بلاتکليفي طرح‌ آبياري نوين در حوضه درياچه اروميه

هر چند در ماه هاي اخير در پي بارش هاي مناسب درياچه اروميه بهبود نسبي يافته و اميدها را براي نجات اين تالاب بين المللي افزايش داده است اما تداوم اين روند نيازمند مديريت بهينه و استفاده از روش هاي مدرن در حوزه کشاورزي که بيشترين آب مصرفي را دارد است.

اگرچه در سال‌هاي گذشته برنامه‌هاي مختلفي براي نجات اين پهنه آبي اجرا شده، اما بسياري از کارشناسان معتقدند موفقيت هر برنامه احيايي بيش از هر چيز به مديريت مصرف آب در بخش کشاورزي وابسته است؛ بخشي که سهم عمده‌اي از منابع آبي حوضه را به خود اختصاص داده است.

در همين راستا، توسعه سامانه‌هاي آبياري نوين از سال‌ها پيش به عنوان يکي از مهم‌ترين راهبردهاي کاهش مصرف آب و افزايش بهره‌وري در اراضي کشاورزي حوضه درياچه اروميه از سال هاي 92 در 5 شهرستان حوضه درياچه اروميه در مياندوآب، مهاباد، تکاب، سلماس و اروميه مطرح و وارد فاز اجرايي شد.

اجراي اين طرح‌ها قرار بود با جايگزيني روش‌هاي سنتي آبياري، ميزان هدررفت آب را کاهش داده و شرايطي را فراهم کند که بخشي از آب صرفه‌جويي‌ شده به تامين حقابه زيست‌ محيطي درياچه اختصاص يابد اما اکنون پس از گذشت 13 سال‌ بسياري از اين پروژه‌ها به دلايل مختلف از جمله کمبود اعتبارات، مشکلات اجرايي، افزايش هزينه‌ها و طولاني شدن روند تخصيص منابع مالي، همچنان بلاتکليف مانده‌اند.

هدررفت آب با استفاده از روش هاي سنتي آبياري در بخش کشاورزي

بلاتکليفي طرح‌هايي که هدف اصلي آنها افزايش بهره‌وري مصرف آب بوده، در شرايطي ادامه دارد که کشاورزان منطقه همچنان ناگزير از استفاده از روش‌هاي سنتي آبياري هستند و بخش قابل توجهي از منابع آبي حوضه در فرآيند توليد محصولات کشاورزي هدر مي‌رود. اين در حالي است که کارشناسان حوزه آب معتقدند تکميل طرح‌هاي نيمه‌تمام آبياري نوين مي‌تواند در کوتاه‌مدت آثار ملموسي بر کاهش برداشت از منابع آب زيرزميني و سطحي داشته باشد و بخشي از فشار وارد شده بر منابع آبي حوضه را کاهش دهد.

از سوي ديگر، تاخير در بهره‌برداري از اين پروژه‌ها تنها به معناي توقف يک طرح عمراني نيست، بلکه به معناي از دست رفتن فرصتي ارزشمند براي مديريت بحران آب در يکي از حساس‌ترين زيست ‌بوم‌هاي کشور است.

موضوعي که امروز بيش از گذشته ضرورت بازنگري در روند اجراي پروژه‌هاي مرتبط با احياي درياچه اروميه و تعيين تکليف طرح‌هاي راکد آبياري نوين را يادآوري مي‌کند؛ طرح‌هايي که اگر به موقع به سرانجام مي‌رسيدند نه تنها موجب صرفه جويي سالانه 35 ميليون مترمکعب آب در اين بخش مي شد بلکه چالش هاي ديگري از جمله هزينه هاي نگهداري از اين تاسيسات نيمه تمام را تحميل نمي کرد.

