بيش از 35000 مرگ در کشور به دليل آلودگي هوا

به گزارش جهان نيوز، شاهسوني با اشاره به مطالعات ملي انجام‌شده در سال 1403، اعلام کرد در شهرهاي مورد مطالعه با جمعيتي بالغ بر 57ميليون نفر، بيش از 35 هزار و 540 مرگ منتسب به مواجهه طولاني‌مدت با ذرات معلق PM2.5 ثبت شده است؛ تنها در تهران مرگ بيش از 7 هزار نفر به اين آلاينده ارتباط دارد.

به‌جز هزينه‌هاي انساني، بار اقتصادي آلودگي هوا نيز سنگين است. شاهسوني خسارت اقتصادي ناشي از مرگ‌هاي مرتبط با آلودگي هوا در سال گذشته را معادل 13.94 ميليارد دلار برآورد و تاکيد کرد که اجراي ناقص قانون هواي پاک و ضعف در اسقاط خودروهاي فرسوده، ارتقاي سوخت و توسعه حمل‌ونقل عمومي، از مهم‌ترين موانع بهبود کيفيت هواست.

دکتر عباس شاهسوني - عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي در گفت‌وگو با ايسنا، مي‌گويد: آلودگي هوا براساس آخرين گزارش بار بيماري‌ها دومين عامل خطر مرگ در جهان پس از فشار خون و مهم‌ترين تهديد محيط زيستي براي سلامت انسان و بزرگترين خطرات محيط زيستي براي سلامت کودکان است.

آلودگي هوا؛ دومين عامل مرگ و تهديدي جدي براي سلامت انسان و کودکان

او مي‌افزايد: براساس آخرين گزارش موسسه بار بيماري‌ها، آلودگي هواي آزاد و هواي داخل ساليانه منجر به بيش از 8.1 ميليون مرگ زودرس در جهان مي‌گردد؛ يعني از هر 8 مرگ يک مرگ منتسب به آلودگي هوا است؛ که 83 درصد آن به علت بيماري‌هاي غيرواگير مي‌باشد. طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني در حال حاضر 99 درصد از جمعيت جهان در کشورهايي زندگي مي‌کنند که در آن غلظت ساليانه ذرات معلق PM2.5 بالاتر از رهنمود سازمان جهاني بهداشت (5 ميکروگرم در متر مکعب) است. همچنين طبق گزارش بانک جهاني هزينه مرگ‌هاي به علت آلودگي هوا در جهان بيش از 8 تريليون دلار و در کشور ايران بيش از 23 ميليارد دلار مي‌باشد. آلودگي هوا پس از دود سيگار به عنوان دومين علت مرگ‌هاي ناشي از بيماري‌هاي غيرواگير در جهان شناخته مي‌شود.

آثار بهداشتي و اقتصادي آلودگي هوا در ايران طي 1403

وي در پاسخ به سوال ايسنا درباره مطالعه انجام شده درباره آثار بهداشتي و اقتصادي آلودگي در کشور طي سال گذشته، ادامه مي‌دهد: شهرهاي مورد مطالعه شامل شهرهاي تهران، اهواز، مشهد، تبريز، شيراز، اصفهان، ايلام، سنندج، ياسوج، همدان، خرم آباد، اراک، کرج، کرمانشاه، آبادان، زنجان، يزد، اروميه، کرمان، بيرجند، قم، زابل، بجنورد، دزفول، بوشهر، شهرکرد، اردبيل، بندرعباس، شوشتر، بم، قزوين، ايرانشهر، بهبهان، اردکان، عسلويه (پارس جنوبي)، بروجرد، دورود، اسلامشهر، قرچک، ملارد، پاکدشت، پرديس، رباط کريم، شهر قدس، شهريار، ورامين، ساوه، شاهرود، سمنان، شاهين شهر، شازند، ريگان، قصرشيرين، مراغه، ملاير، ماهشهر، گرمسار، گناباد، نيشابور، کاشان، بناب، اشتهارد، نظرآباد، سبزوار، مهران، دره شهر، ساوجبلاغ، سرخس، رفسنجان، سيرجان، جيرفت، فهرج، نهبندان، رشت، ياسوج، خورموج (دشتي)، کنگان، ميبد، مهريز، بافق، بهارستان، دماوند و پيشوا در سال 1403 محاسبه و مورد استفاده قرار گرفت و جمعيت مجموع شهرهاي فوق بيش از 57 ميليون است.

