 حدود 9.3 درصد جمعيت ما سالمند بودند که الان با گذشت زمان احتمالا اين عدد به بالاي 10 درصد رسيده است و اين يعني حدود 9 ميليون نفر سالمند داريم. نسبت جنسي سالمندان تقريبا برابر است اما شمار سالمندان زن درحال افزايش است و اين يعني سالمندي در کشور ما به سمت زنانه شدن حرکت مي‌کند. در حال حاضر، درصد سالمندان زن تنها از مردان بيشتر است. همچنين شهر گيلان پيرترين شهر و سيستان و بلوچستان جوان‌ترين شهر کشور است.

چالش‌هاي کرونا براي سالمندان

او در پايان صحبت‌هايش با اشاره به عوارض کرونا بر زندگي سالمندان، ‌ بيان کرد: شيوع کوويد19 از يک سو و مديريت، پيشگيري، تشخيص به هنگام و درمان آن از يک سو و کاهش مراقبت‌هاي روتين از سالمندان براي بيماري‌هاي غيرواگيري که به آن مبتلا بودند از سوي ديگر از چالش‌هاي ما بود که با کاهش بار پاندمي اين مشکل در حال مرتفع شدن است.