اين در حالي است وجود اين شرايط حساس هنوزم که هنوز است استفاده از شيوه هاي آبياري سنتي در بخش کشاورزي و بازدهي پايين آبياري سنتي چالش اصلي کشاورزي استان محسوب مي شود چالشي که با تزريق اندک اعتبار و اجراي کند طرح آبياري مدرن نبايد به اين زودي ها اميدوار به حل اين چالش شد.

هر چند با تبديل آبياري سنتي به تحت فشار مي توان علاوه بر کاهش حجم آب مصرفي و بهبود چشمگير کيفيت و کميت محصولات، هزينه هاي توليد را بين 30 تا 50 درصد کاهش داد و راندمان آبياري از 35 درصد تا 70 درصد بالا برد اما خيلي از کشاورزان استان به اين اهميت واقف نيستند و اقدامي براي اجراي آن نکرده اند.

صرفه جويي در مصرف آب، سرعت بالاي رويش گياه، به کارگيري کود همزمان با آبياري، جلوگيري از رشد بي رويه علفهاي هرز، صرفه جويي در مصرف انرژي، برداشت راحت تر محصولات و افزايش کمي و کيفي محصولات از مزاياي به کارگيري روشهاي آبياري نوين است.

اجراي نزديک 9 هزار هکتار آبياري نوين در حوزه درياچه اروميه

مدير آب و خاک امور فني و مهندسي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي در خصوص اجراي طرح هاي آبياري نوين در حوضه درياچه اروميه گفت: از سال 92 - 93 اجراي طرح هاي آبياري نوين با هدف صرفه جويي در بخش کشاورزي در 5 شهرستان مياندوآب، اروميه، تکاب، سلماس و مهاباد در نزديک 9 هزار هکتار اراضي کشاورزي آغاز شده است.

سجاد شکري در گفتگو با خبرنگار مهر با بيان اينکه اين طرح ها با وجود صرف هزينه هاي بالا نزديک 13 سال است راکد و نيمه تمام باقي مانده اند، افزود: کمبود اعتبار و اثربخش نبودن اين طرح ها دلايل رکورد اين طرح ها اعلام مي شود در حالي که تداوم احياي درياچه اروميه و ضرورت صرفه جويي در بخش کشاورزي ضرورت اتمام اين طرح ها را دو چندان مي کند.

وي گفت: طرح آبياري نوين در دو هزار و 250 هکتار با 25 درصد تخصيص اعتبار، مهاباد با يک هزار و 915 هکتار، اروميه با يک هزار و 335 هکتار ، تکاب با يک هزار و 250 هکتار و سلماس با يک هزار و 800 هکتار اين طرح ها را شامل مي شود که از سال 92 آغاز شده اند اما همچنان بلاتکليف و نيمه تمام رها شده اند.

شکري اعتبار مورد نياز براي اجراي اين طرح ها را 2.5 همت برآورد کرد و گفت: تاکنون مکاتبات و پيگيري متعدد در سطح ملي و استاني در خصوص ضرورت اتمام اين طرح هاي 13 ساله انجام شده اما هنوز نتيجه اي در خصوص تامين اعتبار اين طرح ها حاصل نشده است.

مدير آب و خاک امور فني و مهندسي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي با بيان اينکه اين طرح ها با هدف صرفه جويي 40 درصدي مصرف آب در بخش کشاورزي آغاز شده اند، خاطرنشان کرد: در صورت اتمام اين طرح ها سالانه 35 ميليون مترمکعب آب در اين حوزه صرفه جويي مي شود.

شکري اثر بخشي در حوزه احياي درياچه اروميه، توانمندسازي توليد و تشکل هاي مردمي در بخش کشاورزي به همراه اصلاح الگوي کشت را از مزاياي اجراي اين طرح ها عنوان و تاکيد کرد: اتمام اين طرح ها يکي از ضرورت هاي صرفه جويي آب بخش کشاورزي در حوضه درياچه اروميه است.