بيش از 35هزار مرگ منتسب به آلودگي هوا در کشور

شاهسوني درباره برآورد انجام شده از تعداد مرگ‌هاي منتسب به آلودگي هوا در سال گذشته، به ايسنا مي‌گويد: تعداد کل موارد مرگ منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق PM2.5 در افراد بالاي 30 سال در سال 1403 در شهرهاي مورد مطالعه بطور ميانگين 35هزار و 540  نفر با حد پايين 23766 و حد بالاي 46008 نفر است.

بيش از 7هزار مرگ منتسب به آلودگي هوا در تهران

به گفته او، در شهر تهران بطور ميانگين مرگ 7هزار و 342 نفر با حد پايين 4928 و حد بالاي 9474 نفر منتسب به مواجهه طولاني مدت با ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 مي‌باشد. نتايج نشان مي دهد که بطور ميانگين جزء کل موارد مرگ منتسب به ذرات معلق در کشور در سال 1403 برابر با69.12  درصد است که اين جزء منتسب در شهرهايي نظير ايرانشهر، زابل، کنگان، ماهشهر، عسلويه، ريگان، اهواز، بوشهر، تهران، مشهد، اصفهان و اراک که با آلودگي هواي شهري و پديده گرد و غبار درگير هستند بالاتر از ميانگين کشوري است.

سهم آلودگي هوا در مرگ‌هاي ناشي از بيماري‌هاي قلبي، سکته‌ها و سرطان‌ها

رييس سابق گروه سلامت هوا و تغيير اقليم وزارت بهداشت، مي‌افزايد: براساس آخرين گزارش بانک جهاني، 11.4 درصد از کل مرگ و ميرهاي جهاني در سال 2022 به علت مواجهه با PM2.5 مي‌باشد. همچنين مواجهه با  PM2.5 باعث 30 تا 33 درصد از مرگ و ميرهاي جهاني به علت بيماري‌هاي مزمن انسداد ريوي، 20 تا 26 درصد از مرگ و ميرهاي جهاني ناشي از بيماري‌هاي ايسکميک قلبي و سکته مغزي و 19 تا 20 درصد از مرگ و ميرهاي جهاني ناشي از سرطان ريه، اختلالات نوزادان و ديابت نوع 2 شده است. آلودگي هوا، هر سال باعث 570000 مرگ در کودکان زير 5 سال مي‌شود.

شاهسوني همچنين درباره اينکه چه بيماري‌هايي بيشترين ارتباط را با مرگ‌هاي ناشي از آلودگي هوا دارند، به ايسنا مي‌گويد: ميانگين جزء مرگ طبيعي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور 12.69 درصد است. در شهر تهران جزء مرگ طبيعي منتسب به ذرات معلق در سال 1403 برابر با 15.7 درصد مي‌باشد. بالاترين و پايين‌ترين جزء مرگ طبيعي منتسب به ذرات معلق در سال 1403 به ترتيب مربوط به شهر زابل با 23.8 درصد و شهر شاهرود با 3.7 درصد مي‌باشد.

عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي ادامه مي‌دهد: بيماري‌هاي ايسکميک قلبي، سکته مغزي، بيماري‌هاي مزمن انسداد ريوي و سرطان ريه بيشترين ارتباط را با آلودگي هوا دارند که طبق نتايج تحقيقات ميانگين جزء مرگ به علت بيماري‌هاي ايسکميک قلبي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور14.66 درصد مي‌باشد. در شهر تهران جزء مرگ به علت بيماري‌هاي ايسکميک قلبي منتسب به ذرات معلق در سال 1403 برابر با 16.06 درصد مي‌باشد. بالاترين ميانگين جزء مرگ به علت بيماري‌هاي ايسکميک قلبي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور مربوط به شهر زابل با 21.36 درصد است. ميانگين جزء مرگ به علت سکته مغزي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور 15 درصد مي‌باشد.

او مي‌افزايد: در شهر تهران جزء مرگ بعلت سکته مغزي منتسب به ذرات معلق در سال 1403 برابر با 17.61 درصد مي‌باشد. ميانگين جزء مرگ بعلت بيماري‌هاي مزمن انسداد ريوي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور 11.3 درصد است. در شهر تهران جزء مرگ بعلت بيماري‌هاي مزمن انسداد ريوي منتسب به ذرات معلق در سال 1403 برابر با 13.79 درصد مي باشد. بالاترين ميانگين جزء مرگ بعلت بيماري هاي مزمن انسداد ريوي منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشورمربوط به شهر زابل است.

وي همچنين مي‌گويد: ميانگين جزء مرگ بعلت سرطان ريه منتسب به ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 در کشور 14.43 درصد مي باشد. در شهر تهران جزء مرگ بعلت سرطان ريه منتسب به ذرات معلق در سال 1403 برابر با 17.36 درصد است.

