تشديد گراني جهاني مواد غذايي در سايه جنگ و خشکسالي

قيمت برنج در اندونزي، تحت تاثير پيش‌بيني تاخير در بارش باران به رکوردهاي جديدي رسيده است. در مصر، قيمت نان بدون يارانه حدود 25 درصد افزايش يافته و در هند نيز قيمت شکر به رکورد تاريخي خود رسيده است زيرا ضعيف‌ترين بارش‌هاي موسمي در بيش از يک دهه گذشته، توليد محصولات کشاورزي را محدود کرده است.

ماکسيمو توررو، اقتصاددان ارشد سازمان خواربار و کشاورزي ملل متحد (فائو)، اظهار کرد: مجموعه اين عوامل فشار قابل‌توجهي بر سيستم تامين مواد غذايي وارد کرده است. به گفته او، تاثير اين شرايط در اواخر سال جاري، ابتداي سال آينده و احتمالا در طول سال 2027 شديدتر خواهد شد.

با افزايش شديد قيمت مواد غذايي در کشورهاي کم‌درآمد و با درآمد متوسط ‌در خاورميانه، شمال آفريقا و آسيا - مناطقي که در آن‌ها هزينه مواد غذايي سهم بزرگي از مخارج خانوار را تشکيل مي‌دهد - مصرف‌کنندگان کم‌درآمد بيشترين آسيب را از افزايش قيمت مواد غذايي مي‌بينند.

بر اساس داده‌هاي بانک جهاني، در سه‌ماهه سوم منتهي به سپتامبر، افزايش قيمت مواد غذايي در 22 درصد از 150 کشور بررسي‌شده از نرخ تورم کلي پيشي گرفت، اين رقم در سه‌ماهه قبل از آن، 14 درصد بود. همچنين، شاخص قيمت موادغذايي فائو که تغييرات ماهانه قيمت‌هاي بين‌المللي کالاهاي غذايي در سطح جهان را دنبال مي‌کند، در سپتامبر به ميانگين 136 واحد رسيد که بالاترين ميزان از نوامبر 2022 تاکنون است.

افزايش قيمت مواد غذايي خطر ناآرامي‌هاي اجتماعي را نيز تشديد مي‌کند و ممکن است دولت‌هاي کشورهاي صادرکننده اصلي را به اعمال ممنوعيت‌هاي صادراتي سوق دهد که مي‌تواند کمبود عرضه در بازارهاي جهاني را وخيم‌تر کند.

اختلال در زنجيره تامين و افزايش هزينه توليد

حملات به زيرساخت‌هاي غلات در منطقه درياي سياه، ارسال محموله‌هاي گندم را مختل کرده و واردکنندگان بزرگي مانند مصر و اندونزي را به جست‌وجوي منابع جايگزين واداشته است. هم‌زمان، ناامني در درياي سرخ باعث شده کشتي‌ها مسيرهاي طولاني‌تر و پرهزينه‌تر اطراف آفريقا را انتخاب کنند.

تجاوز نظامي آمريکا و رژيم صهيونيستي به ايران نيز با افزايش قيمت سوخت و اختلال در صادرات کودهاي شيميايي از مسير تنگه هرمز، هزينه‌هاي کشاورزي را بالا برده است. اين شرايط هم‌زمان با خشکسالي ناشي از پديده آب‌وهوايي «ال‌نينو» در هند و جنوب شرق آسيا، توليد محصولات کشاورزي را تحت فشار نزولي قرار مي‌دهد.

قيمت گندم از ابتداي سال 2026 تاکنون بيش از 30 درصد افزايش يافته است. همچنين، قيمت برنج در کشورهاي مهم صادرکننده آسيايي با وجود ذخاير قابل‌توجه، 10 تا 13 درصد افزايش يافته است. قيمت کودهاي شيميايي نيز با وجود کاهش نسبت به اوج ثبت‌شده در اوايل جنگ تحميلي عليه ايران، همچنان در سطح بالايي قرار دارد.

در مصر، قيمت نان بدون يارانه از چهار پوند مصر در ژوئيه به حدود پنج پوند براي يک قرص بزرگ رسيده است. در امارات متحده عربي نيز قيمت روغن خوراکي حدود 40 درصد افزايش يافته است.

قيمت روغن‌هاي گياهي در اندونزي، بزرگ‌ترين توليدکننده روغن پالم جهان، از ابتداي سال جاري تاکنون هفت درصد افزايش يافته است. در هند نيز قيمت شکر، پياز و حبوبات در سپتامبر نسبت به ماه قبل از آن، تحت تاثير کمبود توليد، بيش از 10 درصد افزايش يافت. همچنين، هزينه حمل‌ونقل دريايي در برخي مسيرهاي مهم بين‌المللي، از جمله مسير درياي سياه به جنوب شرق آسيا، به دليل افزايش قيمت نفت و هزينه‌هاي ناشي از ريسک جنگ حدود 50 درصد بالا رفته است.

کاهش ذخاير غلات، خطر موج تازه افزايش قيمت‌ها

با وجود اينکه، قيمت مواد غذايي از اواخر سال 2025 روندي افزايشي داشته است، کاهش ذخاير داخلي و انتقال هزينه‌هاي بالاتر کالاهاي اساسي به مصرف‌کنندگان مي‌تواند تورم را در ماه‌هاي آينده تشديد کند. برخي واردکنندگان بزرگ در خاورميانه و آفريقا که پس از برداشت‌هاي مناسب داخلي، خريد از بازارهاي جهاني را به تعويق انداخته بودند، اکنون مجبور هستند دوباره وارد بازار شوند. اين موضوع مي‌تواند تقاضاي جهاني را به‌سرعت افزايش دهد.

توررو، از مقامات سازمان خواربار و کشاورزي ملل متحد (FAO)، هشدار مي‌دهد ذخاير بي‌سابقه غلات در جهان که پيش‌تر مانند يک ضربه‌گير در برابر افزايش قيمت‌ها عمل مي‌کردند، اکنون تحت فشار قرار گرفته‌اند. به گفته او، اين شرايط مي‌تواند افزايش قيمت کالاهاي اساسي را شديدتر کند.

شرکت‌هاي صنايع غذايي که معمولا مواد اوليه خود را در قالب قراردادهاي سه تا 6ماهه تامين مي‌کنند، اکنون اين قراردادها را با قيمت‌هاي بالاتري تمديد مي‌کنند. تضعيف ارزهاي ملي در برخي کشورها نيز هزينه واردات را افزايش داده است. فعالان بازار همچنين از دشواري تامين مواد اوليه خبر مي‌دهند.

در حال حاضر، ذخاير سويا و ذرت همچنان در سطح مناسبي قرار دارد، اما وضعيت عرضه در آينده به ميزان توليد در آمريکا و آمريکاي جنوبي بستگي خواهد داشت. افزايش قيمت نفت نيز به دليل استفاده روزافزون از اين محصولات در توليد سوخت‌هاي زيستي، از قيمت آن‌ها حمايت کرده است.

بر اساس گزارش رويترز، برداشت مطلوب گندم در نيمکره جنوبي مي‌تواند تا حدي از فشار بر بازار بکاهد با اين حال، هرگونه کاهش توليد در کشورهاي صادرکننده‌اي مانند استراليا و آرژانتين مي‌تواند عامل تازه‌اي براي افزايش قيمت‌ها باشد.