وي کل اراضي باغي و زراعي استان را نزديک 793 هزار هکتار اعلام کرد و گفت: از اين ميزان 671 هزار و 630 هکتار اراضي زراعي و 120 هزار و 893 هکتار اراضي باغي استان است که تاکنون از اين ميزان 137 هزار هکتار در کل استان تحت پوشش آبياري نوين يا رفته يا در دست اجراست که 13.03 درصد اراضي استان را شامل مي شود.

مدير آب و خاک امور فني و مهندسي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي اضافه کرد: رکورد طرح هاي آبياري نوين در حوضه درياچه اروميه نه تنها اثربخشي طرح را کاهش داده بلکه چالش هاي اساسي از جمله تحميل هزينه هاي گزاف نگهداري اين تاسيسات را تحميل سازمان جهاد کشاورزي کرده است.

شکري فرسودگي تاسيسات اجرا شده در اين 5 شهرستان را از ديگر چالش هاي رکورد اين طرح ها دانست و افزود: فرسودگي روزانه تاسيسات اجرا شده نه تنها حيف و ميل بيت المال مي شود بلکه تداوم روند اتمام طرح ها را متحمل هزينه هاي بالاتري مي کند در اين راستا تخصيص اعتبارات مورد نياز ضروري است.

کشاورزي نقش تعيين کننده اي در سرنوشت درياچه اروميه دارد

رئيس مجمع نمايندگان آذربايجان غربي در خصوص ضرورت مديريت آب در بخش کشاورزي استان گفت: در سال ‌هاي اخير، مسئله آب در آذربايجان غربي و به ‌ويژه در حوضه آبريز درياچه اروميه، از يک موضوع صرفا بخشي فراتر رفته و به يک چالش ملي در حوزه امنيت زيست ‌محيطي و امنيت غذايي تبديل شده است.

حاکم ممکان در گفتگو با خبرنگار مهر با بيان اينکه در اين ميان، بخش کشاورزي به عنوان اصلي‌ترين مصرف ‌کننده منابع آبي، نقش تعيين‌کننده‌اي در سرنوشت اين اکوسيستم ارزشمند دارد، افزود: واقعيت اين است که سال‌هاست درباره ضرورت مديريت مصرف آب، اصلاح الگوي کشت و توسعه آبياري نوين سخن گفته مي‌شود و همه متوليان امر نيز به درستي نسبت به اين موضوع آگاهي دارند؛ اما آنچه در عمل مشاهده مي‌شود، فاصله قابل توجه ميان دانسته‌ها و اقدامات اجرايي است. اين شکاف، يکي از دلايل تداوم وضعيت نگران‌کننده منابع آبي در منطقه است.

وي اضافه کرد: در شرايطي که انتظار مي‌رفت با اجراي سياست‌هاي اصلاحي، سطح زير کشت محصولات آب‌ بر در حوضه درياچه اروميه کاهش يابد، متاسفانه در برخي مناطق شاهد افزايش يا تثبيت اين الگوي کشت هستيم.

ممکان خاطرنشان کرد: از سوي ديگر، روند مصرف آب در بخش کشاورزي نيز متناسب با شرايط بحراني منابع آبي کاهش نيافته و اين موضوع فشار مضاعفي بر منابع زيرزميني و سطحي وارد کرده است.

نماينده مردم اروميه در مجلس شوراي اسلامي اضافه کرد: بديهي است که توسعه آبياري نوين، بدون اصلاح واقعي در الگوي کشت و بدون پايبندي عملي به سياست‌هاي کاهش مصرف آب، به تنهايي قادر به حل مسئله نخواهد بود. آنچه امروز بيش از هر زمان ديگري نياز است، عبور از سطح شعار و ورود به مرحله اجرا، نظارت موثر و الزام‌آور کردن سياست‌هاي مصوب در حوزه آب و کشاورزي است.