شاهسوني درباره وضعيت مواجهه استان‌هاي مختلف با آلودگي هوا نيز به ايسنا مي‌گويد: طبق نتايج ميانگين ساليانه غلظت ذرات معلق PM2.5 در طي سال 1403 در شهرهاي مذکور 30.41 با انحراف معيار 41.86 ميکروگرم در مترمکعب مي‌باشد که بيش از 6 برابر رهنمود سازمان جهاني بهداشت (5 ميکروگرم در متر مکعب) و بيش از 2.5 برابر استاندارد ملي (12 ميکروگرم در متر مکعب) است. بالاترين و پايين‌ترين ميانگين غلظت ساليانه ذرات معلق PM2.5 در سال 1403 به ترتيب مربوط به شهر ايرانشهر با 193 ميکروگرم در مترمکعب (بيش از 38 برابر رهنمود سازمان بهداشت جهاني) و شهر شاهرود با ميانگين غلظت ساليانه 9.56 ميکروگرم در متر مکعب مي باشد. ميانگين غلظت ساليانه ذرات معلق PM2.5  در سال 1403 در شهر تهران 33.1 ميکروگرم در متر مکعب است.

خسارات آلودگي هوا بر اقتصاد کشور

او همچنين در پاسخ به اين سوال که آيا برآورد اقتصادي مشخصي از هزينه‌هاي ناشي از مرگ‌هاي مرتبط با آلودگي هوا در سطح کشور يا شهرهاي خاص داشته‌ايم، مي‌گويد: در سال 1403 در مجموع خسارت اقتصادي مرتبط با کل موارد مرگ ناشي از همه علل منتسب به آلودگي هوا برابر با 13.94 ميليارد دلار معادل با 1004 هزار ميليارد تومان برآورد شد که اين مقدار نسبت به سال 1402 افزايش يافته است. طبق بررسي‌هاي ما مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر تهران بطور ميانگين برابر با  2880.77 ميليون دلار (دو ميليارد و هشتصد و هشتاد ميليون دلار) معادل با 207.41  هزار ميليارد تومان (همت) مي‌باشد. همچنين به عنوان مثال مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر اهواز بطور ميانگين برابر با 501.44 ميليون دلار معادل با 36.1 هزار ميليارد تومان مي باشد.

شاهسوني مي‌افزايد: مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر مشهد نيز بطور ميانگين برابر با 1049.19  ميليون دلار معادل با 75.5 هزار ميليارد تومان (همت) مي باشد. مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در شهر اصفهان بطور ميانگين برابر با 810.6 ميليون دلار معادل با 58.4 هزار ميليارد تومان مي‌باشد. مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر تبريز هم بطور ميانگين برابر با 584.23 ميليون دلار معادل با 42 هزار ميليارد تومان مي باشد. مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر شيراز نيز بطور ميانگين برابر با 376.28  ميليون دلار معادل با 27 هزار ميليارد تومان مي باشد. مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر کرج بطور ميانگين برابر با 905 ميليون دلار معادل با 65 هزار ميليارد تومان مي باشد. مجموع خسارت اقتصادي کل موارد مرگ ناشي از مواجهه با ذرات معلق در سال 1403 در کلان شهر قم بطور ميانگين برابر با 321 ميليون دلار معادل با 23 هزار ميليارد تومان مي باشد.

روند صعودي خسارات اقتصادي آلودگي هوا در جهان

او با اشاره به روند صعودي خسارات آلودگي هوا در جهان، مي‌افزايد: براساس گزارش بانک جهاني در سال 2022 هزينه جهاني مرگ و مير و عوارض بيماري ناشي از مواجهه با آلودگي هواي  PM2.5در سال 2019، 8.1 تريليون دلار برآورد شده که معادل 6.1 درصد توليد ناخالص داخلي جهاني است. البته برخي برآوردهاي ديگر نيز حاکي از روند صعودي خسارات آلودگي هوا است؛ به عنوان مثال، سازمان همکاري اقتصادي و توسعه   تخمين مي‌زند که هزينه آسيب‌هاي بهداشتي ناشي از آلودگي هواي آزاد مي‌تواند تا سال 2060 به 20.5 20/5 تا 27.6 تريليون دلار (9 تا 12 درصد توليد ناخالص داخلي) افزايش يابد.

شاهسوني مي‌افزايد: از کل هزينه‌هاي تخميني جهاني آلودگي هوا با ذرات PM2.5  براي سلامت، حدود 85 درصد مربوط به مرگ و مير زودرس و 15 درصد مربوط به بيماري‌ها است. ميزان مرگ و مير زودرس منتسب به PM2.5 در سال 2019 در کشور ايران 41839 نفر برآورد شده است که به معناي مرگ و مير 50 نفر در 100 هزار نفر جمعيت است که از ميانگين جهاني پايين تر است. علاوه بر اين خسارات تجميعي مرگ و مير و بيماري براي کشور ايران 23.6 ميليارد دلار برآورد شده است که 13 درصد آن به عوارض بيماري‌هاي مربوط بوده و کل خسارات حدود 5 درصد توليد ناخالص داخلي کشور بوده است که پايين‌تر از ميانگين جهاني (6.1 درصد)  است.

کاهش جزئي ميانگين غلظت ذرات معلق در 1403

او در پاسخ به اين سوال که در مقايسه با سال‌هاي گذشته، روند آلودگي هوا در ايران صعودي بوده يا نزولي؟ مي‌افزايد: طبق بررسي‌هاي انجام شده ميانگين غلظت ذرات معلق در کشور در سال 1403 نسبت به 1402 به ميزان بسيار جزئي کاهش يافته است. البته اين نتايج مربوط به کل کشور است؛ در بعضي از شهرها افزايش قابل توجهي داشتيم و بعضي از شهرها نيز کاهش داشتيم. در شهر تهران به ميزان جزئي افزايش غلظت ذرات را داشتيم. در کل ميانگين غلظت ذرات معلق در کشور ايران بيش از 6 برابر رهنمود سازمان جهاني بهداشت است و فاصله زيادي با حد سلامت دارد.

شاهسوني مي‌گويد: در سال 1403 در کشور فقط 28 درصد از روزهاي سال غلظت ذرات معلق PM2.5 کمتر از 15 ميکروگرم در متر مکعب (رهنمود سازمان بهداشت جهاني) بوده است. بيشترين تعداد روزهاي با غلظت کمتر از رهنمود سازمان جهاني بهداشت در شهر سنندج و شاهرود (86 درصد) مي باشد. همچنين در شهر تهران فقط 4.1 درصد از روزهاي سال (15 روز) غلظت ذرات معلق PM2.5 کمتر از رهنمود سازمان جهاني بهداشت مي باشد. در طي سال 1403 در شهرهاي مورد مطالعه کشور ايران تقريبا 9.3 درصد از روزهاي سال شاخص کيفيت هوا ذرات معلق PM2.5 در محدوده هواي خوب، 69.2 درصد در محدوده هواي قابل قبول، 14.9 درصد در محدوده هواي ناسالم براي گروه‌هاي حساس، 5.8 درصد در محدوده هواي ناسالم، 0.4 درصد در محدوده هواي خيلي ناسالم و 0.4 درصد در محدوده هواي خطرناک مي باشد که نسبت به سال 1402 تعداد روزهاي داراي هواي خوب به ميزان 1 درصد افزايش يافته است.

اجراي ناقص قانون هواي پاک

ضعف در اسقاط خودروهاي فرسوده و توسعه حمل‌ونقل عمومي

او همچنين در پاسخ به سوال که قانون هواي پاک در ايران از چه سالي به تصويب رسيده و تاکنون چه ميزان از مفاد آن عملياتي شده است؟ مي‌گويد: قانون هواي پاک از سال 1396 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده است و طبق گزارش سازمان حفاظت محيط زيست تقريبا 50 درصد وظايف سازمان ها در اجراي اين قانون به ميزان ضعيف تا متوسط انجام شده است که البته وزن اين 50 درصد در کاهش آلاينده هاي هوا بسيار بالا است؛ از جمله اسقاط وسايل نقليه فرسوده، ارتقاء کيفيت سوخت مصرفي وسايل نقليه موتوري، مديريت مصرف سوخت خانگي، تجاري و صنعتي، توسعه و نوسازي ناوگان حمل و نقل عمومي، تامين مالي، تجهيز نيروگاه ها و صنايع به سيستم هاي کنترلي و توسعه انرژي هاي تجديدپذير که اين وظايف بصورت ناقص انجام شده است و در بعضي از موارد انجام نشده است.

شاهسوني درباره مهم‌ترين نهادهاي مسئول در اجراي قانون هواي پاک نيز به ايسنا مي‌گويد: در قانون هواي پاک 174 تکليف براي 23 دستگاه اجرايي در نظر گرفته شده است که مهم ترين دستگاه هاي مسئول در اين قانون سازمان ملي استاندارد (16 تکليف)، وزارت راه و شهرسازي (7 تکليف)، سازمان برنامه و بودجه کشور(9 تکليف)، پليس راهور، وزارت صمت (7 تکليف)، وزارت کشور (8 تکليف)، وزارت نفت(9 تکليف)، وزارت نيرو(5 تکليف)، شهرداري‌ها، سازمان محيط زيست(19 تکليف)، وزارت اقتصاد و دارايي (3 تکليف) دارند.