ممکان تاکيد کرد: احياي درياچه اروميه نه با توصيه‌ هاي تکراري، بلکه با تصميم‌هاي سخت،اجراي دقيق قوانين و هماهنگي واقعي ميان دستگاه‌هاي مسئول امکان‌پذير است.

رئيس مجمع نمايندگان آذربايجان غربي گفت: آينده اين زيست‌بوم حياتي، در گرو ميزان جديت ما در عمل به دانسته‌هايي است که سال‌هاست بر آن توافق داريم، اما هنوز به نتيجه ملموس نرسيده‌ايم.

مديريت بهينه منابع آبي و توسعه سامانه هاي نوين از اولويت هاي راهبردي است

مديريت بهينه منابع آبي و توسعه سامانه‌هاي نوين آبياري را از اولويت‌هاي راهبردي سازمان جهاد کشاورزي استان است، گفت: اين اقدامات در راستاي تحقق امنيت غذايي و صيانت از منابع پايه توليد دنبال مي‌شود.

محمدرضا اصغري در گفتگو با خبرنگار مهر با بيان اينکه در زمينه اجراي طرح هاي کشاورزي در خصوص احياي درياچه اروميه 5 طرح نيمه تمام داريم که نيازمند تخصيص اعتبار هستند، افزود: بيشتر اين طرح ها که شامل شبکه آبياري زهکشي پاياب بند انحرافي نوروزلو، شبکه مهاباد، شبکه زهکشي دريک سلماس، ماکو، اروميه و تکاب است از سال 92 آغاز شده اند اما به دليل کمبود اعتبار هنوز به اتمام نرسيده اند.

رئيس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي اضافه کرد: شبکه آبياري زهکشي پاياب بند انحرافي نوروزلو از سال 93 در دو هزار و 550 هکتار شروع شده است و تنها 25 درصد پيشرفت فيزيکي دارد.

اصغري با تاکيد بر اينکه اجراي طرحهاي نوين آبياري نيمه تمام در استان نيازمند اعتباري بالغ بر 2600 ميليارد تومان است، گفت: در صورت تخصيص اعتبار مورد نياز پيش‌بيني مي‌شود با اجراي اين طرح سالانه بيش از 30 ميليون متر مکعب در مصرف آب صرفه‌جويي شود.

رئيس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي گفت: عدم تخصيص به موقع اعتبارات به طرح ها نه تنها مشکلي از درياچه اروميه را حل نکرده است بلکه بار مالي اصافي براي نگهداري تاسيسات اين طرح هاي نيمه تمام را نيز به جهاد کشاورزي تحميل کرده است.

اصغري با بيان اينکه هم اکنون 65 درصد اشتغال استان به صورت مستقيم و غيرمستقيم وابسته به بخش کشاورزي است، افزود: بدون پيوست اجتماعي، فرهنگي و معيشتي مردم منطقه اجراي طرح ها با مشکل مواجه مي شود.

رئيس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان ‌غربي تکميل و بهره‌برداري از طرح‌هاي آبياري تحت فشار را زمينه‌ساز تحول در الگوي کشت، افزايش بهره‌وري و ارتقاي راندمان توليد محصولات کشاورزي عنوان کرد و گفت: تلاش مي‌شود با رفع موانع موجود، اين طرح‌ها در کوتاه‌ترين زمان ممکن به بهره‌برداري برسند.

در شرايطي که تداوم بهبود وضعيت درياچه اروميه نيازمند مديريت مصرف منابع آبي است و بخش کشاورزي با مصرف بالا يکي از عوامل تاثير گذار است اجراي طرح هاي نوين آبياري ضرورتي اجتناب ناپذير است.

حيف و ميل بيت المال، فرسودگي تاسيسات آبياري نوين در 5 شهرستان بعد از صرف هزينه هاي ميلياردي از ديگر ضرورت هاي تامين به موقع اعتبارات مورد نياز طرح هاي آبياري نوين در استان است.

منبع: خبرگزاري مهر