او درباره دلايل و موانع عدم اجراي کامل اين قانون مي‌افزايد: دلايل متعددي براي عدم اجراي اين قانون وجود دارد اما مهم ترين آنها اين است که اين قانون هيچ هدف کمي براي کاهش آلاينده هاي هوا در نظر نگرفته است و مثلا مشخص نيست که بعد از 10 سال از تصويب قانون مي خواهيم چقدر غلظت آلاينده هاي هوا را کاهش بدهيم. همچنين عدم تخصيص بودجه به دستگاه‌هاي اجرايي، عدم اولويت مديران اجرايي براي کاهش آلاينده‌هاي هوا، تحريم‌ها، عدم همکاري مناسب بين دستگاه‌هاي اجرايي و عدم نظارت بر اجراي اين قانون از ديگر دلايل است.

شاهسوني در پاسخ به اين سوال که از نگاه شما، کدام بخش از قانون هواي پاک در صورت اجراي درست مي‌توانست بيشترين تأثير را بر کاهش آلودگي هوا داشته باشد؟ به ايسنا مي‌گويد: اسقاط وسايل نقليه فرسوده، ارتقاء کيفيت سوخت مصرفي وسايل نقليه موتوري، مديريت مصرف سوخت خانگي، تجاري و صنعتي، توسعه و نوسازي ناوگان حمل و نقل عمومي، تامين مالي، تجهيز نيروگاه‌ها و صنايع به سيستم‌هاي کنترلي و توسعه انرژي‌هاي تجديدپذير بيشترين تاثير را در کاهش آلودگي هوا دارند.

او همچنين درباره اينکه آيا براي اجراي بهتر اين قانون نياز به اصلاح ساختار نهادي يا قوانين جديد وجود دارد؟ مي‌افزايد: ما در کشور قوانين و مصوبات متعددي براي کاهش آلودگي هوا داريم و از اين نظر کمبودي وجود ندارد. مهم ترين اقدام بايد رفع موانع اجراي قانون باشد و نظارت دقيق بر اجراي آن توسط سازمان حفاظت محيط زيست و دستگاه‌هاي نظارتي از جمله سازمان بازرسي و مجلس شواري اسلامي است.

شاهسوني در پاسخ به اين سوال که چه انتظاري از دولت و شهرداري‌ها در شرايط فعلي مي‌توان داشت تا وضعيت آلودگي هوا در کوتاه‌مدت بهبود يابد، مي‌گويد: در کوتاه مدت و با توجه به محدوديت هاي بودجه اي بايد از قانون 20.80 استفاده کرد؛ يعني کليه توان اجرايي کشور به اقداماتي که بيشترين اثر بخشي را دارند، گسيل شود؛ از جلمه توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي در عمل نه در حرف و روي کاغذ و رفع موانع آن، توسعه انرژي‌هاي تجديد پذير، کاهش تعرفه هاي ورود خودروهاي استاندارد به کشور، اسقاط خودروهاي فرسوده و بخصوص کاميون هاي ديزلي مي تواند در کوتاه مدت اثر بخش باشد. در کل بايد هزينه و فايده هر اقدام مشخص شود و بعد از آن موثرترين اقدامات عملياتي شود.

توصيه به مردم در فصل سرد؛ خودرو کمتر، هواي سالم‌تر

وي همچنين در آستانه فصل سرد سال و پديده اينورژن توصيه کرد: مردم هم بايد به چند نکته توجه داشته باشند؛ اول اينکه آلودگي هوا بر روي عموم جامعه اثر دارد و از 8 مرگ در دنيا يک مرگ بعلت آلودگي هوا است؛ يعني درک خطر را داشته باشند؛ بخصوص گروه‌هاي آسيب پذير از جمله کودکان، سالمندان، بيماران قلبي تنفسي، بيماران ديابتي و... و. مردم کشور هم با اقداماتي از جمله معاينه فني خودروهاي شخصي، موتورسيکلت و هر وسيله نقليه اي که استفاده مي کنند
به کاهش منابع انتشار کمک کنند. در صورت امکان استفاده کمتر از خودروهاي شخصي داشته باشند و به پيام هاي بهداشتي
که توسط دستگاه‌هاي مسئول در زمان آلودگي هوا اعلام مي شود توجه کنند.